Dagbók flettarans
 |
| Draumalandið – stendur undir heilmiklu. |
hálfa þriðju viku í desember
Þetta var vikan þegar Pinochet geispaði loksins golunni. Meiri eftirsjá varð af fimm ógæfukonum í Ipswichá Englandi sem féllu fyrir morðingjahendi. Vonandi er hann fundinn. Þetta var líka vikan þegar niðurstöður rannsóknanefndar um bílslysið sem varð Díönu prinsessu að bana voru birtar. Þetta var slys. Segja þeir.
Fyrsta úrklippa vikunnar sem leið er um doktorsritgerð Sveins Einarssonar leikstjóra og leikhússtjóra. Hún fjallaði að sjálfsögðu um leiklist, og samkvæmt Mogga á mánudaginn var rökstyður hann þar þá kenningu sína að íslenskt leikhús hafi komist mun fyrr til listræns þroska atvinnumennskunnar en talið var. Kannski hélt einhver að íslenskir leikarar hefðu orðið atvinnumenn daginn sem þeir fóru að fá regluleg laun fyrir vinnu sína, en það er ekki rétt viðmiðun, segir Sveinn. Við eigum að skoða stöðu þeirra í samfélaginu, virðinguna sem þeir nutu og þá staðreynd að það var byggt heilt Þjóðleikhús yfir þá og list þeirra.
Í Fréttablaðinu sama dag las ég mér til gleði að nú er kominn út vísnabók með efni úr safni Stofnunar Árna Magnússonar og fylgja tveir hljómdiskar þar sem vísurnar eru sungnar. Rósa Þorsteinsdóttir á heiður skilinn fyrir þessa útgáfu sem Páll Baldvin hvetur leikskólakennara og barnakennara til að nota, vegna þess að hún er “vopn sem bítur á gleymskuna”. Það vopn var ofarlega í huganum þegar lesin var grein pbb í Frbl. á þriðjudegi um að hljóðritasafn RÚV sé í hættu og liggi jafnvel þegar undir skemmdum. Ekki þarf að fjölyrða um hvílíkur fjársjóður þetta safn er, og þó vantar gríðarlega mikið í það sem hefur verið eytt. Mér er til dæmis í minni þegar við Þorleifur Hauksson bjuggum til aldarafmælisþætti um Stefán Jónsson fyrir ári að þá reyndist ekkert vera til af upplestri hans sjálfs, hans sem frumflutti margar skáldsögur sínar í útvarp og var elskaður um allt land vegna sinnar fögru raddar.
Í þriðjudagsmogga er viðtal við Hlín Diego Hjálmarsdóttur dansara sem fékk þann heiður að dansa við afhendingu Nóbelsverðlaunanna í Svíþjóð sunnudaginn 10. des. En ég hef af einhverjum ástæðum ekkert orðið vör við fréttir í blöðum af ræðu Tyrkjans Orhans Pamuk sem hlaut bókmenntaverðlaunin. Haukur Ingvarsson rakti hana að nokkru leyti í Víðsjá en spurning er hvort ekki er ástæða til að þýða hana í heilu lagi.
Ég þekki fólk sem safnar skemmtilegum tilviljunum af ýmsu tagi, meðal annars einn mann sem safnar nöfnum fólks sem passa skemmtilega við störf þess. Mér datt hann í hug þegar ég sá í Viðskiptablaðinu grein um “Krónuna í kreppu” – höfundurinn heitir Auðbjörg …
Í sama Viðskiptablaði á miðvikudaginn var er fastaspjallið við Andra Snæ Magnason. Að venju er hann spurður að lokum hvort eigi að lækka tekjuskatt eða virðisaukaskatt og hann svarar: “Skólakerfið er í höndum þess opinbera. Ef ég borga minni skatt get ég keypt stærri bíl eða flatskjá en ekki betri grunn- og framhaldsskóla. … Skattaumræðan hljómar alltaf eins og menn sjái eftir peningum sem fara í menntun eða heilsu og vilji frekar dýrara dót. Nýja bókin mín [Draumalandið, innsk.TMM] skilaði um sex milljónum í virðisaukaskatt á þessu ári, það er meira en höfundarlaunin (sem eru líka skattlögð). Á maður ekki að taka upp Þorvaldar í Síld og fisk viðhorfið og fagna því að hafa staðið undir einhverju?” Góður!
“Ljóðið í uppsveiflu” segir Ásgeir H. Ingólfsson bókmenntafræðingur í viðtali við Blaðið á miðvikudag. Það eru orð að sönnu. Sjaldan hefur annað eins úrval nýrra ljóðabóka legið á búðarborðum. Ásgeir rekur þessa þróun til Nýhilista og má vel þakka þeim að minnsta kosti hluta þess áhuga á ljóðlist sem vart verður við um allt samfélagið. Ekki geta stóru forlögin látið sitt eftir liggja þegar unga fólkið er svona afkastamikið, og svo koma til önnur ungliðaforlög, einkum Nykur, og sjálfsútgáfurnar. Það er allrabest þegar saman fara á markaði ung skáld og eldri, viðurkennd og óþekkt, sátt og óhlýðin, þá er líf í bókmenntagreininni. Ég hefði satt að segja treyst mér til að manna fimm bóka lista Íslensku fagurbókmenntaverðlaunanna með ljóðabókum eingöngu og verið snögg að því!
