Tilnefningar kynntar
 |
 |
til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs
Rétt fyrir hádegi var haldinn blaðamannafundur í Gunanrshúsi og tilkynnt hvaða tvær bækur verða tilnefndar til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Það er fjölbreyttur bunki bóka sem keppir um verðlaunin að þessu sinni, en frá Íslandi verða sendar tvær skáldsögur: Sendiherrann eftir Braga Ólafsson (Kim Lembek þýðir á dönsku) og Á eigin vegum eftir Kristínu Steinsdóttur (John Swedenmark þýðir á sænsku).
Ekki kemur á óvart að bók Braga skuli vera tilnefnd, hún vakti mikla athygli í fyrra og var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna. Bók Kristínar fór mun lægra en hefur dreifst jafnt og þétt út til fagurkera á þessu ári, og mun þeim sem lesið hafa ekki koma tilnefningin á óvart. Hamingjan fylgi þeim báðum.
Hér kemur svo listinn yfir tilnefningar grannþjóðanna:
DANMÖRK
Jens Smærup Sørensen: Mærkedage. Skáldsaga, Gyldendal, 2007
Naja Marie Aidt: Bavian. Smásögur, Gyldendal, 2006
FINNLAND
Leena Krohn: Mehiläispaviljonki. Kertomus parvista. Frásögn, Teos, 2006.
Merete Mazzarella: Fredrika Charlotta född Tengström. En nationalskalds hustru. Ritgerð, Svenska litteratursällskapet i Finland, 2007
NOREGUR
Merethe Lindstrøm: Gjestene. Smásögur, Aschehoug, 2007
Carl Frode Tiller: Innsirkling. Skáldsaga, Aschehoug, 2007
SVÍÞJÓÐ
Birgitta Lillpers: Nu försvinner vi eller ingår. Ljóð, Wahlström & Widstrand, 2007
Eva Runefelt: I ett förskingrat nu. Ljóð, Albert Bonniers Förlag, 2007
FÆREYJAR
Carl Jóhan Jensen: September í bjørkum sum kanska eru bláar
(The afflictions of the reverend J.H.O. Dünn). Ljóð, Sprotin, 2006
SAMÍSKA MÁLSVÆÐIÐ
Synnøve Persen: Meahci šuvas bohciidit ságat. Ljóð, IĐUT, 2005
Sigurvegarinn verður valinn á fundi dómnefndar í Stokkhólmi í lok febrúar 2008. Verðlaunaféð nemur 350.000 Dkr. og verðlaunin verða afhent í október 2008 í Helsinki.
Tímaritið týndist
 |
Myndlistin um helgina
 |
Kjarvalsstaðir
Hvítasunnudagur, eitt merkasta verk Kjarvals í kúbískum stíl, er komið til landsins og verður nú sýnt í fyrsta skipti á sýningu í Listasafni Reykjavíkur – Kjarvalsstöðum. Sýningin ber yfirskriftina Falinn fjársjóður en þar er að finna auk Hvítasunnudags úrval verka sem Landsbankinn keypti á 120. afmælisári sínu í fyrra.
Sýningin verður opnuð 2. desember kl. 14:00 en sama dag kl. 16:00 verður sýningarstjórinn Aðalsteinn Ingólfsson með leiðsögn um sýninguna. Sýningin stendur aðeins yfir í einn mánuð eða til 30. desember.
Í febrúar á þessu ári kom í leitirnar í Danmörku málverkið Hvítasunnudagur, einstakt verk eftir Jóhannes Sveinsson Kjarval, sem hafði verið leitað lengi. Kjarval málaði Hvítasunnudag þegar hann hafði nýlokið námi við Konunglegu dönsku listaakademíuna árið 1917 en það er í kúbískum anda og tilheyrir mikilvægu tímabili í lífi Kjarvals.
Það vakti mikla athygli í íslenskum fjölmiðlum þegar verkið fannst og mikil eftirvænting ríkti þegar ljóst var að það ætti að bjóða það upp á uppboði. Mikil leynd hvíldi yfir kaupanda verksins og margir bundu vonir við að þessi mikilvægi hlekkur í listasögu Kjarvals rataði til Íslands. Nú hefur komið í ljós að Landsbankinn stendur á bakvið þessa mikilvægu viðbót við menningarverðmæti þjóðarinnar en fljótlega eftir kaupin bauðst Listasafni Reykjavíkur að taka verkið til sýningar þar sem almenningur fengi þess notið. Auk þess þótti viðeigandi að þetta lykilverk Kjarvals yrði fyrst sýnt í húsi sem tileikað er listamanninum sjálfum.
