Arion: draumurinn um kombakkið – Úr Andrahaus
Eftir Guðmund Andra Thorsson
„Í skarðslöndum fyrir vestan er eya ein, sem Hólaey heitir. Norður úr henni geingur höfði einn, hálfklipinn frá eynni, og heitir hann Andrahaus. Hausinn er nokkuð víðlendur ofan og grasi vaxinn mjög, og það því fremur sem á honum hefur verið sú trú, að ekki mætti slá hann.“ Þjóðsögur Jóns Árnasonar I, bls. 481
Hefði Kaupþing ekki átt að kalla sig bara Sparibaukinn? Eða Sparibankann? Eða jafnvel – hafi menn viljað vera svolítið erlendis: Sparion? Er Arion ekki svolítið eins og nafn á unglingahljómsveit frá Hellisandi um miðjan sjöunda áratug síðustu aldar? Eða tískubúð á Akureyri tíu árum síðar?
Viðbrögðin við nafnbreytingu Kaupþings hafa að minnsta kosti verið nokkuð á eina lund. Þetta er í group-deildinni. Jónína Ben hefur meira að segja dregið fram að þetta hafi verið nafnið á einhverju leynifélaginu innan bankans þegar allt var sem galnast þar innan dyra. Arion.
Eins og fram hefur komið var Arion nokkurs konar trúbador sem söng Dionysosi lof, guði víns, algleymis og nautna; hann var við einhverjar hirðir og hélt uppi fjörinu; var sem sagt hress gaur í viðburðadeildinni – kannski svolítið eins og Jónsi í Svörtum fötum.
Sagan segir að Arion hafi farið í evrópusöngvakeppni til Sikileyjar og sigrað hana. Á heimleið var honum rænt af sjóræningjum sem hirtu af honum verðlaunaféð og gáfu honum tvo kosti: að farga sér eða stökkva í sjóinn. Arion bað um að fá að syngja eitt lag enn. Svo kyrjaði hann Appolo lof og söngur hans hreif svo nærstadda höfrunga að þeir flykktust um bátinn. Að söngnum loknum stökk Arion út í sjóinn og þar tóku höfrungarnir á móti honum og hann komst heilu og höldnu til íverustaðar Poseidons, búinn að vinna hylli Appolons og almennt á grænni grein. Og þaðan heim. Sjóræningjarnir fengu makleg málagjöld.
Sagan vekur hugrenningartengsl.
Bankinn er Arion. Sigurinn í söngvakeppninni á Sikiley er útrásin. Sjóræningjarnir á heimleiðinni eru þeir sem brugðu fæti fyrir Kaupþing og settu bankann á hausinn: Gordon Brown, Alistair Darling, Davíð Oddsson… Ég veit ekki nákvæmlega hverjum allt klúðrið á að vera að kenna öðrum en Kaupþingsmönnum sjálfum. Höfrungarnir eru hjálpin sem er á leiðinni, og í lok sögunnar hefur Kaupþing endurheimt fyrri dýrð en þrjótarnir fengið makleg málagjöld.
Svona sögur um hetju sem er svikin og fangelsuð, upplifir ógnarlegar þrautir en rís svo upp öflugri en nokkru sinni, hafa fylgt mannkyninu frá ómuna tíð. Við höfum séð þær í vestramyndum með Clint Eastwood; við höfum séð þær í sögninni um Dedalus sem smíðaði vængina, við höfum hinn íslenska Völund í Völundarkviðu; það var Kristur á krossinum; Óðinn á Vindgameiði….
Ég var næstum búinn að gleyma einum – úr Biblíunni:
Samson.
Við erum öll Jesús
Trúðarnir Barbara (Halldóra Geirharðsdóttir) og Úlfar (Bergur Þór Ingólfsson) eru enn komin á kreik á Litla sviði Borgarleikhússins, nýbúin að færa okkur Gleðileikinn guðdómlega eftir Dante. Nú hafa þau fengið trúðinn Bellu (Kristjana Stefánsdóttir) í lið með sér og leika á sinn sérstaka hátt fyrir okkur sjálft jólaguðspjallið í verkinu Jesús litli. Benedikt Erlingsson leikstýrir og skrifar í samvinnu við Berg Þór og Halldóru.
