Söngvaleikir Jónasar & Jóns Múla
 |
| Jón Múli – æðislegur lagasmiður – og textar Jónasar voru ekki síðri. |
í Útvarpsleikhúsinu á fimmtudagskvöldum í maí
Jóla og bílnúmerarevían Deleríum Búbónis verður flutt í Útvarpsleikhúsinu á Rás 1 annað kvöld, fimmtudagskvöldið 1. maí, kl. 22.15. Söngleikurinn var frumfluttur í Útvarpsleikhúsinu í desember 1954 og sló strax í gegn. Höfundarnir settust síðan niður með Lárusi Pálssyni og umskrifuðu verkið fyrir leiksvið og bættu þá við nokkrum söngvum. Í þeirri gerð var Deleríum Búbónis frumsýnt í Iðnó 1959 og fór eftir það sem eldur um sinu um allt land.
Í þættinum heyrum við leikara Útvarpsleikhússins frá 1954 þau Harald Björnsson, Emelíu Jónasdóttur, Lárus Pálsson, Kristínu Önnu Þórarinsdóttur og Þorstein Ö. Stephensen syngja söngvana. Einnig segja þeir bræður frá söngvaleiknum og Þorsteinn Ö. Stephensen les upp sendibréf frá Jóni Múla þar sem hann talar út um tilorðníngu leiksins.
Í þættinum flytja einnig leikarar Leikfélags Reykjavíkur nokkra söngva úr sýningunni í Iðnó, þar á meðal Brynjólfur Jóhannesson, sigríður Hagalín og Karl Sigurðsson. Þá syngja einnig Arnar Jónsson og Sigríður Þorvaldsdóttir ástardúettinn fræga úr sýningu Þjóðleikhússins á Deleríum Búbónis frá leikárinu 1968 – 69.
Síðan koma næstu fimmtudagskvöld:
Fimmtudagurinn 8. maí kl. 22:15 Smákrimmaóperettan Rjúkandi ráð
Fimmtudagurinn 22. maí kl. 22:15 Sjúkrahússöngleikurinn Allra meina bót
Fimmtudagurinn 29. maí kl. 22:15 Síldar- og spírítismasöngleikurinn Járnhausinn
Ný heildarsöfn stórskálda
 |
Sjá Á líðandi stund: http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1530
Sjá líka umfjöllun um nýjar þýddar bækur Á líðandi stund http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1532
Upp á líf og dauða
 |
 |
 |
Nýjar bækur
Ég er ókunnug bókum James Patterson, sú fyrsta sem ég les (held ég ábyggilega) er nýja bókin, Sjortarinn, eftir þá Michael Ledwidge (JPV). Ansi spennandi saga þegar fram í sækir, þótt ég gæti vel lagt hana frá mér hálflesna (ólíkt einum gagnrýnanda sem vitnað er til á kápu). Sagan er nærri öll sögð í fyrstu persónu af Lauren Stilwell, ungri lögreglukonu sem verður fyrir miklum hremmingum í upphafi bókar. Hún er að halda framhjá manni sínum með kræsilegum lögregluþjóni sem lengi hefur daðrað við hana; nú loks lét hún undan af því hún grunar mann sinn um framhjáhald og vill hefna sín á honum. Eftir ánægjulegan sjortara skreppur elskhuginn út til að sækja vistir í 10/11 búðina, en þegar Lauren lítur út um gluggann sér hún sér til skelfingar karlana tvo í lífi sínu slást upp á líf og dauða – uns annar hefur sigur …
Hvað á hún að gera? Koma upp um morðingjann eða hlífa honum? Hún ákveður hið síðarnefnda og er fyrr en varir flækt inn í mikinn lygavef. Um leið rannsakar hún málið og kemst að því að karlmennirnir tveir, sem hún hélt að væru einfaldir og vænir, eiga sér báðir leyndarmál. Karlar eru flóknari tegund en blasir við.
Magnea J. Matthíasdóttir þýðir bókina afar lipurlega eins og nauðsynlegt er þegar hraðir krimmar eiga í hlut.