Hvítasunnudagur verður í öndvegi í austursal Kjarvalsstaða auk fleiri verka sem Landsbankinn keypti á síðasta ári þegar bankinn fagnaði 120 ára afmæli sínu. Þar er m.a. um að ræða kolateikningar eftir Kjarval, sem fundust upp á háalofti gamla Stýrimannaskólans í Reykjavík sumarið 1994. Teikningarnar eru frá 1924 – 25 og eru formyndir af veggmyndum sem nú prýða Landsbankann í Austurstræti. Auk Kjarvalsverkanna verða til sýnis verk eftir listamennina Finn Jónsson, Ásgrím Jónsson, Gunnlaug Scheving, Þorvald Skúlason, Nínu Tryggvadóttur, Zakarias Mikines, Braga Ásgeirsson, Kára Svensson, Elías B. Halldórsson, Ian Sharpe, Eggert Pétursson, Guðrúnu Einarsdóttur, Georg Guðna, Hlaðgerði Írisi Björnsdóttur, Jón B. Ransú, Sigurð Árna Sigurðsson og Sigtrygg Bjarna Baldvinsson. Sýningarstjóri er Aðalsteinn Ingólfsson listfræðingur.
Gallerí Turpentine Þar verður opnuð sýning á nýjum verkum eftir Kristínu Gunnlaugsdóttur í dag, Fjallalandið … og hægt verð ég að fjallinu. Hún stendur til 15. desember.
Ljósmyndasafn Reykjavíkur: FLICKR-FLAKK OG HELJARSTÖKK verður opnuð 1. des. og stendur til 17. feb. 2008
Ljósmyndasafni Reykjavíkur er ánægja að kynna sýninguna Flickr-flakk og heljarstökk sem beinir sjónum sínum að íslenskum ljósmyndurum og ljósmyndaáhugamönnum sem lifa og hrærast í ljósmyndarasamfélaginu Flickr á netinu. Aldrei hefur verið eins auðvelt að koma myndum sínum á framfæri. Það sem áður fyrr tók vikur og mánuði er nú gert á nokkrum sekúndum og er titill sýningarinnar vísun í þessa kúvendingu sem hefur átt sér stað.
Margir segja að ljósmyndun dagsins í dag sé að finna í Flickr-vefnum, sem hýsir myndablogg í milljónatali og er óhætt að segja að hann sé sá vinsælasti sinnar tegundar í heiminum um þessar mundir. Uppgang hans má rekja til gjörbreyttra starfshátta í ljósmyndun sem hafa skapast með tilkomu hins nýja stafræna umhverfis þar sem myndamagninu eru engin takmörk sett og möguleikarnir virðast endalausir. Myndablogg, sem hafa notið gríðarlegra vinsælda undanfarin ár, má skilgreina sem einskonar umgjörð utan um myndir og samskipti þar sem fólk safnast saman, fylgist með þróun verka hvert annars og myndar hópa utan um sameiginleg áhugamál. Tilurð þeirra hefur m.a. gert það að verkum að svið áhuga og atvinnuljósmyndunar skarast á þann hátt að nú er auðveldara að koma sér upp góðri aðstöðu og ná góðum tökum á faginu. Opnast hafa möguleikar á að gera tilraunir með ljósmyndun á háu stigi og nægir að hafa Photoshop og bleksprautuprentara til þess að búa til gæðaprent. Út frá þessu má segja að Flickr hafi gert ljósmyndun lýðræðislegri og storki hugmyndum manna um hvað ljósmyndun er.
Í sumar setti Ljósmyndasafnið upp síðu á Flickr (http://flickr.com/people/syning_lms) sem opin var í um 2 mánuði. Alls voru sendar inn vel á þriðja þúsund mynda, sem svo var skorið niður í forval með 500 myndum og rigndi inn fyrirspurnum vel fram á haust. Svo mikill var áhuginn að hluti sýningarinnar (úr s/h flokknum) var settur upp á Íslenskri menningarhátið í Prag og stóð yfir í októbermánuði. http://www.islandskypruvan.cz/ Einnig má geta þess að stjórnendur Flickr.com munu blogga frá opnuninni.
