Dagur íslenskrar tungu
 |
| Jónas Hallgrímsson. Var þessi teikning gerð eftir ljósmynd? |
Á degi íslenskrar tungu sunnudaginn 16. nóvember n.k. verður opið hús og fjölbreytt dagskrá í Þjóðmenningarhúsinu. Ókeypis aðgangur verður fyrir alla fjölskylduna að sýningum og á dagskrána.
Kl. 13 Fjölskylduleiðsögn um handritasýningu Árnastofnunar.
Kl. 14 Fyrirlestur: Myndin af Jónasi Hallgrímssyni. Tryggvi Gíslason, magister, fjallar um þá mynd sem þjóðin hefur gert sér af skáldinu og náttúrufræðingnum Jónasi Hallgrímssyni og um teikningar, málverk og ýmis önnur myndverk sem gerð hafa verið af Jónasi. Hann færir rök fyrir því að tekin hafi verið ljósmynd af Jónasi Hallgrímssyni og að teikning eftir þeirri ljósmynd hafi varðveist. Fyrirlesturinn er haldinn af Menningarfélaginu Hrauni í Öxnadal og er einn árlegra Jónasarfyrirlestra félagsins.
kl. 15 Fjölskylduleiðsögn um handritasýningu Árnastofnunar.
Kl. 16 Bókarkynning: Lárus Pálsson, leikari. Þorvaldur Kristinsson kynnir nýútkomna ævisögu sem hann hefur ritað um Lárus. Sigurður Skúlason, leikari, les kafla úr bókinni. María Jóhanna, dóttir Lárusar Pálssonar, kynnir safn geisladiska með hljóðritunum af upplestri Lárusar og leiknum atriðum. Viðar Eggertsson, verkefnisstjóri leiklistar hjá Ríkisútvarpinu, fjallar um störf Lárusar Pálssonar í útvarpi og hlutverk Útvarpsleikhússins. Í lok dagskrárinnar minnist Gunnar Eyjólfsson, leikari, Lárusar.
Hægt verður að kaupa veitingar á meðan á dagskrá stendur.
Nýtt hefti TMM
 |
Nýtt Tímaritshefti kemur væntanlega inn um lúgur landsmanna fyrir helgi, það fjórða á árinu. Sjaldan slíku vant er “skúbb” í heftinu, frásögn af ástum Davíðs Stefánssonar skálds og Þóru Vigfúsdóttur sem sögur hafa gengið um en ekki hefur verið vitað um fyrir víst. Þóra fékk heit ástarbréf frá Davíð sem hún bannaði aðgang að um áratuga skeið en hafa verið aðgengileg um hríð. Þorleifur Hauksson íslenskufræðingur og fyrrum ritstjóri TMM rannsakaði málið og skrifar grein um ástir þeirra í nýja heftið.
Að auki eru að venju ljóð, smásaga og fjöldi greina og ritdóma sem vonandi gleðja áskrifendur. Nánar á morgun …
Írsk óhamingja
 |
Sjá Á líðandi stund: http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1699
Írsk óhamingja
 |
Ég man ekki hvort ég las það eða heyrði einhvern segja að í nýju sýningunni í Borgarleikhúsinu á írska leikritinu Vestrinu eina sæjum við hvað væri hægt að sökkva djúpt, og við gætum ekki kvartað fyrr en við værum farin að pissa í fötu og hætt að borða mat. Víst er að Martin McDonagh hlífir ekki þjóð sinni í verkum sínum, það höfum við fengið að sjá í íslenskum leikhúsum á undanförnum árum. Kannski endar það með því að við sjáum okkur sjálf í þeim sem í skuggsjá.
Fyrst fengum við að sjá Fegurðardrottninguna frá Línakri í sama leikhúsi, ógleymanlega sýningu um grimmd mæðgna. Síðan höfum við fengið að sjá Halta Billa og Koddamanninn í Þjóðleikhúsinu og Svartan kött hjá Leikfélagi Akureyrar. Öll eiga þau grimmdina sameiginlega, en hvergi vinnur Martin McDonagh betur úr efnivið sínum en í Vestrinu eina (The Lonesome West).