Áður en ég dey eftir Jenny Downham (JPV) er dapurleg saga. Tessa Scott er sextán ára og lífið ætti að brosa við henni – hún er klár stelpa, á góðan pabba, góðan litlabróður, góða vinkonu og mömmu sem er ágæt þegar hún lætur sjá sig. En Tessa er langt leidd af krabbameini og á bara fáeina mánuði ólifaða þegar við hittum hana.
Uppistaðan í sögunni er listi sem Tessa safnar á því sem hana langar til að gera áður en hún deyr, og efst á þeim lista er að sofa hjá – meðan hún er ennþá fær um það. Hún er þunglynd og hrædd þegar Zoey vinkona kemur í heimsókn í bókarbyrjun og Zoey lætur undan henni, fer með hana á ball og útvegar henni strák til að sofa hjá. Það verður ekkert sérstaklega aðlaðandi lífsreynsla eins og vonlegt er.
Þessi byrjun lofar satt að segja ekki góðu, þó að það sé hún sem bókin hefur mest verið auglýst út á. En eftir lágkúruna liggur leiðin rólega upp á við, og smám saman nær lesandi sambandi við Tessu, lærir að skilja hana og meta. Textinn verður tilfinningaríkari og þéttari og Ísak Harðarson þýðandi fær æ oftar að sýna hvað hann skrifar blæbrigðaríka íslensku. Mest reynir á hann í lokin þegar textinn verður ljóðrænn og svífandi, en þar er ljóðskáldið Ísak vitaskuld alveg í essinu sínu.
Þetta er ein af hinum vinsælu “hvernig skyldi það vera”-bókum (hvernig skyldi það vera að vera sextán ára og alveg að deyja úr krabbameini?), en hún er ágætlega heppnuð og gott til þess að hugsa að hún skuli hafa náð mikilli útbreiðslu. Hún getur vel fengið ungt fólk til að velta fyrir sér hvað sé í raun og veru einhvers virði í lífinu.
Strákurinn í röndóttu náttfötunum eftir Írann John Boyne (Veröld) var markaðssett sem barnabók erlendis en hér er hún gefin út í kilju sem bók handa almennum lesendum. Það fer vel á því. Áslaug Agnarsdóttir þýðir.
Sagan gerist í síðari heimsstyrjöldinni og segir frá Bruno sem er níu ára og á heima í Berlín. Í sögubyrjun fær pabbi nýja vinnu og fjölskyldan flyst lengst upp í sveit og sest að í húsi rétt við stórar búðir sem eru girtar hárri girðingu með gaddavírsvöndlum ofan á. Út um gluggann á herberginu sínu sér Bruno að í búðunum býr margt fólk og það skrýtna er að það er alla daga í röndóttum náttfötum. Og þó að margir mennirnir í fínu búningunum komi í heimsókn til foreldra Brunos bjóða þau aldrei neinum í röndóttu náttfötunum heim. Bruno leiðist, og einn daginn ákveður hann að fara í rannsóknarleiðangur eins og hann gerði stundum heima í Berlín. Hann gengur óralengi meðfram endalausri girðingunni umhverfis búðirnar þangað til hann sér dreng hinum megin girðingar. Þeir taka tal saman, og þegar þeir uppgötva að þeir eru fæddir sama daginn og sama ár finnst þeim þeir vera eins konar tvíburar og með þeim tekst djúp vinátta. En það er ekki auðvelt að rækta vináttu ef annar er í fangelsi og hinn sonur fangavarðarins.
Þetta er eins konar fræðslubók um helförina fyrir nýjar kynslóðir. Boyne setur sig í spor barns sem ekkert veit um hrylling stríðsins og nær eðlilega ekki upp í það sem er að gerast þó að það blasi við. Sú aðferð að láta lesandann uppgötva skelfinguna smám saman með söguhetju er ekki ólík þeirri sem Nóbelshöfundurinn Imre Kertész beitir í Örlögleysi (í ísl. þýð. Hjalta Kristgeirssonar 2004), en þar er það fórnarlambið sem ekki veit neitt og skilur illa hvað verið er að gera honum og hvers vegna. Verk Kertész er vitaskuld ólíkt listfengari frásögn en bók Boynes, en Strákurinn í röndóttu náttfötunum er vel þess virði að þýða hana og gefa út.
