Brjóstastór blondína og saga traktorsins
 |
á úkraínsku
Marina Lewycka er sennilega um sextugt, fædd í flóttamannabúðum í Þýskalandi eftir seinni heimsstyrjöld, en Stutt ágrip af sögu traktorsins á úkraínsku sem Mál og menning var að gefa út í þýðingu Guðmundar Andra Thorssonar er fyrsta skáldsagan sem kemur út eftir hana. Í viðtölum kemur fram að hún hafi skrifað margar á undan henni en ekki tekist að fá þær á prent. En þegar hún loksins kemst á þrykk þá er það með stórum hvelli því bókin hefur orðið ótrúlega vinsæl og vel metin í Englandi, heimalandi Marinu, var bæði tilnefnd til Bookerverðlaunanna og Orange kvennabókmenntaverðlaunanna.
Sagan gerist fyrir einhverjum árum, ekki alveg í samtímanum. Sögumaður er Nadezhda, félagsfræðingur af úkraínsku foreldri, búsett í Englandi, gift Mike sem er ákaflega vænn maður og móðir unglingsins Önnu. Hún hefur komið sér vel fyrir í lífinu og væri fullsæl ef ekki væri fjölskyldan. Vera systir er svo sem ekki vandamál því þær talast ekki við, hafa ekki gert það síðan móðir þeirra dó fyrir tveimur árum. Vera er ömurlega frek og fégráðug og fékk móðurina til að undirrita viðauka við erfðaskrána sína rétt áður en hún dó til að hennar fjölskylda fengi helmingi stærri arf en Nadezhda. Erfitt að fyrirgefa það. Svo er það pabbi, Nikolaj Majevskí, 84 ára verkfræðingur sem býr einn í húsi sínu í bænum Petersborough síðan konan dó, og hefur spjarað sig þokkalega – þangað til daginn þegar sagan hefst. Þá hringir hann til Nadezhdu og tilkynnir henni að hann sé að fara að gifta sig. Sú lukkulega er 36 ára úkraínsk fegurðardís sem á 14 ára son. Við þessar fréttir bregður Nadezhdu svo í brún að hún hefur samband við Veru systur og saman gera þær allt sem í þeirra valdi stendur til að koma í veg fyrir að Valentína geri út af við gamla manninn, líkamlega og/eða fjárhagslega, og til að koma henni helst úr landi aftur og heim til Úkraínu.
Þessi barátta systranna er aðalsöguþráðurinn en inn í hann fléttast margar og miklar aðrar sögur. Einkum er það sagan af foreldrum systranna, uppvexti þeirra, ömurlegu lífi þeirra og annarra í Úkraínu á Stalínstímanum og heimsstyrjaldarárunum; líka sagan af bernsku Veru áður en Nadezhda fæddist – sú saga er aldrei fullsögð en lesandi getur getið í eyðurnar. Svo er ávæningur af sögu Valentínu sem ekki er eingöngu sníkjudýr þegar allt kemur til alls, og ekki má gleyma ágripinu af sögu traktorsins á úkraínsku sem Nikolaj gamli dundar sér við að semja í ellinni og les fyrir dóttur sína og tengdason þegar þau koma í heimsókn.
Þessi flétta er haglega og skemmtilega gerð, og þýðingin er létt og læsileg; en þó að sagan sé grínaktug er efni hennar alltof alvarlegt og brýnt til að hægt sé að afgreiða hana eingöngu sem gamansögu. Munurinn á efnahag fólks í hinum ýmsu heimshlutum er stóralvarlegur og sér ekki fyrir endann á þeim hörmungum sem hann getur kallað yfir heimsbyggðina. Þó að söguhetjur Marinu Lewycku séu ekki margar þá eru þær fulltrúar milljóna og aftur milljóna – fólks sem fyrr og nú hefur leitað í örvæntingu að betra lífi fyrir sig og sína í öðrum löndum og öðrum heimsálfum. Hættan er sú að þegar maður er kominn í öruggan stað þá vilji maður ekkert vita af þeim sem berja að dyrum og vilja komast inn í hlýjuna líka. Þetta er óleyst og kannski óleysanlegt mál, samt má njóta þessarar sögu og velta vöngum yfir henni á eftir. Ég spái því að það taki mun lengri tíma en lesturinn.