Nafnið Vestrið eina vísar til vesturstrandar Írlands þar sem byggð er fámenn og dreifð, og ef marka má verk þessa leikskálds eru íbúarnir fátækir, fáfróðir og án drauma um fagurt mannlíf. Í þetta sinn fer hann með okkur inn í híbýli tveggja bræðra, Colemans (Þröstur Leó Gunnarsson) og Valene (Björn Thors). Ilmur Stefánsdóttir hefur ákveðið að þeir væru kartöflubændur því kartöflur hylja talsverðan hluta gólfrýmisins í þessum ömurlegu húsakynnum. Allt er þar skakkt og skælt og skítugt – og á þó eftir að versna til muna undir leiknum! Þegar við hittum bræðurna fyrst eru þeir að koma af jarðarför föður síns sem hafði farist af voðaskoti Colemans, eldri bróðurins. Presturinn kemur í heimsókn (Bergur Þór Ingólfsson) og vill sýna bræðrunum samúð en fær heldur kaldar kveðjur; þeir bræður virðast ekki sjá mikið eftir pabba gamla. Betur er tekið á móti Girleen (Kristín Þóra Haraldsdóttir), enda færir hún þeim brennsann sem þeir lifa á ásamt snakki.
Ekki er nóg með að bræðurnir séu höstugir við gesti, þeir eru ekki beinlínis elskulegir hvor við annan, og smám saman afhjúpar Martin McDonagh illsku þeirra hvors í annars garð, og hún verður þegar fram í sækir alveg takmarkalaus. Hinn langi langi lokaþáttur þar sem við förum lengra aftur og lengra inn í sálarlíf og fjölbreytta verknaði bræðranna er einhver óhugnanlegasti texti sem ég hef hlustað á í leikhúsi. Þeir hafa vissulega ekki auðugan orðaforða, og sjaldan hefur verið bölvað eins voðalega í Borgarleikhúsinu, en það er samt afrek að koma þessum texta á áheyrilega íslensku, en það tekst þýðandanum, Ingunni Ásdísardóttur, mætavel (hennar er ekki getið í prentaðri leikskrá, en úr því verður bætt).
Eitt orð er aldrei sagt í þessu verki sem maður hefði þó eindregið átt von á í löngum samtölum bræðra og það er orðið “mamma”. Er Martin McDonagh að sýna okkur afleiðingu þess fyrir drengi að búa – kannski alla ævina – móðurlausir með stygglyndum, jafnvel ofbeldisfullum föður? Altént sækir þetta ónefnda orð á mann eftir sýninguna.
Jón Páll Eyjólfsson stýrir fjórmenningunum sem eiga Nýja sviðið á þessari sýningu, og þeir bera leikni hans fagurt vitni. Bergur Þór var aumkunarverður Faðir Welsh sem skammast sín fyrir ódugnað sinn í starfi og drykkjuskap en fórnar sér að lokum fyrir þessi óverðugu sóknarbörn sín. Langt eintal hans var verulega sterkt og flott. Sömuleiðis var Kristín Þóra sannfærandi í sínu litla hlutverki. Það skar mann í hjartað að heyra Girleen lýsa löngunum sínum í lífinu, svo fátæklegum en þó svo óraunsæjum.
Í bræðrunum fá tveir hörkuleikarar verkefni við hæfi og vinna snilldarlega úr því, hvor á sinn hátt. Þröstur Leó bjó til Coleman sem er kærulaus á yfirborðinu og kvikindislega fyndinn en með afar stuttan kveikiþráð. Hann er löngu hættur að láta sig langa til nokkurs nema fá sinn skammt af brennsa og ekki verra ef snakk er í boði með. Þó fer svo að hann missir stjórn á sér þegar hann kemst að því hvers vegna draumar hans fóru í vaskinn. Valene Björns Thors er yngri og á ennþá í sér fáeina drauma um betra líf – þó sannarlega nái þeir ekki langt, kannski vegna þess að hann er ekkert sérstaklega vel gefinn. Björn skapar afar sannfærandi og margslungna persónu úr þessum einfalda manni og það var verulega erfitt að hafa af honum augun þegar hann var á sviðinu, og það þó að samspil þeirra tveggja væri óaðfinnanlegt. Allir leikararnir fjórir vinna vel, en Björn vinnur glæsilegan leiksigur. Það er óskandi að leikhúsgestir þyrpist á Nýja sviðið næstu vikur.