Undraheimar fornaldar
Tvær ævintýralegar bækur voru að koma út handa börnum: Undraheimar Rómar í nýju ljósi og Undraheimar Egypta í nýju ljósi (MM). Eiginlega eru þetta ekki bækur heldur efni í leiksvið því “bókunum” má fletta í sundur eins og landakorti, reisa svo upp á rönd og láta þær opinbera gersemar sínar. Áður en gólf sviðsins er fellt niður má lesa á því upplýsingatexta um það sem við sjáum á sviðinu – um daglegt líf á þessum fjarlægu slóðum í tíma og rúmi, fatnað, mataræði, menntun og slíkt, og líka sérstakar uppákomur, leika skylmingarþræla í Róm og byggingu píramída í Egyptalandi.
Ný heildarsöfn stórskálda
 |
 |
Ég kynntist ekki ljóðum Sigfúsar Daðasonar fyrr en ég var komin í háskóla, þá las ég fljótlega bókina Hendur og orð (1959) og féll undir eins fyrir henni. Svo hrifin varð ég að ég ljósritaði eintakið af bókasafninu, gataði blöðin og setti í möppu sem ég á enn. Í þeirri möppu eru ljós- og vélritaðar fleiri eftirlætisljóðabækur frá þeim árum þegar maður hafði ekki efni á að eignast sjálfar bækurnar, m.a. Nei Ara Jósefssonar, Flugur Jóns Thoroddsen og Kvæði Þórarins Eldjárn.
Ég komst fljótlega að því þegar ég fór að tala við félaga mína í íslenskunni um Sigfús að ég hafði heillast af honum á gauðröngum forsendum. Hann gekk mér nefnilega að hjarta frekar en heila. Ekkert ástarljóð vissi ég réttara en IX ljóð Handa og orða:
Hin mikla gleði: að vita ekki þegar þú tókst í hönd mína
hvort þú tókst í hönd mína
– eða hvort hendur okkar væru aðeins hendur –
þegar við töluðum saman: að vita ekki hvort við töluðum
saman
– eða hvort orð okkar væru aðeins orð.
Og hin mesta gleði þegar sá tími kom að við vissum að
hendur okkar og orð voru lifandi og fullkomin en ekki
aðeins hendur og ekki aðeins orð.
Svo eignaðist ég Ljóð 1947-1951 (1951) og fannst ég fá staðfest að það hefði verið rétt af mér að hleypa Sigfúsi að hjarta mínu. Enn get ég komist í vímu við að lesa upphátt fyrir sjálfa mig ástarljóðaflokkinn í þeirri bók (ljóð X-XV). Er ungæðislegri, einlægari en þó margræðari ástarjátning til en í númer XIII?
Þegar þú komst þá var skínandi morgunn:
skínandi morgunn sem við áttum saman.
Þegar þú komst þá var glampandi kvöld
glampandi kvöld hið órólega:
gegn því átti ég vörn.
Þegar þú komst þá var niðdimm nótt:
mín eina vörn gegn niðdimmri nótt.
Þegar Fá ein ljóð komu loksins út (1977) var ég orðin svo þroskuð að þau höfðuðu líka til vitsmunanna. Þá var kominn tími til að endurlesa fyrri bækurnar og uppgötva fleiri hliðar á þeim en ég hafði áður séð. Það var eins og að hitta gamlan vin sem hefur í millitíðinni öðlast mikilvæga reynslu sem hann vill miðla manni. En ekki hélt ég í við vitsmuni Sigfúsar þannig að seinni þrjár bækur hans, Útlínur bak við minnið (1987), Provence í endursýn (1992) og Og hugleiða steina sem kom út 1997 eftir lát Sigfúsar, þóttu mér erfiðar þó að ég næði alltaf sambandi við hluta ljóðanna. Í fyrra gerðist það svo að Þorsteinn Þorsteinsson, aldavinur Sigfúsar og einka-bókmenntafræðingur, gaf út bókina Ljóðhús og opnaði allar gáttir sem áður voru lokaðar – með því að gefa bakgrunn að bæði ljósum og óljósum kvæðum og skýra það sem þarf að skýra fyrir þá sem ekki hafa lesið eins mikið og Sigfús (og Þorsteinn).
