Atvinnuleikhúsin í vetur
 |
| Hér má sjá hluta af fjölskyldunni á númer 2 í Sitji guðs englar sem verður sýnt í Þjóðleikhúsinu í haust. |
Hvar á maður að fá sér áskriftarkort?
Jæja, þá er dagskrá atvinnuleikhúsa landsins komin á hreint, en ekki er eins ljóst hvar maður ætti að fá sér áskriftarkort. Valið er svo erfitt að sjálfsagt munu margir kjósa að kaupa sig inn á öll húsin. Þá er rétt að benda á að bæði Leikfélag Reykjavíkur og Akureyrar eru með sérstaklega fín tilboð. Afmælistilboð LR er upp á 3000 kr. fyrir miða á þrjár sýningar, Mein Kampf, Dag vonar og eina að eigin vali. Það tilboð gildir bara núna um helgina, 2. og 3. september! LA býður ungu fólki, 25 ára og yngra, áskriftarkort á fjórar leiksýningar á aðeins 3.950. Það er tilraun til að yngja gestahópinn og hefur tekist svo vel að aðrir ættu að fara að því ráði. Kort á fimm sýningar í Þjóðleikhúsinu kosta kr.12.000 og þeir sem kaupa kort fyrir septemberlok fá að gjöf miða á Eldhús eftir máli eða Fagnað.
Þjóðleikhúsið fyrst. Þar er fjölbreytni í fyrirrúmi því verkin tíu sem þar verða frumsýnd á leikárinu eru hreint af öllu tagi: Nýr gamanleikur sem fer eins og eldur í sinu um heiminn, eitt af meistaraverkum grísku gullaldarinnar, leikgerð af geysivinsælli íslenskri barnabók, „vísindasöngleikur“ eftir einn af áhugaverðustu höfundum ungu kynslóðarinnar og áhrifamikil erlend verk í nánum tengslum við samtímann. Einnig er boðið upp á vinsælar sýningar frá fyrra leikári, ásamt frumlegum barnasýningum og öflugu fræðslustarfi.
Fyrsta frumsýning haustsins á Stóra sviðinu er Sitji guðs englar, leikgerð Illuga Jökulssonar eftir gullvægum barnabókum Guðrúnar Helgadóttur Sitji Guðs englar, Saman í hring og Sænginni yfir minni. Leikstjóri er Sigurður Sigurjónsson en Þórarinn Eldjárn gerði söngtexta. Brynhildur Guðjónsdóttir leikur Heiðu.
Ólafía Hrönn Jónsdóttir var sannkölluð stjarna síðasta leikárs, svo minnisstæð er hún í jafnólíkum hlutverkum og móður Péturs Gauts, mágkonunni í Átta konum og ræningjafrúnni í Túskildingsóperunni. Nú fær hún að leggja undir sig Stóra sviðið í lok október þegar frumsýnt verður verkið Stórfengleg, byggt á ævi Florence Foster Jenkins sem hefur verið kölluð „versta söngkona allra tíma“. Þetta er geggjaður gamanleikur og meðal þátttakenda ásamt Ólafíu Hrönn má nefna Örn Árnason. Ágústa Skúladóttir leikstýrir en frumsýning verður í lok október.
Svall og taumleysi munu svo ríkja á sviðinu um jólin þegar einn þekktasti harmleikur grísku gullaldarinnar, Bakkynjur eftir Evrípídes verður frumsýndur í fyrsta sinn á íslensku leiksviði. Verkið birtir hin sígildu mannlegu átök milli samfélagslegs aga og hamslausrar lífsnautnar og segir frá því þegar guðinn Díonísos stígur niður til jarðar og veldur mikilli óreiðu meðal fólksins – einkum kvenna. Giorgos Zamboulakis er leikstjóri og beitir sérstökum vinnuaðferðum sem byggjast á forngrískri leikhúshefð í samvinnu við Thanos Vovolis sem sér um leikmynd, búninga, grímur og gervi. Atli Ingólfsson semur tónlist og Erna Ómarsdóttir sér um dansa og sviðshreyfingar. Frést hefur að hinn nýútskrifaði Stefán Hallur Stefánsson muni leika guðinn …
Nútíminn tekur svo við af fornöldinni í febrúar þegar Leg, vísindasöngleikur eftir Hugleik Dagsson verður frumsýndur. Hugleikur hefur vakið mikla athygli innan lands og utan með örmyndasögum sínum, sem fjalla um meinsemdir nútímasamfélags á miskunnarlausan og meinfyndinn hátt. Leikstjóri er Stefán Jónsson en Ilmur Stefánsdóttir gerir leikmynd. Tónlist er eftir Davíð Þór Jónsson.
