Hið manneskjulegasta
Mönnum brá svolítið í brún þegar Páll Baldvin gaf sýningunni Húmanímal í Hafnarfjarðarleikhúsinu fimm stjörnur af fimm mögulegum í Fréttablaðinu, vissu ekki alveg hvaðan á þá stóð veðrið af því Páll er venjulega spar á hrósið. Ég sá ekki sýninguna fyrr en í gær, kannski næstsíðustu sýninguna, ef aðdáendum tekst ekki að fá þeim fjölgað, en ég sannfærðist um að PBB hafði nokkuð til síns máls. Þetta er óvenjuleg sýning, hún er borin fram af sannri fagmennsku og borin uppi af sannri ástríðu – fyrir listinni og fyrir boðskapnum. Meira er erfitt að heimta.
Leikhópurinn kallar sig “mig og vini mína” og hann tók allur þátt í að semja verkið. Svo klofnaði hann, Friðrik Friðriksson tók að sér að stjórna því ásamt Friðgeir Einarssyni, hin flytja það, líka ásamt Friðgeiri. Verkefnið er að rannsaka hvatirnar sem vakna strax hjá smábarninu, græðgina í lífið, tilfinningarnar og útrásina. Mestan áhuga hafa þau á ástinni og greddunni, og þau fara verulega vel með þetta flókna efni. Annars vegar segja þau okkur í texta um hvað greddan og ástin eru, og þar var minnisstæðust kennslustund Friðgeirs og Sögu Sigurðardóttur í næmum svæðum kvenlíkamans. Hins vegar sýna þau okkur í dansi og annarri hreyfilist hvað þessar tilfinningar eru. Þá verður sýningin oft innilega erótísk og afar falleg. Það eru samskipti kynjanna sem hópnum eru hugleiknust, eðlileg og öfugsnúin, erfið og hugljúf, fögur og ljót.
Það áhrifamesta er hvað hópurinn treystir fullkomlega á aðferðir sínar til að ná til áhorfenda, aðferðir sem eru fyrst og fremst líkamlegar, og traustið fleytir þeim alla leið.
Í hópnum eru flottir listamenn með Álfrúnu Örnólfsdóttur í broddi fylkingar sem dansara, leikara og söngvara. Hvílík rödd og hvílík tjáning sem líkami hennar miðlar. En félagar hennar voru engir eftirbátar. Erótísk áflog Jörundar Ragnarssonar og Sögu Sigurðardóttur með sitt makalausa hár voru heillandi. Erindi Margrétar Bjarnadóttur um hvernig orðin bera ævinlega í sér andstæðu sína var barnslega hrærandi. Dóra Jóhannsdóttir fræðir okkur kalt og einbeitt um efnin í heilanum sem valda ástargirnd en á bágt með kúlið þegar hendur koma út úr veggnum á bak við hana, hlykkjast utan um hana og gæla við hana.
Talandi um vegginn þá er svið Rósu Hrundar Kristjánsdóttur í senn einfalt, fallegt og gagnlegt. Á bakvegg eru óteljandi flíkur sem raðað er eftir litum þannig að þau mynda rendur langsum. Þessar flíkur grípa leikararnir þegar þörfin kallar og fara ýmist í eða úr. Ljósahönnun Garðars Borgþórssonar virtist mun flóknari en jafnsnjöll. Loks var hljóðmynd Gísla Galdurs Þorgeirssonar frábær án þess að vera senuþjófur – nema þegar hún átti senuna hvort sem var. Allt í allt: Dýrleg sýning.
Hláturinn lengi lifi
Creature og Ó, þú aftur í Þjóðleikhúsinu
Ég fékk góða útrás fyrir hláturþörfina í vikunni. Á fimmtudagskvöldið sá ég Kristján Ingimarsson leika listir sínar í Kassanum í sýningu sinniCreature - og hvílíkar listir! Og í gærkvöldi horfði ég á söguna gömlu um Sigríði og Indriða lifna við enn einn ganginn hjá Hugleik á Smíðaverkstæðinu í leikritinu Ó, þú aftur. Ég veit ekki hvort Jón Thoroddsen ætlaðist til að maður skemmti sér eins vel yfir þeirri sögu og áhorfendur gerðu þar, en hann þekkti heldur ekki Hugleik.