Og nú eru öll ljóð Sigfúsar komin út í einni glæsilegri bók sem Þorsteinn Þorsteinsson sér um, ritar stuttan inngang að og skýringar aftast (JPV). Ég gæti þess vegna hent gamla ljósritinu af Höndum og orðum, en það hefur allt of mikið tilfinningagildi fyrir mig til þess. Ekki þarf að tíunda – eftir það sem segir hér að framan – hvers konar dýrindi þetta heildarsafn er. Það tryggir áframhaldandi líf Sigfúsar á bekk “lifandi” skálda þar sem hann á heima.
Kvæðasafn Þórarins
Annað skáld úr gömlu ljóðamöppunni er líka kominn í heildarútgáfu (eða nærri því): Þórarinn Eldjárn. Viðtökurnar við fyrstu ljóðabók hans, Kvæðum (1974), voru svo fagnandi að aðeins verður líkt við viðtökur fyrstu bóka þeirra Tómasar Guðmundssonar og Hannesar Péturssonar. Enda er þetta einstök bók, vel ort undir hefðbundnum bragarháttum, fyndin þar sem við á og hárbeitt á öðrum stöðum. Kolbrún Bergþórsdóttir nefndi eitt kvæði í síðustu Kilju sem ég held líka mikið upp á, “Góður gestur á Bakka”:
Veðrið er fínt, það er fallegt á Bakka
og fasisminn ríður í hlað.
Velgreiddur maður í vönduðum jakka,
í vasanum morgunblað.
Hann stígur af baki og bræðurnir kyssann,
svo bjóða þeir gestinum inn.
Hann þakkar og sprettir af hnakknum, og hryssan
hristir sig vökur og stinn.
Kaffitár lepja þeir kolsvart úr bollum,
kökulús bryðja þeir með.
Talinu er vikið að reiðdýrum, rollum;
þeir ræða um að fátt hafi skeð.
Gesturinn situr uns sígur að húmið
á silkiskóm, varlega, hljótt.
Hann flettir sig spjörum og sprettur í rúmið
og spyr: – Má ég vera í nótt?
Ef mér skjöplast ekki er þetta frumleg pólitísk nýgerving. Lýst er skemmtilegri gestakomu sem eitt orð – “fasisminn” – breytir í andstæðu sína.
Kvæði Þórarins komu þjóðinni á óvart, hún hafði haldið að rímsnillingar væru útdauð tegund. Sem betur fór hafa fleiri komið fram síðan, ekki síst fyrir áhrif frá Þórarni. Hefðin lifir, og ekki bara í vísnahorni Morgunblaðsins.
Seinna sýndi Þórarinn að hann réð eins vel við að yrkja undir nútímalegum háttum, og þótt hann sé þar meðal helstu jöfra ljóðsins á íslensku kom hann ekki eins mikið á óvart í þeim bókum. Hins vegar braut hann á ný blað í íslenskum ljóðbókmenntum þegar hann fór að yrkja handa börnum – óviðjafnanleg kvæði þar sem allir bestu kostir hans eru nýttir á einstaklega útsjónarsaman hátt. Íslensk börn og forráðamenn þeirra tóku tilrauninni Óðfluga (1991) með kostum og kynjum, og ég þekki börn sem lærðu þar kvæði utanbókar án þess að vera svo mikið sem hvött til þess, hvað þá pínd! Og ég er hjartanlega sammála ummælum Þórarins í viðtali við Kollu í 24 stundum í dag um kosti þess að læra kvæði utanbókar á barnsaldri, þau yfirgefa mann aldrei alveg og rýmið sem fer undir þau í heilabúinu er vel notað.
