Upphafsatriðið í sýningu Unnar Aspar Stefánsdóttur á eigin leikgerð af Sölku Völku eftir Halldór Laxness í Landnámssetrinu í Borgarnesi var bæði frumlegt og áhrifaríkt. Hún lék af bandi flutning Halldórs sjálfs á texta sem að vísu fjallaði um tónlist J.S Bachs en mér fannst hann tengjast beint því sem framundan var: að einn leikari drægi þráð úr margslungnu bókmenntaverki og sýndi okkur. Það er einmitt það sem Unnur Ösp gerir í sýningunni Salka – ástin og dauðinn sem var frumsýnd í gær undir hugmyndaríkri og hlýrri leikstjórn Björns Thors. Filippía I. Elísdóttir klæddi hana í föt sem Salka Valka hefði kunnað að meta, rifflaðar flauelsbuxur og blússu í stíl, hvort tveggja í brúnum tónum svo minnti á gamla ljósmynd. Filippía hannaði líka mínímalíska leikmyndina sem þó sagði og sýndi allt sem þurfti. Björn Bergsteinn Guðmundsson ýtti undir dramatíkina með markvissri lýsingu en Aron Þór Arnarsson sá um hljóðhönnun og Davíð Þór Jónsson sá um útsetningar og var Unni Ösp til halds og trausts með tónlistina í sýningunni sem var ísmeygileg og falleg.
Nokkrar tilraunir til að setja skáldsöguna Sölku Völku á svið hef ég séð um ævina en sú eina sem hafði tekist fram að þessu, að mínu mati, var sýning Leikfélags Reykjavíkur á leikgerð Stefáns Baldurssonar í Iðnó 1982. Þar lék Guðrún S. Gísladóttir Sölku Völku og hafði með sér leikaraval í öðrum hlutverkum, Margrét Helga Jóhannsdóttir var Sigurlína, Þorsteinn Gunnarsson var Steinþór og Jóhann Sigurðarson Arnaldur, svo aðeins aðalhlutverkin séu nefnd. Það er ólíku saman að jafna nú, Unnur Ösp hefur aðeins sjálfa sig. Og hún er ekki með neinn hamagang heldur beitir sér á einstaklega hógværan hátt, talar við áhorfendur af hlýleika og einlægni, lætur þá vita hvað það er sem hún ætlar að gera og vindur sér svo í verkið, segir okkur söguna allt frá því að Sölku litlu og mömmu hennar rekur á land á Óseyri við Axlarfjörð og þangað til Sigurlína deyr. Þar á milli kynnast þær ástinni í ýmsum myndum, misjafnlega fögrum.
Unnur skiptir af góðri smekkvísi milli þess að segja söguna, lesa upp vel valda stutta búta úr textanum og leika mikilvæg atriði. Hún notar afar nett brögð til að skipta milli persóna – hendi brugðið upp í hárið og Sigurlína er komin, bogið bak og hönd á staf og þar er Eyjólfur gamli, aðrir eru búnir til með radd- og svipbreytingum en verða jafn augljósir. Jafnvel átökin milli Steinþórs og Sölku fá skýra mynd þótt leikarinn sé aðeins einn. Þetta er ótrúlega magnað.
Nú eru 95 ár síðan fyrra bindi Sölku Völku, Þú vínviður hreini, kom út en sagan hefur ekki glatað neinu af áhrifamætti sínum og styrk. Kannski finnst okkur hún ennþá makalausara skáldverk nú en fólki fannst þá og það var verulega góð hugmynd að gera úr henni einleik. En ekki færu margir leikarar í fötin hennar Unnar þarna á söguloftinu. Í rauninni væri einfaldast að segja að þessi flutningur sé kraftaverk, svo einstakur er hann í innlifun leikkonunnar, einlægni hennar og djúpum skilningi á verkinu og persónum þess. Við sölkurnar hneigjum okkur djúpt og þökkum innilega fyrir okkur.
Silja Aðalsteinsdóttir
