„Dauðinn trompar allt“

Kammeróperan frumsýndi í gærkvöldi í Tjarnarbíó „eina af vinsælustu óperum sögunnar í glænýjum búning“ eins og segir í kynningartexta, nefnilega Carmen eftir Georges Bizet í kammerútsetningu Tscho Theissing. Adolf Smári Unnarsson leikstýrir og þýðir líka texta Meilhacs og Halévys en söguna skrifaði Prosper Mérimée upphaflega. Andri Unnarson skapar hugkvæma umgerð utan um óperuna og hannar skartlega búninga, en Fjölnir Gíslason sem einnig leikur í sýningunni hannar flókna lýsingu sem tók virkan þátt í að skapa stemninguna, einkum í seinni hlutanum. Fjölnir sá líka um myndbönd sem virkuðu vel. Aðstoðarleikstjóri var Anna Kjeldahl.

Í uppsetningu Kammeróperunnar er bara kjarninn eftir; hér eru hvorki verkakonur í tóbaksverksmiðju né smyglarar eða annað pakk úr upprunalegu óperunni, bara ósvífna sígaunastúlkan Carmen sem allir karlmenn verða vitlausir í og vilja eiga einir. En Carmen (Kristín Sveinsdóttir) vill ekki verða eign karlmanns, hún vill ráða sér sjálf, dansa á götunum og kránum og syngja um ástina. Hún getur ekkert gert að því þótt karlarnir taki kærleikshót hennar alvarlega eins og kjánar. Hún meinar ekkert með því að henda rós í unga hermanninn Don José (Eggert Reginn Kjartansson) en það hefur slík áhrif á hann að hann neitar að fara heim í sveitina með unnustunni Michaelu (Jóna G. Kolbrúnardóttir). Hann misþyrmir keppinauti sínum, liðsforingjanum Zuniga (Fjölnir Gíslason), og svo fer að þau Carmen flýja til fjalla. En þegar nautabaninn Escamillo (Unnsteinn Árnason) finnur þau þar og býður Carmen á sýningu hjá sér tekur hún hann fram yfir Don José. Hún hefur séð dauða sinn í spilunum og þótt hún viti eins og Ásta Sigurðardóttir að það eigi að forðast spána í spilin þá trúir hún henni – enda reynast spilin segja satt: dauðinn trompar allt.

Þótt sagan sé í skötulíki hjá Kammeróperunni fær tónlistin að njóta sín og hún er auðvitað aðalatriðið. Útsetning Theissings er fyrir þrjá hljóðfæraleikara en Una Sveinbjarnardóttir (fiðla), Jacek Karwan (kontrabassi) og Flemming Viðar Valmundsson (harmonikka) léku sinfóníuhljómsveit af mikilli list og góðri sannfæringu. Það var óvænt í upphafi kvölds að hlýða á þau leika „Dagnýju“ Sigfúsar Halldórssonar í sígaunastíl en það fór ákaflega vel um Sigfús þarna rétt á undan sjálfum Bizet!

Allur söngur er fyrirtak og leikurinn er líka góður – sem ekki er eins sjálfsagt í óperu. Kristín Sveinsdóttir er ekki aðeins skínandi góð messó-sópran söngkona, hún ber líka hlutverkið makalaust vel með sitt svarta hár og rómverska prófíl. Hún er hávaxin og glæsileg á sviði og „habaneran“ hennar var tilþrifamikil. Hún notar svipsterkt andlitið oft ansi skemmtilega til að koma nauðsynlegum skilaboðum frá sér. Eggert Reginn var einlægur og barnslegur Don José eins og við átti og aría hans um blómið frá Carmen og ástina sem hefur hann á valdi sínu var einstaklega fallega sungin – eiginlega óvæntur hápunktur kvöldsins. Unnsteinn var líka sannfærandi nautabani, grannur og spengilegur, og söng sína frægu aríu af viðeigandi stolti. Jóna var yndisleg Michaela og skemmtileg andstæða við Kristínu í útliti, ljós og nett, og syngur afar vel. Ekki reyndi á Fjölni í söng en hann lék karlrembuna Zuniga af krafti og húmor.

Ég gat ekki fyrirfram ímyndað mér hvernig væri hægt að búa Carmen ásættanlegan búning í Tjarnarbíó en sannfærðist um það einu sinni enn að listfengum og hugmyndaríkum leikmyndahönnuðum er ekkert ómögulegt! Rauðu tjöldin kringum sviðið fyrir hlé sköpuðu þunga erótíska stemningu en líka fegurð, og notkun hringmyndaða skuggatjaldsins eftir hlé var margföld snilld. Það sem ég nam af texta Adolfs Unnars virtist mér í ágætu lagi þótt ekki væri hann áberandi lýrískur en ástæða til að þakka fyrir það enn á ný að nú skuli sungið á íslensku. Það á sinn stóra þátt í nýlegum almennum vinsældum óperuformsins á Íslandi.