“Hvert stefna Þjóðmál?” spyr Halla Gunnarsdóttir blaðamaður í Viðhorfsgrein í Mogga á fimmtudag að gefnu tilefni. Henni finnst gæta háskalegra hugmynda í ritinu varðandi innflytjendur og fóstureyðingar og endar pistil sinn á að vara “fræði- og stjórnmálamenn sem vilja láta taka sig alvarlega” við að “skrifa í Þjóðmál með óbreyttu sniði.” Snöfurleg grein og vel studd rökum. Jakob F. Ásgeirsson, ritstjóri Þjóðmála, ætti að íhuga rök Kristínar Ómarsdóttur í viðtali við Kristrúnu á Fréttablaðinu á sunnudaginn þar sem hún leggur til að landið verði opnað upp á gátt fyrir nýju fólki – af því “íslenskan þarf á því að halda að fleiri tali hana en þrjúhundruð þúsund manns.” Og hún er stórtæk: “Mér finnst að við ættum að stefna á milljónina sem fyrst …” Þetta telur Kristín að myndi auka bóksölu í landinu til mikilla muna.
Ég hitti Gerði Kristnýju skáld og rithöfund í pósthúsinu í Austurstræti á föstudaginn, sama dag og Stella Blómkvist var aðalsmaður Mogga. Gerður var hissa á svari Stellu við spurningunni “Þú ferð á grímuball sem …?” því Stella segir: “Hver veit. Auður Haralds? Gerður Kristný?” Lengi hafa menn velt fyrir sér hver standi á bak við dulnefnið Stella Blómkvist og margir verið nefndir til þeirrar sögu, en Gerði finnst skörin vera farin að færast ansi langt upp í bekkinn þegar Stella er sjálf farin að nefna nöfn.
Sama dag er í Mogga viðtal við Björn M. Sigurjónsson sem myndaði Nýhil-skáldin eins og sjá má í Borgarbókasafninu í Grófarhúsinu. Hann þekkti þau ekki fyrir en fannst merkilegt að uppgötva á upplestri að þarna var heill hópur ungra skálda – ný skáldakynslóð – og ákvað að skrásetja hana með þessum hætti. Myndirnar eru tjáningarríkar og sniðugar enda er unga kynslóðin sannarlega ekki smeyk við myndavélaraugað.
Það þurfti fjölmiðlapistil Birnu Önnu Björnsdóttur í Lesbók á laugardaginn til að opna augu mín fyrir því að svartur maður er kominn í baráttuna um Hvíta húsið í Bandaríkjunum, Barack Obama. Það er merkilegur áfangi þó að mér finnist ansi skítt ef hann truflar einu konuna sem hefur komist verulega langt áleiðis, nefnilega Hilary Clinton. En vitaskuld tek ég ekki þátt í þeim kosningum og þarf ekki að velja á milli þeirra.
Í Lesbók las ég líka viðtöl við Óskar Árna, Kristínu Ómarsdóttur og Steinar Braga mér til ánægju og smáhló að því að ágætur ritdómur Rögnu Sigurðardóttur um barnabókina Á dýrabaki skyldi vera birtur tvisvar (á bls. 13 og 18). Svo las ég greinina “Ritdómur eða rógburður” eftir Hugin Frey Þorsteinsson og sá mest eftir að hafa bara lesið fyrirsögnina á ritdómi Jóns Baldvins viku fyrr. Huginn er ómyrkur í máli og ber Margréti Frímannsdóttur allþungum sökum, finnst ýmsir forystumenn stjórnmálanna sem hún lýsir í bók sinni verða óþekkjanlegir miðað við eigin reynslu. Ég ætla ekki að efa það en vil bara minna Hugin á að reynsla kvenna og karla af stjórnmálabaráttu er ekki alltaf sambærileg. Fyndin er hins vegar ábending Hugins um að Margrét sýni, að mati Jóns Baldvins, góða dómgreind þegar hún fjallar um aðra en Jón Baldvin, en þegar hún fjallar um hann sjálfan þá er ástæða til að efast um dómgreind hennar.
Ennþá fyndari er þó grein Björns Þórs Vilhjálmssonar um ólík viðbrögð við grein eftir hann um Borat sem birtist tvisvar í Mogga, fyrst í Lesbók og svo óvart sem bréf til blaðsins 10 dögum seinna. Eitt var að greinilega höfðu fleiri séð hann á síðari staðnum sem bendir til að Bréf til blaðsins séu meira lesin en Lesbók, annað var að fólki fannst rosalega hlægilegt að hann skyldi skrifa bréf til blaðsins; það var greinilega niðurlægjandi; höfundarröddin gengisfelldist. “Ég var ekki lengur spekúlant,” segir Björn Þór, “ég var fanatíker.”