Kristján hóf ferðalag sitt sem laumufarþegi í lest. Mannauminginn er lokaður inni í litlum kassa í lest sem er á fleygiferð með tilheyrandi hristingi og hávaða. Það var erfitt að ímynda sér að kassi Kristjáns væri ekki á hreyfingu, svo ekta voru hreyfingar hans í fullkomnum takti við lestarhljóðið. Og þegar lestin bremsaði á brautarstöð og maðurinn þrýstist upp í horn hélt ég að ég myndi kafna úr hlátri. Og þó var þetta auðvitað alls ekki fyndið. Af hverju ferðast maðurinn i þessum kassa? Væntanlega af því hann er svo fátækur að hann á ekki fyrir lestarmiða eða hann er að reyna að komast inn í land ólöglega. En einmitt þannig er list trúðsins þegar hún nær hæst. Hann lætur mann hlæja eins og vitleysing en finna um leið einkennilega til í brjóstinu af meðaumkun með þeim sem eiga bágt.
Mér finnst að Kristján hefði átt að halda áfram sögunni af manninum í lestinni, þegar hann kemst á áfangastað eða -staði, en það gerði hann ekki. Eftir upphafsatriðunum kom fjöldi smásagna af ýmsu tagi, sumar fyndnar, aðrar ekkert sérstaklega, en fyrst og fremst án innra samhengis. Ég skemmti mér ógeðslega vel á ljósmyndasessjóninni þar sem Kristján pósaði sem módel, karl- eða kvenkyns. Maður sá fyrir sér óteljandi myndir úr glansblöðunum, og þegar litli loðhundurinn bættist við var maður endanlega búinn. Lokaatriðið var svo ansi fínt þegar áhorfendur báru Kristján bókstaflega á höndum sér niður pallana og upp á sviðið. Geníalt! En hefði hugsanlega verið áhrifameira með samfelldu handriti.
Ég sá því miður ekki sýninguna Ó, þú hjá Hugleik fyrir 25 árum, þó að síðan hafi ég séð langflestar stórar sýningar þeirra. Þetta er elsti áhugaleikhópurinn í Reykjavík og alveg vafalaust sá besti. Hann heldur upp á aldarfjórðungsafmæli sitt með því að endurvinna sína fyrstu leiksýningu sem var, eins og margar síðari sýningar, unnin upp úr eldra efni, sjálfum bókmenntaarfinum. Piltur og stúlka er auðvitað klassísk saga um klassískt efni, unga parið sem illar vættir komast upp á milli svo tvísýnt er um skeið hvort það nái endanlega saman, en auðvitað endar allt vel. Þetta er nú engin sjeikspírsk tragedía.
Það eru hugleiksku skáldkonurnar Ingbjörg Hjartardóttir, Sigrún Óskarsdóttir og Unnur Guttormsdóttir sem axla ábyrgð á textanum, en viðbótina á á afmælinu, sönglög og texta, eiga Eggert Hilmarsson, Oddur Bjarni Þorkelsson, Sævar Sigurgeirsson og Þorgeir Tryggvason. Viðbótin var alveg yndisleg og í góðu samræmi við annan texta, falleg lög, sum grípandi snjöll (einkum ástardúett Sigríðar og Indriða). Oddur Bjarni leikstýrir styrkri hendi. Einkum voru fjöldaatriðin (þegar Indriði fer á sjóinn, til dæmis) stórvel heppnuð. Og hvað hópurinn getur sungið vel, allir sem einn, þó fremst meðal jafningja hafi verið þau sem léku unga parið, Elísabeth Lind Ingólfsdóttir og Jón Svavar Jósefsson. Af öðrum leikurum þarf (að venju) fyrst að telja þær mæðgur Huldu B. Hákonardóttur og Silju Björk Huldudóttur, sem ævinlega eru senuþjófar á Hugleiksýningum, vegna smitandi leikgleði sinnar og hæfileika. Hulda var að þessu sinni dönsk prestsfrú sem talaði sína sérstöku íslensku, Silja Björk var grasalæknir og jógagúru sem stofnar spa í sveitinni til að líkna stressuðum kaupstaðarbúum. Mig langaði mjög til að taka með þeim gleðiöndunina – enda var orðið svolítið loftlaust á Smíðaverkstæðinu í óvæntu hitakastinu í höfuðborginni. Líka þarf að nefna Svanlaugu Jóhannsdóttur sem var nokkuð öðruvísi Gróa á Leiti en hjá Jóni Thor., og Friðjón Magnússon var alveg frábær Hallfreður guðfræðistúdent.
