Um þessar mundir eru tuttugu ár síðan ævintýrið hófst á söguloftinu í Landnámssetrinu í Borgarnesi. Þær eru ófáar ánægjustundirnar sem ég hef átt þar og ekkert lát á. Í tilefni af tímamótunum er nú um helgina endurfrumsýndur einleikur Benedikts Erlingssonar, Mr Skallagrímsson, sem var einmitt fyrsta sýningin á Söguloftinu, verðlaunuð, lofuð og dáð.
Hér segir Benedikt sögu Egils Skallagrímssonar, víkingsins, ofbeldismannsins, þunglyndissjúklingsins og bóndans á Borg á Mýrum; söguna sem Snorri Sturluson skrifaði fyrir átta hundruð árum. Efnisatriðin skila sér ótrúlega mörg þó að Benedikt hafi bara tvo tíma til ráðstöfunar, en aðferðin er býsna ólík eins og eðlilegt er. Þar kemur til annars vegar að þetta er leiksýning og hæfileiki Benedikts til að kalla fram persónur og atvik með einföldum hætti þannig að þau birtast manni bráðlifandi bætist við textann. Má til dæmis nefna leikþáttinn kringum boð Yngvars afa á Álftanesi sem Egill fær ekki að fara í og grenjar hátt eins og sá frekjudallur sem hann er. Annað leikið atriði (af ótalmörgum) sem freistandi er að nefna er hólmganga Egils og Atla hins skamma sem endar á sérstöku fólskubragði sem Egill beitir og varð einstaklega skýrt og áhrifaríkt á gólfi Söguloftsins.
Hins vegar er það málsnið og stíll. Benedikt beitir tungutaki Snorra þegar honum sýnist en hikar ekki við að nota orðalag og líkingar úr okkar samtíma sem sýna oft hlutina í nýju og afhjúpandi ljósi. Til dæmis var mér kippt óþyrmilega til í tíma þegar Benedikt lýsti markmiðum Haralds konungs hárfagra svo að hann hefði viljað sameina öll sveitarfélög í Noregi og þurft að drepa flesta sveitarstjórana til að ná því markmiði. Bara að nota nútímahugtak yfir valdsmenn í héruðum gerði ofbeldisverkin einhvern veginn miklu óhugnanlegri.
Það rann raunar upp fyrir mér alveg upp á nýtt hvað sagan er óhemju ofbeldisfull. Ef til vill stafaði viðkvæmnin fyrir þessum hluta efnisins að hluta til af því að á sýningunni í gær sat ég á móti tveim níu ára drengjum sem fylgdust með framgöngu Benedikts af brennandi áhuga. Á kannski að banna börnum aðgang að Mr Skallagrímsson? Auðvitað er þetta ekki eins og bíó, þarna er bara einn maður og hann lifir af, engin vopn eða önnur hjálpartæki, ekkert leikhúsblóð – getur verið að þetta sé samt sterkara, áhrifameira en bíó?
Benedikt á það til að beina athygli áhorfenda að óvæntum hliðum á söguhetju sinni. Til dæmis nefnir hann dæmin um samúð Egils með þunglyndum unglingsstúlkum sem mér hefur alltaf þótt svo vænt um. Hann hjálpar þeim eins og honum er líka hjálpað sjálfum í þunglyndisköstum hans. Eitt minnisstætt atriði af því tagi segir Benedikt að nú sé talið upphafið að klínískri sálfræði. Snorri ber ábyrgð á ýmsu sem fólk hefur ekki áttað sig á!
Mér er sýningin fyrir tuttugu árum minnisstæð enda var hún gríðarlega sterk. Þetta er sama sýning en þó aldrei sú sama. Saga Egils hefur kannski ekki breyst en allt annað hefur breyst, Benedikt fyrst og fremst. Hann mætir nú söguhetju sinni af meira öryggi – þeir eru orðnir jafningjar og það gefur samskiptum þeirra annan lit. Titillinn á þessum pistli er ofurlítið breytt tilvitnun lofkvæði Egils til Eiríks konungs blóðaxar; flutningur Benedikts á því var ef til vill hápunktur sýningarinnar þó erfitt sé að gera það upp við sig. Þessi sýning er samsett af hápunktum svo ekki verður betur gert við þetta efni. Hún er óviðjafnanleg. Innilegar þakkir og hamingjuóskir til Benedikts Erlingssonar, höfundar leikgerðar og leikara, Peters Engkvist leikstjóra, Ragnars Kjartanssonar leikmyndahönnuðar og Lárusar Björnssonar ljósahönnuðar. Egils saga Skallagrímssonar lifir, það er enn verið að skrifa hana, njóttu þess að fylgjast með því hvernig hún verður til á Söguloftinu í Borgarnesi!
Silja Aðalsteinsdóttir