Það þarf meiri fræðing en mig til þess að bera þessi verk saman vísindalega, bæði upprunalegu verkin og úrvinnsluna, en það sem blasir fljótlega við á þessari yndislegu sýningu er að saga Jesú gengur mun nær flytjendum og höfundum leiksýningarinnar en för Dantes um Víti, Hreinsunareld og Paradís. Gleðileikurinn er auðvitað fullur af óhugnanlegum sögum og vítum til varnaðar, en saga litla drengsins sem fæðist í Betlehem eftir erfiða för foreldranna um langan veg til að láta skriffinnana skrásetja sig og er kominn á flótta undan valdsmönnum heimsins áður en hann fer að ganga er saga sem er því miður alltaf að gerast, ekki síst einmitt á hans heimaslóðum. Það gera Barbara, Úlfar og Bella deginum ljósara í frásögn sinni. Aðferðirnar sem þau nota til að koma okkur til að þjást með barninu og foreldrum þess og þá um leið öllum börnum og foreldrum í grimmilegum aðstæðum skulu ekki raktar hér, þær verða að koma ykkur á óvart.
Trúðarnir gera það brall í bauk að segja okkur söguna af fæðingu Jesú tvisvar, fyrst eins og hún er sögð í Mattheusarguðspjalli og síðan eins og við þekkjum hana best frá Lúkasi. Þar er hún mun dramatískari og tilfinningahlaðnari – löguð að smekk alþýðunnar, eins og Barbara segir. Söguna segja þau með ýmsum ráðum, leik og söng og látbragði, og blanda inn í hana ótal óvæntum atriðum. Skirrast heldur ekki við að nota nútímavísanir til að koma skilaboðum áleiðis. Þetta verður ómótstæðilegur kokteill sem hlægir mann og grætir og hrærir upp í tilfinningum manns svo maður verður ekki samur lengi á eftir.
Við vitum öll hvað Bergur og Halldóra geta en Kristjana var fyrir mér óskrifað blað sem leikkona. Hún reynist þyngdar sinnar virði í gulli á þessu sviði. Fyrst og fremst er hún guðdómleg söngkona og reynist hafa makalaust raddsvið og ráða við hvers konar tónlistarstíl. Hún sér um tónlistina í sýningunni og ég halla ekki á neitt eða neinn þó ég segi að það sé áhrifamesti þáttur hennar. Hún brá sér léttilega í ýmis hlutverk eins og þau hin, var dýrlegur Gabríel erkiengill en best þó sem ungbarnið Jesús.
Hvað getur maður þá sagt að lokum annað en: Ástarþökk fyrir ógleymanlegt kvöld.
Hún sést ekki alltaf fyrir – úr Andrahaus
„Í skarðslöndum fyrir vestan er eya ein, sem Hólaey heitir. Norður úr henni geingur höfði einn, hálfklipinn frá eynni, og heitir hann Andrahaus. Hausinn er nokkuð víðlendur ofan og grasi vaxinn mjög, og það því fremur sem á honum hefur verið sú trú, að ekki mætti slá hann.“ Þjóðsögur Jóns Árnasonar I, bls. 481
Fólk hefur verið að gera því skóna að einhver djöfulleg markaðssnilli búi að baki bréfi Helgu Kress til Böðvars Guðmundssonar þar sem hún biður hann um að draga til baka nýja skáldsögu sína sem hún segir byggða á ævi og kynnum foreldra sinna, Bruno Kress og Kristínar Thoroddsen.
Hver sem hefur aðeins lausleg kynni af þeim tveimur sér hversu fráleit tilgátan er. Og hvað sem kann að líða aukinni forvitni lesenda í kjölfar þessarar umræðu, aukinni athygli, jafnvel aukinni sölu, er auðsætt að Böðvari er ekkert um að viðtökur sögunnar beinist einvörðungu í þann farveg að snuðra í hugsanlegum fyrirmyndum og úr verði einföld kjaftatífubókmenntafræði. Fyrir vikið veitir fólk síður athygli þeim erindum sem hann telur sig eiga við lesendur.
Ofan á slík leiðindi hefur svo bæst það sem hverjum sómakærum rithöfundi hlýtur að vera þungbærast alls: Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefur á Pressunni lýst yfir velþóknun sinni á vinnubrögðum Böðvars og lætir að því liggja að þeir séu nokkurs konar þjáningarbræður í því að verða fyrir barðinu á Helgu Kress – og vinni þó báðir eins og Halldór Laxness.