Á sýningunni verða um 220 myndir og 94 ljósmyndarar eiga prent á sýningunni auk þess forvali sýningarinnar, verður varpað úr myndvarpa á vegg.
Sýningunni er skipt í algengustu Flickr-flokkana og verða þeir: Daglegt líf, Portrett, Svart/hvítt, Tíska, Tónlist og Umhverfi.
Einnig mun verða hægt að halda áfram að senda inn myndir eftir að sýningin opnar og óvæntur gjörningur verður framkvæmdur úr því efni á Safnanótt í febrúar n.k.
Hafnarhús
LISTAMANNSSPJALL MARGRÉTAR H. BLÖNDAL verður sunnudaginn 2. des. kl. 15. Á sýningu Margrétar eru teikningar og þrívíð verk sem sköpuð eru inn í rýmið.
Þrívíð verk Margrétar eiga það sameiginlegt að bera merki meðhöndlunar: þau hafa verið mótuð, bundin, vafin, rúlluð, kreist, teygð, beygð, krumpuð, rifin, brotin eða sett saman. Uppstilling verkanna í sölunum endurspegla athugun hennar á hverjum hlut fyrir sig en einnig sem hluta af heild.
Teikningarnar Margrétar eru afrakstur langvarandi tilrauna sem færðu vitund hennar inn á svið dulvitundarinnar þar sem sköpunarferlið fékk að þróast án fyrirfram ákveðinna hugmynda.
Margrét hefur sýnt víða bæði heima og erlendis síðan 1994 og hlotið fjölda viðurkenninga fyrir listsköpun sína. Sýningarstjóri er Yean Fee Quay.
Listasafn Íslands
Sigurður Örlygsson ætlar að ganga um sýningu úr safni Markúsar Ívarssonar á safninu á sunnudaginn kl. 14. Í spjalli sínu mun Sigurður skoða einstök verk á sýningunni með augum listmálarans en jafnframt fjalla um listamennina og þróun verka þeirra. Sigurður mun beina sjónum sérstaklega að þeim mörgu hafnarmyndum sem þar er að finna. Alls eru sýnd 28 verk af 60 málverkum sem afkomendur Markúsar hafa fært safninu að gjöf frá upphafi. Sérstaklega ber að geta höfðinglegrar gjafar, málverks eftir Jón Stefánsson af Markúsi Ívarssyni sem afkomendur hans færðu safninu nýlega sem býðst nú tækifæri til að sjá.
Gallerí Fold og Hótel Saga: Risa jólauppboð!
Næsta listmunauppboð Gallerís Foldar fer fram næst komandi sunnudag kl. 19 á Hótel Sögu og heldur áfram mánudag 3. desember kl. 20. Á uppboðinu verður að venju gott úrval verka, meðal annars fjölmörg verk gömlu meistaranna.
Til dæmis má nefna 6 verk eftir Ásgrím Jónsson, 13 eftir Jóhannes S. Kjarval, 3 eftir Svavar Guðnason, 4 eftir Gunnlaug Blöndal, 3 eftir Gunnlaug Scheving, 5 eftir Kristínu Jónsdóttur, 3 eftir Jón Stefánsson, 4 eftir Jón Engilberts, 3 eftir Karl Kvaran, 2 eftir Nínu Tryggvadóttur, 3 eftir Þorvald Skúlason og 2 eftir Þórarin B. Þorláksson.
Þá eru verk eftir Júlíönu Sveinsdóttur, Snorra Arinbjarnar, Dieter Roth, Sverri Haraldsson, Finn Jónsson, Ísleif Konráðsson og Sæmund Valdimarsson.
Af núlifandi listamönnum má nefna Kristján Davíðsson, Braga Ásgeirsson, Harald Bilson, Daða Guðbjörnsson, Helga Þorgils Friðjónsson og Kjartan Guðjónsson.