Í stóru og glæsilegu Kvæðasafni sem nú er komið út (Vaka-Helgafell) eru allar ljóðabækurnar átta fyrir fullorðna og úrval úr fimm barnaljóðabókum á 544 síðum. Það er mikill fjársjóður.
Dansverkið Systur í Iðnó
 |
Dansverkið “Systur” verður frumsýnt í Iðnó 1. maí kl. 20.30.
“Systur” er rússíbanaferð um hugaróra og veruleika tveggja kvenna. Komið er inn á ýmis efnisatriði, bæði léttvæg og alvarlegri, svo sem losta, munúð, limi, sektarkennd, hreinleika, trú, von, kærleik, líf, dauða, spennu og umbreytingu. Stefnt er að hressilegri sýningu, þar sem áhorfendur sitja í makindum við borð, með drykk og/eða snarl meðan á sýningu stendur.
Höfundarnir tveir, Ástrós Gunnarsdóttir og Lára Stefánsdóttir, hafa um árabil verið meðal fremstu danshöfunda og dansara landsins, en hafa þó aldrei unnið saman verk áður.
Texti í verkinu er eftir Hrafnhildi Hagalín Guðmundsdóttur. Í verkinu er einnig notuð kvikmynd sem Ástrós gerði á sínum tíma um það hvernig konur vilja hafa karlmenn.
Tónlist er í umsjón Guðna Franzsonar, lýsingu hannar Björn Bergsteinn Guðmundsson, Dýrleif Ýr Örlygsdóttir annast búninga og listrænn ráðgjafi er Þórhildur Þorleifsdóttir.
Norrænn heimsendir
 |
Dómsdagsmyndin frá Hólum og Völuspá
Dagana 2.-3. maí verður haldin ráðstefna um Völuspá í Þjóðminjasafni Íslands á vegum Stofnunar Árna Magnússonar, Þjóðminjasafnsins og guðfræðistofnunar HÍ. Efnt er til hennar í tengslum við sýninguna Á efsta degi – býsönsk dómsdagsmynd frá Hólum sem nú stendur yfir í Þjóðminjasafninu. Til sýnis eru brot útskorinna fjala, líkast til úr stórri býsanskri eða austrænni dómsdagsmynd sem prýtt hefur dómkirkju Jóns helga Ögmundssonar biskups á Hólum í Hjaltadal.
Á sýningunni er reynt er að endurskapa myndina samkvæmt tilgátuteikningu Harðar Ágústssonar listmálara.
Myndin tilheyrir helgimyndahefð austurkirkjunnar sem á rætur í opinberunarritum ýmissa trúarbragða þar sem sagt er frá hamförum, stríðum og ragnarökum, jafnan í tengslum við uppgjör mannkyns á efsta degi. Þessi stef birtast á sérstakan hátt í Völuspá sem löngum hefur verið talið merkasta Eddukvæðið. Fræðimenn eru þó ekki á einu máli um uppruna þess og merkingu né að hve miklu leyti það er heiðið eða kristið.
Á ráðstefnunni fjalla íslenskir og erlendir fræðimenn um nýjustu rannsóknir á Völuspá og hugsanleg tengsl hennar við það myndefni sem blasað hefur við kirkjugestum á vesturvegg fyrstu dómkirkjunnar á Hólum. Hugarheimur kvæðisins verður kynntur með myndum, tali og tónum. Flutt verður tónlistar-drama byggt á Völuspá, Söngur völvunnar, sem Sverrir Guðjónsson hefur skapað í samvinnu við sænska tónskáldið og spunameistarann Sten Sandell.
Spádómur völvunnar sem fjallar um sköpun heimsins, ragnarök og nýtt upphaf er víða sýnilegur í nútímasamfélagi okkar. Yggdrasill veslast upp og hinn dimmi dreki flýgur yfir með líkin í fjöðrunum í lok ljóðsins. En þar er jafnframt von um nýtt upphaf og þau skilaboð flytur Söngur völvunnar: Vonin um nýtt upphaf og bjarta framtíð er handan við hornið, ef við höfum þor til þess að takast á við hið alvarlega ástand sem blasir við veröldinni í dag.