* * *
Þetta er meðal þess sem er slæmt við bréf Helgu: það setur allt hennar starf í ankannalegt ljós. Við hugsum: ber hún þá ekkert skynbragð á bókmenntir? Er sjálfur bókmenntaprófessorinn svo skyni skroppinn að átta sig ekki á því að bókmenntaverk er sjálfstæður heimur sem ber að meta á eigin forsendum, burtséð frá hugsanlegum tengslum við hinn eiginlega heim? Og að rithöfundar hafi frálsar hendur að notfæra sér drætti úr raunverulegum persónum og atvik í listsköpun sinni?
Við rifjum jafnvel upp fyrri skrif hennar sem þóttu stundum einstrengingsleg - eins og þegar hún bar Gunnar og Kjartan eftir Véstein Lúðvíksson saman við þjóðskrána og komst að þeirri niðurstöðu að tilkall sögunnar til að teljast raunsæ væri falskt vegna þess að hlutföll kynjanna í sögunni samsvöruðu ekki kynjahlutföllum þjóðskrárinnar…
Og svo framvegis. Hún hefur ekki alltaf sést fyrir í ákefð sinni. Hún hefur barist. Hún hefur barist gegn því að konum sé lýst eins og fáráðlingum og glyðrum. Hún hefur barist gegn því að ásættanlegt sé talið í bókmenntaverkum að kvenlýsingar séu grunnar og vanhugsaðar. Hún hefur haldið nafni kvenhöfunda á lofti og barist gegn því að þeim sé sjálfkrafa gleymt og um verk þeirra sé fjallað af lítilsvirðingu. Hún hefur hætt þá og spottað sem það hafa gert.
Háð hennar og spott getur bitið. Hún hefur aflað sér djúpstæðra óvinsælda meðal þeirra sem fyrir því hafa orðið. Ævinlega hafa þeir brugðist eins við: með þunglamanlegum uppnefnum. Í einni bók hét hún Volga Fress. Í annarri bók hlotnaðist henni nafnið Vera Hress. Ég man ekki hin nöfnin en fullvissa lesendur um að íslenskir karlhöfundar hafa ekki átt sínar bestu stundir við að upphugsa útúrsnúninga á nafni Helgu Kress.Þeir hafa séð rautt.
Seinni ár hefur hún einbeitt sér að rannsóknum á háði og spotti til forna eins og það birtist til dæmis í Íslendingasögunum; í grótesku og karnívalisma. Hún er alltaf að grafa undan valdamönnum. Það hefur verið ævistarf hennar.
* * *
Eitt vitum við sem sátum hjá henni í tímum og skrifuðum hjá henni ritgerðir. Hún kann fræðileg vinnubrögð og þolir ekki fúsk eða óheilindi á því sviði. Hún er nákvæm og kröfuhörð. Hún kann að afla heimilda og nota heimildir. Hún kann að vísa til heimilda. Hún skilur þá skyldu fræðimanna að láta þess getið hvaðan þeir fá efni sitt og vinna úr því á heiðarlegan hátt. Hún hefur það til að bera sem kalla má fræðilega sómakennd.
Hún sést ekki alltaf fyrir. Og stundum gerir hún makalausa hluti. Eins og þegar hún tók sig til og sýndi fram á það með óyggjandi hætti í langri og rækilegri greinargerð að Hannes Hólmsteinn Gissurarson væri ritþjófur í bók sinni um Halldór Laxness, þar sem hann sló ekki aðeins eign sinni ógetið á niðurstöður fræðimanna og orðalag fræðimanna og rithöfunda – heldur tók einnig texta eftir Halldór Laxness, „lagaði“ hann svo að engu var líkara en að Halldór væri aftur farinn að falla í stíl í MR og þóttist hafa skrifað hann sjálfur; reyndi svo að segja fjandsamlega yfirtöku á heilabúi Halldórs Laxness. Það var ekki síst verk Helgu Kress að þessi óhæfa var stöðvuð. Eftir að hún tók sér fyrir hendur að sýna fram á hinar fræðilegu gripdeildir er með öllu óskiljanlegt að Hannes skuli enn gegna stöðu við Háskóla Íslands.