Hljómsveitin Ær og kýr stóð sig með hefðbundinni prýði; músíkkin er alltaf pottþétt hjá Hugleik. Leikmynd og búningar báru góðu hugviti vitni. Ó, þú aftur verður sýnt á Smíðaverkstæði Þjóðleikhússins til 29. maí. Ég heiti á alla aðdáendur Hugleiks fyrr og síðar og láta hana ekki fara framhjá sér. Netfangið er www.hugleikur.is
120 ár frá fæðingu Gunnars skálds
– málþing í Þjóðarbókhlöðu 18. maí kl. 17
Stofnun Gunnars Gunnarssonar, Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands og Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn bjóða til málþings í fyrirlestrasal Þjóðarbókhlöðu mánudaginn 18. maí í tilefni þess að þá verða 120 ár liðin frá fæðingu Gunnars Gunnarssonar skálds. Erindi flytja Sigurjón Björnsson prófessor emeritus, Jón Karl Helgason bókmenntafræðingur og Sveinn Yngvi Egilsson prófessor við HÍ. Munu þeir fjalla um Brimhendu, Vikivaka, Aðventu og fleiri sögur. Að erindum loknum mun Jón Yngvi Jóhannsson bókmenntafræðingur stýra pallborði með fyrirlesurum.
Aðgangur er ókeypis og allir velkomnir meðan húsrúm leyfir.
Málþing um Einar Braga skáld
á Þórbergssetri í Suðursveit.
Málþingið um Einar Braga hefst kl. 14 á uppstigningardegi 21. maí og lýkur kl. 14 á föstudeginum 22. maí. Fluttir verða fyrirlestrar um lífsstarf Einars Braga út frá ýmsum sjónarhornum, sem og um önnur “atómskáld”. Lesið verður úr bókum Einars Braga, en einnig farið í heimsókn að Sléttaleiti. Einar Bragi skrifaði þrjár bækur með fróðleik um Suðursveit undir heitinu Þá var öldin önnur, þar er m.a. fjallað um búskaparhætti á Sléttaleiti á fjórða áratug síðustu aldar. Þar bjó þá Sveinn Einarsson móðurbróðir Einars, en Einar dvaldi hjá þeim hjónum á Sléttaleiti um tíma.
Guðrún Sveinsdóttir frá Sléttaleiti endurbyggði bæjarhúsið og ánafnaði síðan Rithöfundasambandi Íslands húsið í minningu foreldra sinna og bróður. En einnig til að heiðra minningu frænda síns Einars Braga skálds sem var hestastrákur í Sléttaleiti sumarið 1935. Þar eru ýmsar minjar sem tengjast skáldinu og verkum hans sem gaman er að skoða. Áður hafði Einar Bragi haft forgöngu um að endurbyggja smiðjuna á Sléttaleiti til að framfylgja heiti Sveins, smiðjan gæti verið að grunni til sú sama og Ingimundur Þorsteinsson forfaðir Kvískerjabræðra byggði þar, en hann flutti bæinn frá Steinum að Sléttaleiti árið 1829 eftir stórflóð og grjóthrun úr fjallinu.
DAGSKRÁ
Fimmtudagur 21. maí
14:00 Pétur Gunnarsson. Einar Bragi, samtímamaður vor.
14:30 Eysteinn Þorvaldsson: “Ég sem orðum ann.” Um ljóð Einars Braga.
15:10 Kaffihlé
15:30 Fjölnir Torfason: Af mönnum ertu kominn.
16:00 Heimsókn á Sléttaleiti.
19:00 Hátíðarkvöldverður með skemmtidagskrá
Föstudagur 22. maí
9-10 Morgunverður
10:00 Guðbjörn Sigurmundsson: Um ljóð Stefáns Harðar Grímssonar.
10.30 Soffía Auður Birgisdóttir: Um sjálfsæviskrif Einars Braga.
11:00 Kaffihlé
11:20 Svavar Steinarr Guðmundsson: “Af ímynduðum fundi Heideggers og Sigfúsar Daðasonar við Miollis-torg í Provence.”