Ráðstefnan Dómsdagsmyndin frá Hólum og Völuspá er mikill viðburður sem getur orðið listamönnum, fræðimönnum og öðru áhugafólki hvatning til sköpunar. Jafnframt er það von þeirra sem að ráðstefnunni standa að hún muni stuðla að frekari þverfaglegum rannsóknum og umræðum um Völuspá.
Skráning á ráðstefnuna, kvöldverð og hátíðardagskrá
Tilkynna ber um þátttöku til Ásdísar Guðmundsdóttur skrifstofustjóra Guðfræðideildar H.Í. Sími: 354 5254348. Netfang: asdisg@hi.is.
Skráningargjald er 3000 ísl. kr. Innifalin eru ráðstefnugögn, kaffi og aðgöngumiði að tónlistargjörningnum Söngur völvunnar.
Tilkynna þarf sérstaklega um þátttöku í miðaldakvöldverði og hátíðardagskrá á Grand Hóteli Reykjavíkur sem kostar 4000 ísl. kr.
Athugið að fjöldi þátttakenda er takmarkaður.
Greiðsla
Greiðið ráðstefnugjaldið og miðaldakvöldverðinn á reikning 137-26-85, kt. 600169-2039. Merkið Dómsdagsráðstefnan.
Ástin er diskó, lífið er pönk
 |
„Pönk og diskó áttu krakka, sirkusdýr og effemm-hnakka“
Söngleikurinn Ástin er diskó, lífið er pönk verður frumsýndur í Þjóðleikhúsinu fimmtudaginn 1. maí nk. Frá Stóra sviðinu berast nú taktfastir diskótónar í bland við argasta pönk því viðfangsefni Hallgríms Helgassonar, höfundar verksins, er litríkur átakatími í íslensku menningarlífi. Í verkinu hljóma gamlar (og nýjar) diskó- og pönkperlur í frábærum flutningi okkar bestu listamanna. Leikstjóri er Gunnar Helgason en tónlistarstjóri er Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson.
Tímabilið í kringum 1980 var um margt merkilegt í tónlistarsögu okkar, diskóæðið var í algleymingi og hérlend dægurlagatónlist litaðist af henni á sama tíma og pönkið gerði strandhögg og hleypti öllu í bál og brand. Fólk var dregið í dilka eftir tónlistarsmekk og fatastíl en liðin voru tvö: Pönk og diskó. Undir yfirborðinu mátti þó greina þjóðfélagsátök þar sem tekist var á um þýðingarmeiri hluti en öryggisnælur og axlapúða.
En eins og ætíð spyr ást hvorki um stíl né stöðu og þegar diskódrottningin Rósa, nýkrýnd Ungfrú Hollywood, hittir fyrir pönknaglann Nonna niðri á Hallærisplani verður eitthvað undan að láta. Nonni og Rósa virðast við fyrstu sýn eiga fátt sameiginlegt, en eitthvert einkennilegt aðdráttarafl dregur þau hvort að öðru. Munu heildsaladóttirin fótafima og hinn hugumstóri forsöngvari Neysluboltanna ná að sætta sín ólíku sjónarmið?
Hér mætast diskókúlur og hanakambar, vinsældapopp og kjarngóð pönktónlist í þrususkemmtilegri sýningu fyrir alla fjölskylduna. Meðal slagara í söngleiknum má nefna kaldastríðsóðinn „Hirosima“ eftir Bubba Morthens, diskósmellinn „Dagar, nætur“ eftir Jóhann G. Jóhannsson og hið sívinsæla „Fjólublátt ljós við barinn“ eftir Gunnar Þórðarson og Þorstein Eggertsson. Eyrnaormar Þorvaldar Bjarna gefa þessum sígildu lögum þó ekkert eftir en hann hefur samið sjö ný lög fyrir sýninguna. Auk þess eru tvö splúnkuný pönklög í sýningunni en þau báru sigur úr býtum í pönklagasamkeppni Þjóðleikhússins og Rásar 2 í vetur, höfundar þeirra eru hljómsveitirnar Jól og Vafasöm síðmótun.
