Það rifjaðist upp fyrir mér í gærkvöldi meðan ég hlustaði á Jón Hjartarson fara með og leika Sálminn um blómið eftir Þórberg Þórðarson á Söguloftinu í Borgarnesi hvað það var óheyrilega gaman að lesa þessa bók fyrir dætur mínar ungar. Það er upplagt að byrja snemma að lesa valda kafla úr henni fyrir litla krakka, um leið og þeim fer að finnast barnamál fyndið (af því að þau eru vaxin upp úr því) og láta svo bókina vaxa með þeim þegar þau eldast og vitkast.
Sálmurinn um blómið er engri annarri bók lík, enda er hún sérpöntuð af Gvuði sjálfum, eins og Jón tíundaði rækilega í upphafi sýningar. Hann segir Þórbergi að semja bók um litlu manneskjuna, frænku konunnar sinnar á hæðinni fyrir neðan, og það á að vera öðruvísi bók en allir aðrir eru að skrifa á Íslandi og í heiminum öllum, frumleg bók. Þetta á skáldið að gera með því að setja sig í spor litlu manneskjunnar, gera eins og hún og hugsa eins og hún. Og Þórbergur hlýðir – það var ekki lítið grín þegar hann fór að babla og berja á stólkoll þarna á Loftinu – og það kemur í ljós í rannsókn hans á lífi og þroska Helgu Jónu litlu að hún er heill heimur – meira að segja bæði athyglisverður og hrífandi heimur.
Í sýningunni fylgjum við helstu stigunum í þroska stelpunnar, hvernig hún lifir á Gvuðs vegum framan af en færist fjær Gvuði sínum með aldrinum, og fáum margar helstu sögurnar af samskiptum hennar við heiminn og Sobeggi afa. Við fáum að heyra löngu og rammflóknu söguna um Hauk sem skítti á fiðluna, um lassfossana, skyggnigáfu Lillu Heggu, fínu bjóðin hjá Sobeggi afa og Mömmugöggu og rottuna í þjóðsögustofunni, um piltinn Þorstein sem Lilla Hegga kallaði aldrei annað en Kristján og auðvitað vísað í bestu sögu í heimi, söguna af því þegar amma hans Sobeggi afa dó og afi hans varð fullur og sálmurinn var sunginn um blómið.
Jón er hann sjálfur sem sögumaður í sýningunni en bregður á leik um leið og aðrir taka til máls. Með einföldum hreyfingum, svipbrigðum og fasi verður hann aðalpersónurnar hver á fætur annarri, Lilla Hegga, Sobeggi afi og Mammagagga. Með þessu varð frásögnin lifandi og skýr og textinn naut sín alveg í botn. Yfirfullt Söguloftið endurómaði aftur og aftur af skellihlátri – ég held að ég hafi aldrei hlegið eins mikið á sýningu á þeim stað og hafa þær þó margar verið skemmtilegar. Þau fjölmörgu sem minnast Jóns í hinni ógleymanlegu sýningu Ofvitanum í Iðnó vita vel að Jón er meiri Þórbergur en Þórbergur sjálfur og það er dýrmætt að fá að upplifa þessa snillinga báða enn á ný í einum manni eina dýrlega kvöldstund.
Silja Aðalsteinsdóttir