Síðasta frumsýning leikársins á Stóra sviðinu verður Hjónabandsglæpir eftir Eric-Emmanuel Schmitt,
glænýtt verk eftir höfund hinna geysivinsælu leikrita Abel Snorko býr einn og Gesturinn. Edda Heiðrún Backman
leikstýrir þeim Elvu Ósk Ólafsdóttur og Hilmi Snæ Guðnasyni í þessu nærgöngula átakaverki.
Kassinn stimplaði sig eftirminnilega inn í íslenskt leikhúslíf á síðasta ári með verðlaunasýningunni Pétri Gaut eftir Henrik Ibsen, í leikgerð og undir stjórn Baltasars Kormáks. Pétur Gautur, sem hlaut 6 Grímur í vor, meðal annars sem besta sýning ársins, mun ráða áfram ríkjum í Kassanum fram eftir hausti.
Í janúar er fyrsta frumsýning ársins í Kassanum á Pleasure Islands – Ókannaða landið eftir Jacob Hirdwall undir leikstjórn Maríu Ellingsen. Þetta er áleitið spennuverk sem tekst á við stórar spurningar. Hálsfesti Helenu eftir Carole Fréchette, sem er eitt þekktasta nútímaleikskáld Kanada, verður frumsýnt í Kassanum í apríl. Áhrifamikið og óvenjulegt verk um mannlega samkennd og löngunina til að endurheimta hið glataða.
Fyrsta frumsýning ársins á Smíðaverkstæðinu er á Sumardegi eftir Jon Fosse sem Egill Heiðar Anton Pálsson stýrir. Leikrit Fosses hafa vakið mikla athygli víða um Evrópu á undanförnum árum, en Sumardagur er fyrsta leikrit hans sem sýnt er í íslensku atvinnuleikhúsi. Meðal leikara eru Kristbjörg Kjeld, Margrét
Vilhjálmsdóttir og Hjálmar Hjálmarsson.
Í október verður frumsýnt verkið Patrekur 1,5 eftir Michael Druker í leikstjórn Gunnars Helgasonar. Bráðfyndið
leikrit, þar sem tekist er á við fordóma af ýmsu tagi á frumlegan og skemmtilegan hátt. Verkið verður sýnt í
Þjóðleikhúsinu, framhaldsskólum og víðar.
Amma djöfull heitir verk eftir Ásdísi Thoroddsen sem frumsýnt verður á Smíðaverkstæðinu í janúar. Nýtt íslenskt verk, þar sem skrattinn gæti hitt ömmu sína, Ágústa Skúladóttir stýrir.
Það er stórfrétt að Þjóðleikhúsið ætlar að opna brúðuleikhús á Litla sviðinu. Á síðasta leikári leysti Kassinn, hið nýja svið Þjóðleikhússins við Lindargötu, Litla sviðið af hólmi sem leiksvið, en í vetur mun Litla sviðið öðlast nýtt hlutverk sem brúðuleikhús. Vígslusýningin verður sýning brúðusnillingsins Bernds Ogrodniks, Umbreyting – Ljóð á hreyfingu, sem var frumsýnd á Listahátíð í Reykjavík í vor og hlaut einróma lof gagnrýnenda. Sýningar hefjast 6. október en síðar í vetur er svo von á annarri sýningu úr smiðju Bernds Ogrodniks. Auk þessa verða Fagnaður eftir Harold Pinter undir stjórn Stefáns Jónssonar og Eldhús eftir máli – Hversdagslegar hryllingssögur eftir Völu Þórsdóttur sem Ágústa Skúladóttir leikstýrir teknar upp aftur
Leitin að jólunum eftir Þorvald Þorsteinsson og Árna Egilsson, árleg jólasýning Þjóðleikhússins fyrir börn, verður sýnd undir lok nóvember og í desember. Leikstjóri er Þórhallur Sigurðsson. Hún var frumsýnd á síðasta leikári og hlaut Grímuna sem barnasýning ársins.