Leikarar og dansarar í sýningunni eru Vigdís Hrefna Pálsdóttir, Þórir Sæmundsson, Sara Marti Guðmundsdóttir, Baldur Trausti Hreinsson, Ragnheiður Steindórsdóttir, Þröstur Leó Gunnarsson, Selma Björnsdóttir, Sigurður Hrannar Hjaltason, Sverrir Þór Sverrisson (Sveppi), Ívar Helgason, Kjartan Guðjónsson, Edda Björg Eyjólfsdóttir, Elma Lísa Gunnarsdóttir, Esther Talia Casey, Axel Árnason, Eva Dögg Ingimarsdóttir, Ásgrímur Geir Logason, Heiða Björk Ingimarsdóttir, Þorleifur Einarsson og María Leifsdóttir.
Danshöfundar eru Birna og Guðfinna Björnsdætur, leikmynd hannar Frosti Friðriksson en hönnuður búninga er Þórunn María Jónsdóttir. Lárus Björnsson og Ólafur P. Georgsson annast lýsingu. Halldór Snær Bjarnason og Ísleifur Birgisson sjá um hljóðstjórn.
Rétt er að geta þess að málfar í sýningunni er „pönkað“.
Meðaljónar og aðrir jónar
 |
Það var mikið hlegið í síðasta pistli mínum, og ekki verður minna hlegið í þessum. Báðar leiksýningarnar sem ég sá um síðustu helgi stíluðu upp á hláturinn, hvor með sínum hætti.
Endurvinnsla í boði Byrjar
Bjarni Haukur Þórsson gerir íslenskum almenningi þann greiða í nýju verki sínu í Salnum, Hvers virði er ég? að skoða samband hans við hina nýju óðalsherra, bankana. Bjarni fær titilspurninguna frá auðmanni sem hann hittir í veislu, og er ekki í rónni fyrr en hann hefur komist að svarinu. Hann lætur lækninn meta líkamlega heilsu sína og bankann þá fjárhagslegu, en niðurstaða leikara og höfundar er sú að maður geti einn lagt mat á það hvers virði maður sé, og þá vegur persónuleg hamingja þyngst.
Við getum flest tekið undir þetta, og margt í leit Bjarna að þessu viðunandi svari var skemmtilegt. Það gróf þó nokkuð undan gagnrýninni á ofurveldi bankanna að Byr sparisjóður kostar sýninguna og fulltrúi Byrjar (eða Byrs, eins og fulltrúinn sagði) ávarpaði áhorfendur í upphafi frumsýningar eins og þetta væri hans partý.
Bjarni Haukur er flinkur gamanleikari en kannski ætti hann að skipta um leikstjóra. Mér fannst óþægilegt á kafla í sýningunni hvað hann varð líkur Sigurði Sigurjónssyni. Verra er þó að mikið af textanum er endurunnar klisjur um íslenska meðaljóninn úr fyrri leiksýningum Bjarna Hauks og öðrum skrítlusöfnum. Það eru margar hliðar á samskiptum fólks við banka ókannaðar enn, og Bjarni hefði hugsanlega verið fundvísari á þær ef hann hefði treyst íslenskum áhorfendum til að standa undir sýningunni.
Engar klisjur
Line Knutzon hefur engan áhuga á meðaljónum. Hennar fólk er flest verulega skrítið, jafnvel treggáfað og óþolandi. Það óvænta er að þegar svoleiðis fólk kemur saman í texta eftir hana verður hann drepfyndinn, eins og nú má njóta í sýningu Leikfélags Reykjavíkur á Gítarleikurunum sem Hilmir Snær Guðnason stýrir.