11:50 Hádegisverður
13:00 Aðalsteinn Ásberg. “Í mildu frjóregni.” Um ljóðaþýðingar Einars Braga.
13:30 Jórunn Sigurðardóttir: Um Einar Braga og samískar bókmenntir
14:00 Þingslit.
Málþing Þórbergsseturs eru nú árlegur viðburður og hefur alltaf verið góð aðsókn. Það er von okkar að sem flestir leggi leið sína í Suðursveit þessa daga til að njóta skemmtunar, fróðleiks og útiveru. Að málþinginu standa að þessu sinni Háskólasetrið á Höfn Hornafirði, Þórbergssetur og Rithöfundasamband Íslands.
Hægt verður að fá gistingu á Hala, hali@hali.is, sími 478 1073, á Gerði bjornborg@centrum.is, sími 478 1905, á Smyrlabjörgum, smyrlabjorg@ smyrlabjorg.is sími 478 1074.og Skálafelli,skalafell@simnet.is . Sími 478- 1041
Máltíðir verða seldar á Þórbergssetri. Verð fyrir þá sem taka allar máltíðir kr. 6000
Nánari upplýsingar um málþingið veitir Soffía Auður Birgisdóttir, verkefnastjóri á Háskólasetrinu á Höfn. Sími 4708042 og 8482003. Netfang: soffiab@hi.is
Athygli er vakin á að vorsýningar í Þórbergssetri eru opnar. Það eru sýningarnar Sagnalist, fermingarsögur og málverkasýning Öldu Ármanna, Konan í forgrunni.
Allir velkomnir!
Er Valgerður betri María en Júlía?
Leikfélag Reykjavíkur frumsýndi í gærkvöldi söngleikinn sígrænaSöngvaseið á stóra sviði Borgarleikhússins í þýðingu Flosa Ólafssonar. Gersamlega óþarft er að tíunda efni og boðskap þessa verks sem allir þekkja, það eina sem spurt er um er hvernig tekst til með sviðsetninguna: Nær hún máli miðað við fyrri uppsetningar sem fólk hefur séð hérlendis og erlendis og miðað við kvikmyndina frægu með Julie Andrews og Christopher Plummer frá 1965? Ég ætla að svara þessu strax og segja:Já!
Næst þarf að bæta við að viðmiðunin er auðveld að því leyti að hér eru farnar troðnar slóðir alla leið; ekkert kemur á óvart í meðferð efnisins, sviðsmynd, búningum eða lýsingu (Snorri Freyr Hilmarsson, Stefanía Adolfsdóttir og Þórður Orri Pétursson), tónlistin var nákvæmlega eins og við kunnum hana (Agnar Már Magnússon með einvala lið), dansar og aðrar hreyfingar snoturlega unnar (Ástrós Gunnarsdóttir). Þetta er svo hefðbundin sýning hjá Þórhalli Sigurðssyni að hún gæti þess vegna hafa gengið í áratugi. Kannski á hún það eftir!
Þótt leikstjóri ákveði að setja ekki mark sitt á sýningu með sprelli eða óvæntum snúningum er ekki þar með sagt að hann “geri ekki neitt”. Í fyrsta lagi þarf hann að velja krafta til að hefðin megi njóta sín sem best, og svo þarf hann að þjálfa þessa krafta þannig að allt renni smurt og fullnægi kröfum áhorfenda sem eru auðvitað ennþá harðari vegna hefðarinnar. Þetta hefur Þórhallur unnið af sinni einstöku alúð svo að hvergi má hnökra finna. Hann hefur líka úr úrvalsliði að velja í leikaraliði hússins. Það er ekki ónýtt að hafa glæsilega söngkonu eins og Jóhönnu Vigdísi Arnardóttur til að syngja hlutverk abbadísarinnar, lögin hennar eru auðvitað hreinar aríur fyrir stórsöngkonur en Jóhanna Vigdís var dásamleg í hlutverkinu. Í kringum hana í klaustrinu röðuðu sér þessar líka fínu leik- og söngkonur, Sigrún Edda Björnsdóttir, Þórunn Erna Clausen og Linda Ásgeirsdóttir auk Hallveigar Rúnarsdóttur og fleiri kórfélaga. Annar stórsöngvari (og gamall von Trapp) er Jóhann Sigurðarson sem leikur og syngur lítið en mikilsvert hlutverk Max Dettweiler menningarmálaráðunauts sem ræður von Trapp-börnin til að syngja á söngvakeppninni sem reynist svo örlagarík ákvörðun. Katla Margrét Þorgeirsdóttir er stórglæsileg Elsa Schrader, konuefni von Trapps og þjónarnir á heimilinu eru í traustum höndum Bergs Þórs Ingólfssonar (sem var óþekkjanlegur rétt einu sinni) og Hönnu Maríu Karlsdóttur. Vanþakklát hlutverk nasistanna sjá þeir um með prýði Pétur Einarsson og Theodór Júlíusson, en Guðjón Davíð Karlsson var aðeins of gamansamur í hlutverki Rolfs símasendils og kærasta. Er erfitt að losna við Flóna?