* * *
Bréfið frá henni til Böðvars var misráðið; og afar misráðið var að senda ýmsum aðilum í bókmenntalífinu afrit. Hún sést ekki alltaf fyrir. Augljóst er að hún hefur hugsað þetta sem nokkurs konar leið til að láta gamlan sambýlismann vita af sárindum sínum yfir því að hann skyldi nota þennan efnivið – hún vill að hann viti að henni finnist hann hafa brugðist trúnaði sínum.
Hún virðist ekki hafa gert sér grein fyrir því hversu illvíg opinber umræða er um þessar mundir – hversu miskunnarlaust kastljós hennar getur orðið nú þegar allir atburðir eru umluktir hvæsi hinna nafnlausu hneykslunarfíkla á netsíðunum. Vitaskuld gerir Helga Kress sér fulla grein fyrir því að skáldverk lúta eigin lögmálum; persónur og atburðir sem eiga sér stoð í „veruleikanum“ taka sína eigin stefnu í skáldverkum. Og vitaskuld hlýtur hún að gera sér fulla grein fyrir því að Böðvar hefur fullan rétt til að notfæra sér þennan efnivið, sem eflaust hefur verið honum umhugsunarefni frá því að hann hafði af honum spurnir, og hefur síðan blandast öðru í lestri og lífi. Eins og gengur. Hún hlýtur líka að mega vita að Böðvari er vel trúandi til að fara vel með þennan efnivið, því hann er nærgætinn höfundur gagnvart persónum sínum. Sem er raunar furðu sjaldgæfur eiginleiki meðal rithöfunda.
En það var sem sé verið að skrifa skáldsögu um pabba hennar og mömmu, málefni sem henni kunna að vera sár og viðkvæm. Við hljótum við nánari íhugun að virða henni til betri vegar að bregðast svona við og sjást ekki fyrir.
Hitt er svo annað mál að Böðvar Guðmundsson er góður höfundur sem á það síst af öllu skilið að þurfa að þola kjass Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar.
„Gulir [voru] straumar þínir, ó hland mitt í skálinni…“ – Úr Andrahaus
„Í skarðslöndum fyrir vestan er eya ein, sem Hólaey heitir. Norður úr henni geingur höfði einn, hálfklipinn frá eynni, og heitir hann Andrahaus. Hausinn er nokkuð víðlendur ofan og grasi vaxinn mjög, og það því fremur sem á honum hefur verið sú trú, að ekki mætti slá hann.“ Þjóðsögur Jóns Árnasonar I, bls. 481
Hefur þá ekkert breyst? Hefur ekkert lagast? Eru þeir menn enn til hér á landi sem finnst mikið til um að Ármann Þorvaldsson skuli hafa komist til þeirra mannvirðinga að fá að pissa í næstu skál við Hugh Grant? Og Rod Stewart?
Svo virðist vera. Á baksíðu Fréttablaðsins – þar sem forðum voru beittir og fyndnir dálkar eftir Gerði Kristnýju og Bergstein er nú kominn slúðurdálkur af því tagi þar sem plöggmeistarar geta hringt inn í hróðurfréttir um skjóstæðinga sína.
Í dag segir frá því að bók Ármanns Þorvaldssonar sem forðum hélt um peningakrana íslenskra auðmanna í Englandi veki athygli í Bretlandi og hann hafi verið „í föstudagsviðtali“ í Guardian þar sem hann segi frá því hversu lífið var ljúft á þeim árum þegar hann og félagar hans voru að setja Ísland á hausinn með þeim tilþrifum að nafn íslensku þjóðarinnar mun um ókomin ár verða órjúfanlega tengt við heimsku, mont, snobb, íburð, fyllerí, skuldseiglu og hvinnsku.
* * *
Sumir virðast hafa gaman af kampavínssögum Ármanns. Í helgarblaði hins annars illvíga DV kom fram að þessi sagnalist Ármanns hefur komið honum á lista yfir „skemmtilegustu rithöfunda þjóðarinnar“, sem má heita vel gert hjá manni sem skrifaði víst ekki einu sinni sjálfur bókina sína á íslensku. Á leiðinlega bekkinn er meðal annars skipað Einari Má Guðmundssyni og Hallgrími Helgasyni, sem sýnir hversu einkennileg könnun þetta hefur verið. Allra leiðinlegustu rithöfundarnir voru Davíð Oddsson og HHG sem einhvern veginn kemur ekki alveg á óvart í DV. Satt að segja kæmi manni ekki á óvart að þeir Davíð og Hannes Hólmsteinn yrðu í vor á lista DV yfir þau lið sem líklegust þættu til að falla í aðra deild á komandi íslandsmeistaramóti í knattspyrnu…
* * *
En sum sé: Í Fréttablaðinu í morgun, þann 9. nóvember, er frásögn af velgengi Ármanns á erlendri grund – ein af þessum fréttum sem við virðumst aldrei ætla að losna við: að bók hafi komið eftir íslenskan mann í útlöndum. Og veki geysilega lukku. Viðkomandi sé meira að segja í viðtölum – í sjálfu„föstudagsviðtalinu“ í Guardian.