Kolsvört kómedía um glataðar sálir
 |
frumsýnd í Borgarleikhúsinu á föstudag
Föstudaginn 7. nóvember verður leikritið Vestrið eina eftir írska leikskáldið Martin McDonagh frumsýnt á Nýja sviði Borgarleikhússins. Leikritið er fimmta verk leikskáldsins sem sýnt er á íslensku leiksviði og er hann því með ástsælustu leikskáldum landsmanna nú um stundir. Þröstur Leó Gunnarsson og Björn Thors leika óviðfelldna en um leið frekar brjóstumkennanlega bræður sem í kjölfar mikilla sviptinga, ákveða að reyna að lifa í sátt, iðrast og fyrirgefa hvor öðrum áralangar illdeilur og hatur. En leiðin til aukins þroska er erfið. Hnyttin samtöl og bleksvartur húmor einkenna þetta alvöru gamanverk. Það er Jón Páll Eyjólfsson sem leikstýrir, en hann er annar tveggja fastráðinna leikstjóra í Borgarleikhúsinu. Á Nýja sviði Borgarleikhússins er stefnan að sviðsetja afgerandi leikverk sem eiga að snerta, ögra og hrífa.
Velgengni Martin McDonagh á Íslandi
Verk írska leikskáldsins Martin McDonagh hafa átt vel upp á pallborðið hjá íslensku leikhúsáhugafólki. Fjögur leikverka hans hafa þegar verið sýnd í íslenskum atvinnuleikhúsum; Fegurðardrottingin frá Línakri í Borgarleikhúsinu, Halti Billi og Koddamaðurinn í Þjóðleikhúsinu og Svartur köttur hjá Leikfélagi Akureyrar. Kvikmyndin In Bruge, sem McDonagh skrifaði handritið að og leikstýrði vakti auk þess verðskuldaða athygli fyrr á árinu.
Kolsvört kómedía um glataðar sálir
í Vestrinu eina segir af bræðrunum Coleman og Valene sem eru langt frá því að vera fyrirmyndarborgarar. Þótt þeir séu komnir vel á fullorðinsaldur slást þeir stöðugt, drekka ótæpilega og lát föður þeirra virðist ekki snerta þá hið minnsta. Þegar sóknarpresturinn gerir örvæntingarfulla lokatilraun til þess að koma þeim til manns lítur þó út fyrir að eitthvað rofi til. Bleksvartur húmor og drepfyndin samtöl einkenna þetta alvöru gamanverk.
Jón Páll Eyjólfsson leikstýrir verkinu en leikarar eru Björn Thors, Þröstur Leó Gunnarsson, Kristín Þóra Haraldsdóttir og Bergur Þór Ingólfsson. Ilmur Stefánsdóttir gerir leikmynd og búninga, Hallur Ingólfsson semur tónlist og lýsing er í höndum Þórðar Orra Péturssonar.
Vestrið eina verður frumsýnt á Nýja sviði Borgarleikhússins þann 7. nóvember næstkomandi en sýningar standa fram í desember, enda hefur Borgarleikhúsið tekið upp nýtt snarpara sýningarfyrirkomulag sem er þannig að hvert verk er sýnt í skemmri tíma en áður en mun þéttar á tímabilinu.
MALARASTÚLKAN FAGRA
 |
Tvö Schubert-kvöld í Íslensku óperunni í nóvember
Myndskreyttir tónleikar sunnudaginn 9. nóvember 2008 kl. 20
Tvö Schubert-kvöld verða haldin í Íslensku óperunni í nóvember, þar sem hinir geysifögru ljóðaflokkar Schuberts, Malarastúlkan fagra og Vetrarferðin, verða fluttir. Fyrra kvöldið er sunnudaginn 9. nóvember næstkomandi kl. 20, en þá flytur Hlöðver Sigurðsson, tenór, sem nýlega hefur lokið söngnámi, Malarastúlkuna fögru ásamt Antoníu Hevesi, píanóleikara við Íslensku óperuna.
Malarastúlkan fagra er söngljóðaflokkur eftir Franz Schubert við texta Wilhelms Müller og er einn sá þekktasti sem saminn hefur verið. Verkið er skrifað fyrir háa söngrödd og píanó, og er oftast flutt af karlmanni, þar sem í textanum segir frá ungum manni og óendurgoldinni ást hans á ungri stúlku. Þáttur píanósins í verkinu er afar stór og því gegnir píanóleikarinn veigamiklu hlutverki á tónleikunum. Müller gaf ljóðin út árið 1820 og þremur árum síðar samdi Schubert tónlist við þau, 26 ára að aldri. Hann notaði alls 20 kvæði úr ljóðaflokknum í verk sitt, sem talið er meðal hans lykilverka. Síðar samdi Schubert annan söngljóðaflokk við ljóð Müllers, Vetrarferðina, sem verður flutt í Íslensku óperunni síðar í mánuðinum.