Gestasýningar frá Japan, Póllandi, Svíþjóð, Frakklandi og Bretlandi munu rata á fjalir leikhússins í vetur, auk íslenskra gestasýninga. Fyrst á svið er japönsk gestasýning sem heitir Double Nora. Þar er tekist á við Brúðuheimili Ibsens með nýstárlegum hætti í hefðbundnum japönskum Noh leikstíl. Sýningin hefur verið sýnd á Norðurlöndum og hlotið afbragðs góða dóma. Sýningar verða 2. og 3. september. Í byrjun október er svo von á annarri gestasýningu frá Japan á leikriti Shakespeares, Snegla tamin.
Þá er það Borgarleikhúsið. Þar má fyrst frægan telja Wolfgang Amadeus Mozart og leikritið um hann og örlagarík samskipti hans við Antonio Salieri, hirðskáld austurríska keisarans, eftir Peter Shaffer. Margir minnast sýningar Þjóðleikhússins á þessu verki með Sigurð Sigurjónsson í aðalhlutverkinu. Verkið byggir á sögusögnum um dularfullan dauða Mozarts og þátt Salieri í honum. Í verkinu vinnur Salieri traust unga tónskáldsins og þykist ganga erinda hans en er í raun að grafa undan honum. Salieri kvelst af afbrýði sem dregur hann til andstyggilegra tilrauna til að koma Amadeusi á kné og draga hann loks til dauða. Leikstjóri er Stefán Baldursson og í aðalhlutverkum eru Víðir Guðmundsson, nýútskrifaður leikari, og Hilmir Snær Guðnason. Verður gaman að sjá þann ljúfa dreng Hilmi takast á við illmenni.
Annað klassískt verk og meira að segja íslenskt er Dagur vonar eftir Birgi Sigurðsson sem sett verður upp í tilefni af 110 ára afmæli Leikfélags Reykjavíkur í janúar næstkomandi. Þetta er magnað fjölskyldudrama um ekkjuna Láru sem býr með þremur stálpuðum börnum sínum, Öldu sem er geðveik, Reyni hinum jarðbundna og Herði sem gælir við listamannsdrauma. Inn á heimilið kemur elskhugi Láru, Gunnar, atvinnulaus alkóhólisti sem kyndir undir átökum í fjölskyldunni með hrikalegum afleiðingum. Mörgum er þetta verk minnisstætt úr uppsetningu Stefáns Baldurssonar fyrir 20 árum og sjónvarpsgerð Lárusar Ýmis Óskarssonar nokkru seinna. Nú leikstýrir Hilmir Snær Guðnason verkinu og vitað er að Rúnar Freyr Gíslason leikur annan bróðurinn.
Á Nýja sviði kemur fyrst Mein Kampf eftir George Tabori, gamanleikur um ungan myndlistarnema, Adolf Hitler, sem kemur til Vínar að sækja um skólavist. Honum er hafnað. Tveir Gyðingar á pensjónati taka hann að sér – annar hvetur hann til að leggja fyrir sig pólitík. Frú Dauði vitjar hans – ekki til að nema hann á brott, heldur til að ráða hann í vinnu. Bergur Þór Ingólfsson leikur Adolf Hitler og Hafliði Arngrímsson stýrir.
Þeir fjölmörgu sem sáu sýninguna Penetreitor í Sjóminjasafninu munu gleðjast yfir því að LR ætlar að sýna í vetur tvö leikrit eftir sama höfund, Skotann Anthony Neilson. Annað heitir Fagra veröld (Wonderful World of Dissocia) og segir ævintýrið um Lísu. Þar fylgjumst við með því hvernig hún dregst inn í heim geðveikinnar, og eins og nafna hennar hjá Lewis Carroll mætir hún þar allskyns dularfullum verum og furðulegum aðstæðum sem hún verður að takast á við. Benedikt Erlingsson leikstýrir þessu stykki, en hinu leikritinu eftir Neilson stýrir Steinunn Knútsdóttir. Það heitir Lík í óskilum og fjallar um óborganlegt lögguteymi sem fær það hlutverk að boða eldri hjónum þau válegu tíðindi á aðfangadagskvöld að dóttir þeirra sé dáin. Lögregluþjónarnir eiga bágt með að leiðrétta misskilning sem verður áður en þeir hafa að fullu útskýrt mál sitt, því að hjónin halda að hundurinn þeirra hafi dáið. Inn í þennan misskilning bætast fleiri misskilningar, fléttur og fleiri persónur, prestur í dragi, móðursjúk byltingarkona og hjartveiki föðurins sem gerir verkefni þeirra nánast ómögulegt.