Vísnasöngvarinn John Hansen lést af hallærislegum slysförum, og eftir jarðarförina hittast aðdáendurnir Kim (Aðalbjörg Árnadóttir), Gregers (Halldór Gylfason), Grete (Hanna María Karlsdóttir) og Hasselhud (Jóhann Sigurðarson) til að skipuleggja og æfa fyrir minningartónleika. Þau rifja upp eftirlætistextana sína eftir vininn, beiska sönginn um ríka svínið hann Eika sem ekki vildi deila auði sínum með neinum, sönginn um glaða gítarleikarann og ástina sem hefur hendur sundurleitar eins og kunnugt er. Milli laga opinbera þau smám saman sinn innri mann, og var hrein nautn að fylgjast með þessum fínu listamönnum skapa lifandi fólk úr frjóum texta höfundar. Þar var nýliðinn Aðalsbjörg enginn eftirbátur hinna. Svo syngja þau svo vel. Ný lög Björns Jörundar við texta höfundar (í fínni þýðingu Sigurðar Hróarssonar eins og leikritið) gera sennilegt að trúbadúrinn hafi verið ástsæll í sinn hóp, og inn á milli eru sannfærandi smellir. Þetta er sýning sem gleður og nærir, leiklist í hæsta gæðaflokki.
Hönnun í framför
Ekki er að sjá að frægasti listamaðurinn af íslenskum ættum hafi áhrif á íslenska myndlistarnema. Nema þá andófsáhrif. Allt sem Ólafur Elíasson gerir er fagurt; innsetningarnar á útskriftarsýningunni á Kjarvalsstöðum eru yfirleitt meðvitað ljótar. Og í fljótu bragði ekki áhugaverðar sem slíkar. Hins vegar var margt sláandi skemmtilegt í sölum hönnunarnema; flíkurnar yfirleitt frumlegar og flottar og hlutirnir líka. Takið til dæmis eftir nýstárlegum gúmmískóm (eða -sokkum), glæsilegum bókastoðum úr grágrýti, undurfallegum lampaskermum, litríkum mataráhöldum og skarti sem þarf að vökva.
Silja Aðalsteinsdóttir, Viðskiptablaðið 25. apríl 2008
Meðaljónar og aðrir jónar
 |
Sjá Pistla: http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1526
GOLDBERGTILBRIGÐI BACHS
 |
| JORY VINIKOUR. |
leikin í Salnum af sembalsnillingnum JORY VINIKOUR
Eitt öndvegisverk tónlistarsögunnar verður flutt í Salnum, Tónlistarhúsi Kópavogs næstkomandi þriðjudagskvöld 29.apríl kl. 20. Semballeikarinn Jory Vinikour leikur Goldbergtilbrigðin eftir meistarann Jóhann Sebastian Bach.
Jory Vinikour er dáður semballeikari um allan heim og er nú í Salnum í annað sinn í tónleikaröðinni TÍBRÁ. Hann kom hér í desembermánuði 2005 og vígði konsertsembalinn í Salnum, en það dásamlega hljóðfæri fann heimili í Tónlistarhúsi Kópavogs í tilefni 40 ára afmæli tónlistarskólans þar. Hljóðfærið, sem er af fransk-flæmskri gerð, smíðað á vinnustofu Marc Ducornet í París, hefur tvö hljómborð (63 nótur) og spannar rúmar fimm áttundir, en slíkt hljóðfæri gefur möguleika á flutningi allra þeirra verka sem samin hafa verið fyrir sembal.
Jori Vinikour er tvímælalaust í hópi frábærustu semballeikara í heimi og á langan og afar glæstan feril að baki. Að undanförnu hefur orðspor Jorys sem meðleikara aukist mjög, til dæmis fyrir leik sinn með söngkonunni Anne Sofie von Otter. Geisladiskur hans með Goldberg-tilbrigðunum eftir Bach sem Delos International gaf út árið 2001 hefur hlotið mikið lof gagnrýnenda og var valinn einn af 10 bestu diskum ársins af Chicago Tribune-dagblaðinu.
Kristinn Sigmundsson óperusöngvari segir Vinikour vera einn færasta semballeikari heims um þessar mundir. „Við unnum saman fyrir nokkrum árum í París og hann er mikill snillingur, að mínum dómi. Hann er með magnaðri músíköntum sem ég hef kynnst,” segir Kristinn. „Allir sem hafa eyru og eitthvað á milli þeirra ættu að fara og hlusta á hann. Það er hvalreki fyrir okkur að fá hann hingað.”