Þjóðleikhúsið frumsýndi í gærkvöldi í Kassanum endurgerð leikstjórans Benedicts Andrews á Óresteiu, þríleik gríska leikskáldsins Æskilosar (525 – 456 f.Kr). Kristín Eiríksdóttir hefur unnið vandaða þýðingu sem flæðir einstaklega vel og kemur skýrt til skila ólgandi og oft andstæðum tilfinningum og skilaboðum textans auk hnyttinna skírskotana til samtímans. Þó leiddist mér ákaflega klifun á blótsyrðinu „fokkings“. Elín Hansdóttir gerir leikmynd sem virðist í fyrstu einföld, hrein og bein eins og grískur marmari en reynist geyma óendanlega möguleika (eins og vel á við grískan marmara). Filippía I. Elísdóttir klæðir persónurnar í einfalda búninga sem henta vel þegar hver leikari þarf að geta skipt um persónu á augabragði. Sjónarmunur var þó á búningum konungshjónanna og annarra persóna. Björn Bergsteinn Guðmundsson er beinn þátttakandi í leiknum með hönnun sinni á lýsingu, hún var mjög afskiptasöm og tjáningarfull. Bára Gísladóttir semur áhrifstónlist sem smaug gegnum merg og bein og leikur hana á staðnum á kontrabassa. Aron Þór Arnarsson hannaði hljóðmyndina með Báru. Melkorka Gunborg Briansdóttir er aðstoðarleikstjóri og dramatúrg.

Í þríleik sínum tekur Æskilos til umfjöllunar harmsögu konungsfjölskyldunnar í Mýkenu í Grikklandi. Þegar Agamemnon konungur (Hilmir Snær Guðnason) snýr aftur eftir að hafa sigrað Trójuborg og lagt hana í rúst tekur Klítemnestra drottning (Nína Dögg Filippusdóttir) ástúðlega á móti honum, enda hefur hún þreyð bónda sinn í tíu löng ár. Fagnaðarlætin eru þó uppgerð því hún hefur ekki fyrirgefið konungi fyrir að fórna dóttur þeirra, Ífigeniu, fyrir byr í seglin við upphaf styrjaldarinnar og nú myrðir hún bónda sinn í hefndarskyni. Sem aukanúmer drepur hún líka stúlkuna Kassöndru (Ásthildur Úa Sigurðardóttir) sem hann hafði heim með sér sem herfang og til afþreyingar á heimleiðinni. Fullorðin börn þeirra hjóna, Elektra (Ásthildur Úa) og Órestes (Ebba Katrín Finnsdóttir) verða frávita af harmi við föðurmissinn og fer svo að þau drepa bæði Klítemnestru og friðil hennar Ægistos (Atli Rafn Sigurðarson). Móðurmorðið ögrar refsivættunum en þegar þær vilja drepa Órestes til að hefna þess stígur viskugyðjan Aþena (Nína Dögg) inn. Morðum þarf að linna.

Í eintali Ægistosar fáum við svo að auki söguna af grimmdarlegum samskiptum Þýestesar föður hans og Atreifs bróður hans, föður Agamemnons. Þau samskipti gefa Ægistosi ótakmarkað skotleyfi á afkomendur Atreifs að eigin mati.

Leiksviðið er á miðju gólfi Kassans og áhorfendur sitja allt í kring. Það tók dálitla stund að venjast því að ljósin eru jafnmikið á okkur í sal og leikurum á sviði en það er leikið allt í kringum sviðið og út í hliðarganga svo að lýsing er nauðsynleg alls staðar. Leikararnir taka líka að sér hlutverk kórsins, almannarómsins, slúðurkarla og -kerlinga, virkra í athugasemdum, og handhæg gúmmígríma breytti fríðleiksfólki á svipstundu í þessar nafnlausu en mikilvægu persónur. Fær leikgervadeild sérstaka rós fyrir að útfæra þessa snilldarlegu hugmynd svona vel því aldrei lék vafi á því hver var hver þótt aðeins fimm leikarar lékju óteljandi manneskjur.

Og hvílíkir leikarar. Engin leið var að vantreysta yfirlýsingum Klítemnestru um óbilandi ást sína á eiginmanninum, svo sannfærandi var Nína Dögg í túlkun sinni. Og jafnsannfærandi var grimmd hennar og morðæði í beinu framhaldi og svo tignarleg yfirvegun hennar og skarpskyggni í hlutverki gyðjunnar í lokin. Hilmir Snær leikur nú enn kóng sem myrtur er af sínum nánustu (sjá Hamlet í Borgarleikhúsinu); það sópaði að honum í hlutverki sigurvegarans í byrjun leiks og sömuleiðis í hlutverki Appolons þegar þau Aþena takast á um sekt eða sakleysi Órestes og ekki lét hann síður til sín taka í kórnum.

Atli Rafn er varðmaðurinn sem fyrstur kemur auga á varðeldinn á fjallstindunum sem boðar sigur Grikkja í Tróju. Þetta var firna skemmtileg og frumleg sena sem áhorfendur fengu óvænt að taka þátt í. Atli fékk líka að vera boðberi Agamemnons og friðill Klítemnestru, innri rödd Órestesar og kórfélagi og var frábær hvert sem hlutverkið var. Ásthildur Úa fær eitt erfiðasta hlutverk leiksins þegar hún þarf að standa málvana innan um öll lætin og láta okkur sjá það sem fer um huga hennar. Hún er Kassandra, sú sem var gefin spásagnargáfa í bernsku en gjafarinn, guðinn Appolon, vildi fá greiðslu fyrir vikið áratug seinna og þegar hún hafnaði honum hefndi hann sín rækilega: hún sér framtíðina en það trúir enginn því sem hún sér. Túlkun Ásthildar í þessu atriði verður ógleymanleg. Elektru gaf hún líka sterkan og sannfærandi svip.

Ebba Katrín er eingöngu kórfélagi í hinum geysilanga fyrsta þætti – þar til í lokin. Ég fékk gæsahúð alveg niður í iljar þegar hún tók af sér grímuna við gröf Agamemnons: Órestes var mættur! Samleikur þeirra Ásthildar í miðþættinum var sterkur og hélt vel athygli þótt fátt gerðist lengi vel, en í lokaþættinum er Órestes í miðju átaka og er mikið lagt á Ebbu í túlkun og leik. Það er erfitt að hafa augun af henni allan þáttinn þótt sterkir karakterar raði sér í kringum hana og hún bregst ekki.

Ég hef séð allar sýningarnar sem Benedict Andrews hefur sett upp hér á landi og vil leyfa mér að fullyrða að honum hefur aldrei tekist betur. Þetta er ekki aðeins sú lengsta í klukkutímum talið heldur sú frumlegasta, áhugaverðasta, grimmasta og fegursta. Efniviðurinn er líka óviðjafnanlegur. Það er ástæða fyrir því að verk Æskilosar hafa lifað meðal manna í 2500 ár og þessi sýning sannar að hann á ennþá brýnt erindi við okkur.

Silja Aðalsteinsdóttir