Annað aðdráttarafl þessa verks eru öll barnahlutverkin í því. Kapteinn von Trapp er ekkjumaður með sjö börn, sem ætti að öllu jöfnu að fæla leikhús frá verkinu en gerir þvert á móti. Elst er Lísa, sextán ára (Lára Sveinsdóttir), yngst er Gréta, fimm ára. Þau sem sungu hlutverk barnanna á frumsýningu voru hreint út sagt yndisleg: Árni Beinteinn Árnason (Friðrik), Lilja Eivor Gunnarsdóttir Cederborg (Lovísa), Jakob Van Osterhout (Kurt – eða “hvað sem hann heitir”), Agnes Gísladóttir (Birgitta), Rebekka Ósk Svavarsdóttir (Marta) og Sara Lind Styrmisdóttir (Gréta) sungu ekki bara vel heldur fóru þau undantekningarlaust vel með setningarnar sínar. Þar er þó freistandi að nefna Agnesi og Söru Lind sérstaklega, þeim var treyst fyrir miklu og brugðust ekki leikstjóra sínum.
Aðalaðdráttaraflið er þó líklega ástarsagan. Hinn ólíklegi en þó algengi samdráttur fólks af ólíkum þjóðfélagsstigum. Jóhannes Haukur Jóhannesson leikur og syngur kaptein Georg von Trapp og gerir það vel. Hann er myndarlegur á velli, kannski nokkuð ungur (miðað við elstu dóttur von Trapps) en ekki trúi ég að það pirri nokkurn mann. Hann er enginn Jóhann Sigurðarson en syngur ágætlega, og það besta er að hann nær góðu tilfinningasambandi við mótleikara sinn í hlutverki Maríu. Það er lykilatriði.
María er aðal, og í þessu tilviki hefur tekist fantalega vel að velja söng- og leikkonu í hlutverkið. Valgerður Guðnadóttir er ekki aðeins afburða söngkona og gullfalleg heldur hefur hún til að bera innilega og barnslega einlægni, gleði og hlýju sem gerir hana að bestu Maríu sem ég hef séð. Julie Andrews ekki undanskilin. Maður hreinlega trúir á persónuna þótt hún sé auðvitað býsna ólíkindaleg. Maður trúir því að hún temji villingana hans von Trapps nánast overnight, að hún, óskóluð fjallastelpa, heilli frosinn yfirstéttarhermann, að vísu á soldið lengri tíma, að hún geri barnahópinn að öguðum sönghóp sem getur lagt undir sig heiminn. Það var mikil gæfa fyrir leikfélagið að fá Valgerði til liðs við sig í þessari sýningu. Ég spái því að Julie Andrews verði bæði hrifin og öfundsjúk ef satt er að hún ætli að sjá sýninguna í haust …
Ég sagði í upphafi að allir þekktu þetta verk. Þó var ég svo heppin að hafa með mér í leikhúsinu 19 ára afmælisbarn sem aldrei hafði´séð það áður en þekkti auðvitað lögin. Hún átti í engum vandræðum með að ganga því á hönd, lifa sig inn í langa söguna sem dettur í svo marga parta og endar svo oft, hlæja og gráta og óttast um þetta góða fólk þegar nasistarnir koma til sögunnar. Viðbrögð hennar sannfærðu mig um sígrænu verksins, og viðbrögð sjálfrar mín sögðu mér að sýningin væri unnin af aðdáunarverðri alúð og metnaði. Þórhallur Sigurðsson átti fyllilega skilið það standandi lófatak sem hann hlaut í leikslok.