Sennilega er vísað hér til frásagnar sem birtist í fimmtudagsblaði Guardian: þar er eitt og annað haft eftir Ármanni – sögurnar af því þegar pissað var með frægum á velmektarárunum og aðrir viðlíka sigrar í lífinu streyma fram hjá hinum íslenska bankamanni en það sem hins vegar hefur alveg farið fram hjá blaðamanni Fréttablaðsins eru innskot frá hinum enska blaðamanni, sem ekki er alveg jafn uppnæmur yfir sögunum og íslenskir blaðamenn.
Ekki þarf lengi að lesa til að finna ískalt háðið og fyrirlitninguna á smáþjóðarplebbanum sem hélt hann væri eitthvað af því hann fékk að pissa í frægra manna skálum um stund. Gjálífissögurnar mæta þurrlegri undrun hjá blaðamanninum sem fljótlega er farinn að knýja hinn unga höfund til að játa að íslensku bankarnir hafi kannski verið heldur stórir miðað við bakhjarla sína og að yfirtökurnar hafi kannski verið heldur skuldsettar. Yfirleitt er dregin upp mynd af manni í algjörri afneitun í þessu velskrifaða viðtali.
Með allan hugann enn við liðnar pissukeppnir…
http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/05/author-icelandic-saga-armann-thorvaldsson
Guðmundur Andri Thorsson
Bjössi hleypur af sér hornin
Í rauninni er Horn á höfði, eldfjöruga barna og fjölskylduleikritið sem Grindvíska atvinnuleikhúsið (GRAL) sýnir núna, um háalvarlegt efni. Hver kannast ekki við að hafa vaknað að morgni og haft allt á hornum sér, jafnvel hrakið frá sér eina vininn sinn af tómri fýlu? Þetta kemur einmitt fyrir Björn (Víðir Guðmundsson) og það í bókstaflegri merkingu. Einn morguninn þegar hann vaknar er hann með tvo hnýfla upp úr enninu og verður að vonum illa við. Hann reynir að halda því fram að hornin séu bara bólur sem komi kannski til af því hvað hann er latur að þvo sér, en þetta reynast engar bólur heldur tvö raunveruleg horn sem halda áfram að stækka og stækka. Hvað er þá til ráða? Lesa meira
Einum rétt – öðrum sett fyrir – Úr Andrahaus
„Í skarðslöndum fyrir vestan er eya ein, sem Hólaey heitir. Norður úr henni geingur höfði einn, hálfklipinn frá eynni, og heitir hann Andrahaus. Hausinn er nokkuð víðlendur ofan og grasi vaxinn mjög, og það því fremur sem á honum hefur verið sú trú, að ekki mætti slá hann.“ Þjóðsögur Jóns Árnasonar I, bls. 481
Vefútgáfa hægriarms Sjálfstæðisflokksins heitir amx.is og leggur að eigin sögn stund á „djúpar greiningar á málefnum líðandi stundar“ en hefur einkum barist fyrir endurupptöku kalda stríðsins á Íslandi hvar sem því verður við komið.
Í morgun fögnuðu amxarar því ógurlega að Bjarni Bjarnason rithöfundur heldur því fram í Morgunblaðsgrein að Forlagið hafi ískyggilega einokunarstöðu á íslenskum bókamarkaði, og hefur einkum til marks um hana velgengni ýmissa höfunda sem koma út á þeim bænum, hvað varðar tilnefningar til verðlauna og góða dóma.
