Upp á líf og dauða
 |
 |
 |
Nýjar bækur
Ég er ókunnug bókum James Patterson, sú fyrsta sem ég les (held ég ábyggilega) er nýja bókin, Sjortarinn, eftir þá Michael Ledwidge (JPV). Ansi spennandi saga þegar fram í sækir, þótt ég gæti vel lagt hana frá mér hálflesna (ólíkt einum gagnrýnanda sem vitnað er til á kápu). Sagan er nærri öll sögð í fyrstu persónu af Lauren Stilwell, ungri lögreglukonu sem verður fyrir miklum hremmingum í upphafi bókar. Hún er að halda framhjá manni sínum með kræsilegum lögregluþjóni sem lengi hefur daðrað við hana; nú loks lét hún undan af því hún grunar mann sinn um framhjáhald og vill hefna sín á honum. Eftir ánægjulegan sjortara skreppur elskhuginn út til að sækja vistir í 10/11 búðina, en þegar Lauren lítur út um gluggann sér hún sér til skelfingar karlana tvo í lífi sínu slást upp á líf og dauða – uns annar hefur sigur …
Hvað á hún að gera? Koma upp um morðingjann eða hlífa honum? Hún ákveður hið síðarnefnda og er fyrr en varir flækt inn í mikinn lygavef. Um leið rannsakar hún málið og kemst að því að karlmennirnir tveir, sem hún hélt að væru einfaldir og vænir, eiga sér báðir leyndarmál. Karlar eru flóknari tegund en blasir við.
Magnea J. Matthíasdóttir þýðir bókina afar lipurlega eins og nauðsynlegt er þegar hraðir krimmar eiga í hlut.
Áður en ég dey eftir Jenny Downham (JPV) er dapurleg saga. Tessa Scott er sextán ára og lífið ætti að brosa við henni – hún er klár stelpa, á góðan pabba, góðan litlabróður, góða vinkonu og mömmu sem er ágæt þegar hún lætur sjá sig. En Tessa er langt leidd af krabbameini og á bara fáeina mánuði ólifaða þegar við hittum hana.
Uppistaðan í sögunni er listi sem Tessa safnar á því sem hana langar til að gera áður en hún deyr, og efst á þeim lista er að sofa hjá – meðan hún er ennþá fær um það. Hún er þunglynd og hrædd þegar Zoey vinkona kemur í heimsókn í bókarbyrjun og Zoey lætur undan henni, fer með hana á ball og útvegar henni strák til að sofa hjá. Það verður ekkert sérstaklega aðlaðandi lífsreynsla eins og vonlegt er.
Þessi byrjun lofar satt að segja ekki góðu, þó að það sé hún sem bókin hefur mest verið auglýst út á. En eftir lágkúruna liggur leiðin rólega upp á við, og smám saman nær lesandi sambandi við Tessu, lærir að skilja hana og meta. Textinn verður tilfinningaríkari og þéttari og Ísak Harðarson þýðandi fær æ oftar að sýna hvað hann skrifar blæbrigðaríka íslensku. Mest reynir á hann í lokin þegar textinn verður ljóðrænn og svífandi, en þar er ljóðskáldið Ísak vitaskuld alveg í essinu sínu.
Þetta er ein af hinum vinsælu “hvernig skyldi það vera”-bókum (hvernig skyldi það vera að vera sextán ára og alveg að deyja úr krabbameini?), en hún er ágætlega heppnuð og gott til þess að hugsa að hún skuli hafa náð mikilli útbreiðslu. Hún getur vel fengið ungt fólk til að velta fyrir sér hvað sé í raun og veru einhvers virði í lífinu.
Strákurinn í röndóttu náttfötunum eftir Írann John Boyne (Veröld) var markaðssett sem barnabók erlendis en hér er hún gefin út í kilju sem bók handa almennum lesendum. Það fer vel á því. Áslaug Agnarsdóttir þýðir.
Sagan gerist í síðari heimsstyrjöldinni og segir frá Bruno sem er níu ára og á heima í Berlín. Í sögubyrjun fær pabbi nýja vinnu og fjölskyldan flyst lengst upp í sveit og sest að í húsi rétt við stórar búðir sem eru girtar hárri girðingu með gaddavírsvöndlum ofan á. Út um gluggann á herberginu sínu sér Bruno að í búðunum býr margt fólk og það skrýtna er að það er alla daga í röndóttum náttfötum. Og þó að margir mennirnir í fínu búningunum komi í heimsókn til foreldra Brunos bjóða þau aldrei neinum í röndóttu náttfötunum heim. Bruno leiðist, og einn daginn ákveður hann að fara í rannsóknarleiðangur eins og hann gerði stundum heima í Berlín. Hann gengur óralengi meðfram endalausri girðingunni umhverfis búðirnar þangað til hann sér dreng hinum megin girðingar. Þeir taka tal saman, og þegar þeir uppgötva að þeir eru fæddir sama daginn og sama ár finnst þeim þeir vera eins konar tvíburar og með þeim tekst djúp vinátta. En það er ekki auðvelt að rækta vináttu ef annar er í fangelsi og hinn sonur fangavarðarins.
Þetta er eins konar fræðslubók um helförina fyrir nýjar kynslóðir. Boyne setur sig í spor barns sem ekkert veit um hrylling stríðsins og nær eðlilega ekki upp í það sem er að gerast þó að það blasi við. Sú aðferð að láta lesandann uppgötva skelfinguna smám saman með söguhetju er ekki ólík þeirri sem Nóbelshöfundurinn Imre Kertész beitir í Örlögleysi (í ísl. þýð. Hjalta Kristgeirssonar 2004), en þar er það fórnarlambið sem ekki veit neitt og skilur illa hvað verið er að gera honum og hvers vegna. Verk Kertész er vitaskuld ólíkt listfengari frásögn en bók Boynes, en Strákurinn í röndóttu náttfötunum er vel þess virði að þýða hana og gefa út.
Undraheimar fornaldar
Tvær ævintýralegar bækur voru að koma út handa börnum: Undraheimar Rómar í nýju ljósi og Undraheimar Egypta í nýju ljósi (MM). Eiginlega eru þetta ekki bækur heldur efni í leiksvið því “bókunum” má fletta í sundur eins og landakorti, reisa svo upp á rönd og láta þær opinbera gersemar sínar. Áður en gólf sviðsins er fellt niður má lesa á því upplýsingatexta um það sem við sjáum á sviðinu – um daglegt líf á þessum fjarlægu slóðum í tíma og rúmi, fatnað, mataræði, menntun og slíkt, og líka sérstakar uppákomur, leika skylmingarþræla í Róm og byggingu píramída í Egyptalandi.