Einhverjir muna ábyggilega eftir söngleiknum Gretti sem var sýndur í Austurbæjarbíó fyrir 26 árum með Kjartan Ragnarsson síðar leikstjóra í titilhlutverkinu. Þetta er ekki leikgerð á fornsögunni heldur er Grettir unglingsstrákur í Reykjavík, skotspænir félaga sinna vegna þess hversu einfaldur hann er og mikil bleyða. Allt breytist það þegar hann fær hlutverk í sjónvarpsseríu byggða á Íslendingasögunni um Gretti sterka. En Glámur gerir honum lífið óbærilegt eins og nafna hans forðum. Söngleikurinn er eftir þrístirnið Ólaf Hauk Símonarson, Þórarin Eldjárn og Egil Ólafsson.
Íslenski dansflokkurinn verður með sínar sýningar í húsinu að venju og verða tvö íslensk verk frumsýnd í haust, Flest um fátt eftir dansarana Aðalheiði Halldórsdóttur og Valgerði Rúnarsdóttur og Við erum komin eftir Ólöfu Ingólfsdóttur. Í febrúar verða sýnd tvö frumsamin verk eftir rísandi stjörnur í evrópsku danslífi, Roberto Olivan og André Gingras. Í vor verður svo hin vinsæla dansleikhússamkeppni LR og ÍD. Í ofanálag við allt þetta má minna á Hláturhátíðina, leiklestra og tónleika sem lífga upp á húsið milli leik- og danssýninga.
Leikfélag Akureyrar frumsýnir fjögur verk á leikárinu fyrir utan sýningar frá síðasta leikári, gestasýningar, leiklestur og leikhúsferð til London. Fyrsta frumsýningin er á Herra Kolbert, fáránlegu og sprenghlægilegu spennuleikriti eftir David Gieselmann. Leikendur eru ungir og ferskir eins og vænta má í húsi Magnúsar Geirs, þeirra á meðal Edda Björg Eyjólsdóttir, Guðjón Davíð Karlsson og Unnur Ösp Stefánsdóttir. Jón Páll Eyjólfsson leikstýrir eins og Maríubjöllunni í vor.
Martin McDonagh kannast þeir við sem sáu Koddamanninn, Halta Billa og ekki síst Fegurðardrottninguna frá Línakri á undanförnum árum. Leikritið Svartur köttur sem LA frumsýnir í janúar (nema Herra Kolbert rugli öllum fyrirætlunum) er eitt hans svakalegasta, en flokkast þó sem gamanleikrit. Þar snýst allt um dauðan kött sem Patrekur elskaði meira en nokkuð annað. Hann vill hefna kattarins, og málið er að Patrekur er ekkert lamb að leika sér við. Magnús Geir leikhússtjóri leikstýrir sjálfur sínu úrvalsliði.
Barnaleikritið fyrir norðan verður Karíus og Baktus, poppað rækilega upp með hjálp Tvöhundruðþúsund naglbíta, Ástrós Gunnarsdóttir leikstýrir. Þá bræður leika að þessu sinni Guðjón Davíð Karlsson og Ólafur Steinn Ingunnarson.
Vorsýningin í húsinu er svo nýtt íslenskt leikrit, Lífið – notkunarreglur, eftir Þorvald Þorsteinsson. Sýningin er lokaverkefni útskriftarárgangs leiklistardeildar Listaháskólans og leikaraefnin munu vinna hana í samvinnu við leikara hússins. Leikstjóri er Kjartan Ragnarsson sem snýr nú aftur í leikhúsið eftir nokkurt hlé meðan hann kom upp sínu fína Landnámssetri í Borgarnesi. Ekki þarf að tíunda fyrri verk Þorvalds, nægir að minna á það góða stykki Skilaboðaskjóðuna, bæði á bók og sviði, Blíðfinn sömuleiðis og leikritið (og sjónvarpsmyndina) …and Björk of course.
Málið er fremur einfalt fyrir norðan, en hvar á sunnlendingur að kaupa sér kort? Svolítið getur hann farið eftir smekk. Þeir sem velja nýtt íslenskt umfram annað munu halla sér að Þjóðleikhúsinu, þeir sem eru svolítið nostalgískir munu velja Borgarleikhúsið, en best er auðvitað að eignast kort á góðum prís á freistandi sýningar í báðum húsum og jafnvel fyrir norðan líka.