Hlöðver og Antonía gáfu út geisladisk með Malarastúlkunni fögru árið 2005, þar sem textinn var fluttur á íslensku í þýðingu Guðmundar Hansen Friðrikssonar. Á tónleikunum nú verður textinn hins vegar fluttur á þýsku eins og venja er til, en íslenska textanum verður varpað upp á tjald á sviðinu á tónleikunum. Ennfremur verða sýndar þar landslagsljósmyndir úr smiðju sr. Braga J. Ingibergssonar.
Miðaverð á tónleikana er 2.000 kr. en miði á bæði Schubert-kvöldin kostar 3.000 kr. Afsláttur fyrir eldri borgara og öryrkja er 10% af hefðbundnu miðaverði. Miðasala Íslensku óperunnar er opin alla daga frá 14-18 og fram að sýningu sýningardaga. Símasala er opin alla virka daga frá kl. 10. Auk þess er miðasalan á netinu, www.opera.is, opin allan sólarhringinn!
Hinn eilífi maður
 |
Sjá Á líðandi stund: http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1695
Hinn eiflífi maður
 |
Nýtt verk Sigurðar Pálssonar, Utan gátta, sem er sýnt í Kassanum í Þjóðleikhúsinu, hefur fengið virkilega fín viðbrögð gagnrýnenda eins og það á skilið. Þetta er dásamlegt verk, fyndið og furðulegt en sýnir okkur samt ofan í regindjúp mannlegrar reynslu, án þess að rembast nokkurn tíma. Að óreyndu hefði ég ekki ímyndað mér að hægt væri að skrifa svona verk – hvað þá setja það upp á eins hugmyndaríkan og frjóan hátt og Kristín Jóhannesdóttir hefur gert.
Leikritið er frá hendi Sigurðar fyrir tvær raddir, óljósar að kyni og stöðu í veröldinni í tíma og rúmi, en sem eru fulltrúar okkar, þeirra sem ekki ráða neinu en feykjast til og frá undan pólitískum vindum og náttúruhamförum. Þetta er fólkið sem þolir allt, umber allt, bíður bara meðan stormurinn gengur yfir, kemur sér kannski í skjól, óttast og kvíðir, en er furðufljótt að jafna sig nóg til að fara að hugsa um eigin búksorgir, gantast og þrefa. Hinn eilífi maður, án takmarks og tilgangs, sem Steinn Steinarr orti svo vel um. Við getum öll heyrt til okkar sjálfra í þessum röddum.
Snilld leikstjórans felst meðal annars í því að skipta replikkunum á fjóra leikara í stað tveggja sem jók mjög á fjölbreytni og vídd verksins. Þar að auki var sviðið frábærlega gert af Gretari Reynissyni, í senn einfalt og táknrænt, og búningarnir vel hugsaðir. Sýningin var óumræðilega fyndin og skemmtileg sem myndverk inni í þessari umgerð, leikurinn með innkomur og útgöngur leikaranna fjögurra var engu líkur. Sumar skyndimyndirnar reyndi maður að festa sér í minni til að geta kallað fram seinna, en fjöldi þeirra varð smám saman minninu ofviða.
Það sem endanlega gerir þessa sýningu þó algert möst fyrir alla sem áhuga hafa á leikhúsi er sjálfur leikurinn – list leikarans á sviðinu. Þvílík færni sem þau sýna, svipbrigði, hreyfingar, kómísk og harmræn viðbrögð, takmarkalaus innsýn í verk höfundar. Við höfum tekist á um það hér á heimilinu hver beri af og ekki orðið sammála, enda hygg ég að hver einn og einasti áhorfandi eigi sér sinn eftirlætistúlkanda. Það er líka nóg að telja þau upp, við vitum öll hvað þau geta þegar þau gera sitt ýtrasta: Kristbjörg Kjeld, Arnar Jónsson, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Eggert Þorleifsson. Þetta er, elsku vinir, bara toppurinn. Fyrir alla muni: Ekki missa af þessari sýningu.