Amxarar hafa raunar sjálfir fengið nokkra innsýn í hvernig það er að eiga erfitt uppdráttar á bókamarkaði því Óli Björn Kárason, annar skráðra aðstandenda vefsins, reyndi um hríð fyrir sér í bókaútgáfu hjá Almenna Bókafélaginu. En þá var því miður kalda stríðinu að mestu lokið.
Grein Bjarna virkar satt að segja á mig eins og hróp á athygli í byrjun vertíðar: hæ hó! Hér er ég! Sterk öfl vinna gegn mér! Fyrirfram getur hann sagt um allar hugsanlegar dauflegar undirtektir við bók sinni að þær séu runnar undan rifjum einokunarrisans. Viðtökur við bók hans eru komnar í tiltekið samhengi.
Af skrifum hans dregur lesandi þá ályktun að hver sá höfundur sem velgengni nýtur og kemur út undir merkjum Forlagsins eigi þá velgengni að þakka bolabrögðum og samsæri risans.
Og til að samsærið gangi upp þarf Bjarni að gera Halldór Guðmundsson að einhvers konar stjórnanda hjá Forlaginu, sem er rangt, gera leifarnar af bókmenntafélaginu Mál og menningu að meðeiganda Bókabúðar Máls og menningar sem er líka rangt og dylgja um að Halldór Guðmundsson bregði fæti fyrir frama tiltekins höfundar í Þýskalandi – sem er örugglega rangt.
* * *
Ég deili ekki sýn Bjarna á íslenskan bókmenntavettvang. Þar eru vissulega klíkur og flokkar, áhrifamiklir einstaklingar og minnipokafólk, ómaklega gleymdir höfundar, frekjur, hávaðabelgir og mýsnar sem læðast. Þar er vissulega fámenni. Þar hafa sumir vissulega komið ár sinni sterkar fyrir borð en aðrir. Þar koma á hverju ári bækur sem fá ekki þá athygli sem þær ættu skilið. En þó er þetta ekki einhlítt. Því þar eru nefnilega lesendur: almennir lesendur, fólkið þarna úti sem sér í gegnum allt skrum og heldur þessu öllu gangandi með lestri sínum á háu plani. Höfundar koma og hverfa, rísa og hníga – tala til samtímans misjafnlega. Sumum auðnast að nema eitthvað í tíðinni hverju sinni og straumbreyta því í skáldskap sem talar beint til fólks. Aðrir reyna en stunda skáldskap sinn á öðru tíðnisviði en þorri viðtakenda hefur móttökuskilyrði fyrir. Þannig er það. Svo kannski allt í einu verður allt ljóst að bragði – kannski fyrir tilverknað snjalls túlkanda – og úr verður mikið ævintýri. Og svo kannski ekki.
Þetta gengur upp og ofan hjá okkur flestum. Við eigum okkar einverustundir og við eigum okkar stefnumót við lesendur sem við vitum raunar minnst um sjálf. Við fáumst við orð og hugsanir, tilfinningar, örlög, líf. Við fáumst við mannleg hjörtu og það er ekki hægt að tala um iðju okkar í sömu andrá og skrúfur og prenthylki, seríóspakka og naglalökk, með fullri virðingu fyrir slíkum varningi. Og með fullri virðingu fyrir valdsviði samkeppnisstofnunar getur hún ekki hlutast til um það hverjum beri að ná að snerta mannleg hjörtu þessa vertíðina og hverjum ekki. Það er ekkert kvótakerfi í skáldskapnum.
Þegar vel tekst til náum við með orðum okkar inn í hugskot lesenda. Við hreyfum við hugsun þeirra og tilfinningum. Og það er af þeirri ástæðu sem pólitískusar hafa svona mikinn áhuga á skáldum og rithöfundum og vilja svo gjarnan fá þau í sinn flokk.
Ég deili ekki sýn Bjarna. Mér sárnar þegar bækur mínar eru hundsaðar af þessum sárafáu gagnrýnendum sem enn eru eftir en tel ekki að það sé vegna þess að mér hafi láðst að bera á þá fé; ég skil ekkert í því þegar bækur mínar eru ekki tilnefndar til verðlauna en ég lít ekki á það sem birtingarmynd þjóðfélagsmeins. Ég horfi á höfunda sem verðlaunum og viðurkenningum er hrúgað á meðan ég fæ aldrei neitt en ég ætla ekki að kæra það til samkeppnisstofnunar eða tollstjórans í Reykjavík og hvað þá setja það í flokkspólitískt samhengi. Ég lít ekki einu sinni svo á að ég eigi nokkra kröfu á því að bækur mínar eigi hljómgrunn meðal lesenda eða sjálfskipaðra viðtökustjóra. Mér finnst hlutverk forleggjara míns að gefa þær fallega og sómasamlega út og láta einhvern veginn vita af þeim – og berja í bumbur þegar mér mun takast virkilega vel upp – en eftir það erum við – ég og útgefandinn – ofurseldir dyntum íslenska bókamarkaðarins. Þar ræður flókið samspil ótal þátta fremur en að setið sé á svikráðum við mig.
* * *
En ég ætlaði ekki að þrátta við Bjarna Bjarnason um það. Hinu tók ég eftir á amx: þegar Óli Björn (eða smáfugl hans sem Óli hefur sett fyrir að skrifa þetta) hefur vitnað með velþóknun í Morgunblaðsgrein Bjarna setur hann skyndilega Einari Má Guðmundssyni fyrir að skrifa stíl um sama efni, rétt eins og Einar Már sé einhvers konar starfsmaður á plani.
Þetta hlýtur að vera blendin ánægju fyrir Bjarna. Eftir að vera hampað svona fyrst – leiddur til öndvegis í Morgunblaðinu og vitnað til hans í löngu máli – er allt í einu eins og hann sé kannski ekki alveg nógu góður og pöntuð grein eftir annan höfund sem talinn er mikilsverðari liðsmaður í hinni þrotlausu baráttu fyrir endurupptöku kalda stríðsins.
En það hlýtur þó að vera hátíð hjá hinu, að vera sett fyrir að skrifa stíl af Óla Birni Kárasyni…
Nýtt TMM á leiðinni
Nýtt hefti TMM er á leið í prentsmiðju – stútfullt af efni.
Meðal annars má nefna skarpa grein eftir Guðna Elísson bókmenntafræðing um Staðleysuna Ísland og mýtuna um okkur sjálf; grein eftir Jón Ólafsson prófessor á Bifröst um þann samfélagssáttmála sem hér varð til í góðærinu; brot úr dagbókum Matthíasar Johannessen frá árunum 1999 og 2000 sem eflaust eiga eftir að vekja mikla athygli… Þorsteinn Antonsson hefur legið í eftilátnum fórum Elíasar Marar rithöfundar og orðið margs áskynja: meðal annars fundið merkileg bréf milli Elíasar og Ragnars í Smára þar sem höfundurinn og útgefandi hans skiptast á beisklegum athugasemdum.
Í heftinu eru ljóð eftir Hermann Stefánsson, Hallgrím Helgason og Jeramy Dodds í þýðingu Emils Hjörvars Petersen en Jeramy Dodds kom hingað á bókmenntahátíð fyrir nokkru, eitt Griffin-skáldanna; þarna eru smásögur eftir Kristínu Eiríksdóttur sem kunn er þegar af ljóðum sínum og Jóhann Þórsson sem ekki hefur áður birt eftir sig opinberlega sögur.
Dómar eru margir um bækur liðins árs – meðal annars einn afar langur og vandaður eftir Björn Þór Vilhjálmsson um Vetrarsól Auðar Jónsdóttur og afar harðorður dómur eftir Aðalstein Ingólfsson listfræðing um Icelandic Art Today og bók um Ragnar Kjartansson og framlag hans á Feneyja-bíennalnum.
Heim til mömmu
Ég játa að ég fylgist með framhaldsþáttunum Dirty Sexy Money í Sjónvarpi allra landsmanna. Þetta er hárbeitt háð um fólkið sem mörg okkar öfunda, ríkasta fólkið í hinum vestræna heimi, sorgir þess og gleði – aðallega sorgir náttúrlega – vel skrifaðir og ágætlega leiknir, sambærilegir að ýmsu leyti við þá dásamlegu grínþætti Aðþrengdar eiginkonur. Þarna er sofið hjá í kross og keng, hjónabönd eru bundin og slitin, börn eru vanrækt og svikin þrátt fyrir eilíf loforð um hið gagnstæða. Eina reglan í heimi þessa fólks er sú að í ást og bisniss gildi engar reglur, þar sé hver maður sinnar gæfu smiður. En ekki kunna menn þar að smíða gæfu og þá ekki að halda henni við. Lesa meira