Hægt er að skoða verkin í Galleríi Fold við Rauðarárstíg:
- Föstudag 10-18 (öll verk)
- Laugardag 11-17 (öll verk)
- Sunnudag 12-17 (öll verk)
- Mánudag 10-18 (seinni hluti)
Einnig er hægt að skoða ljósmyndir af öllum verkum á vef gallerísins www.myndlist.is.
Listin verður að vera eins og partur af lífinu
 |
| Kristján Davíðsson, sjálfsmynd. |
segir Kristján Davíðsson í viðtali í nýrri bók um sig
Myndlistin um helgina
 |
| Konumynd eftir Ásgrím Jónsson úr safneign Listasafns Árnesinga. |
Safni við Laugaveg verður að líkindum lokað eftir að sýningu Kristjáns Guðmundssonar lýkur þar, en hún verður opnuð í kvöld. Sýninguna kallar Kristján Teikningar I-XV og önnur verk. Verður þetta 52. sýningin frá opnun Safns árið 2003.
Listasafn Árnesinga bryddar upp á nýjungum: Gestum boðið að mála!
Stefnumót við safneign, – listir, leikur og lærdómur er heiti nýrrar sýningar í Listasafni Árnesinga sem hefst laugardaginn 24. nóvember nk. kl. 15. Á sýningunni eru valin verk úr eigu safnsins, að mestu leyti úr gjöf Bjarnveigar Bjarnadóttur og sona. Flest verkin eru unnin á fyrri hluta og um miðbik síðustu aldar og eru höfundar þeirra þrjátíu talsins. Má þar nefna m.a. Ásgrím Jónsson, Kjarval, Gunnlaug Scheving, Þorvald Skúlason, Jóhann Briem, Hörð Ágústsson, Gerði Helgadóttur, Hildi Hákonardóttir, Gunnar Örn og fleiri.
Auk þess að njóta verkanna á sýningunni er bryddað upp á þeirri nýbreytni að bjóða gestum upp á að taka sér liti í hönd og spreyta sig. Leitað var til tveggja myndlistakennara með langan og fjölbreyttan feril í sjónlistum, þeirra Katrínar Briem og Margrétar Zophoníasardóttur, um aðstoð og fjórar myndir valdar sem útgangspunktur fyrir þessar tilraunir. Um er að ræða myndir eftir Ásgrím Jónsson, Gunnlaug Scheving, Jóhann Briem og Snorra Arinbjarnar sem eiga ýmislegt sameiginlegt, þó svo viðfangsefni, nálgun, og stílar séu mismunandi. Myndlistarkennari verður til staðar í safninu kl. 14-16 á sunnudaginn kemur, 24. nóvember, og laugardaginn 8. desember, og leiðbeinir þeim sem þess óska. Eftir áramót verður myndmenntakennari með leiðbeiningar annan hvorn sunnudag en sýningin stendur til 17. febrúar 2008.
Listasafn Árnesinga er við Austurmörk 21 í Hveragerði. Safnið er opið fimmtudaga til sunnudaga, frá kl. 12 – 18 en það verður lokað yfir jól og áramót, frá og með 16. desember – 16. janúar. Frítt inn.
Listasafn ASÍ opnar á laugardag sýninguna Kvikar myndir í samvinnu við Faxaflóahafnir undir stjórn Huldu Stefánsdóttur. Þetta eru hafnarmyndir eftir fjölda listamanna, m.a. Ásgrím Jónsson, Birgi Andrésson, Dieter Roth, Einar Garibalda, Hönnu Styrmisdóttur, Harald Jónsson, Huldu Hákon, Hörð Ágústsson, Jóhannes Kjarval, Jón Stefánsson, Karl Kvaran, Magnús Tómasson, Snorra Arinbjarnar og Þórarin B. Þorláksson.
Á sunnudaginn kl. 15 verður Hulda Hákon með listamannsspjall á sýningunni.
Í Nýlistasafninu verður opnuð ný Stofnun um almannaheill á laugardag kl. 16. Það eru þær Olga Bergmann og Valgerður Guðlaugsdóttir sem standa að stofnuninni, en frú Vigdís Finnbogadóttir opnar hana formlega.
Í sýningarsal Hönnunarsafns Íslands, Garðatorgi 7, stendur yfir sýning á skartgripum Ásdísar Sveinsdóttur Thoroddsen. Opið 14-18 alla daga nema mánudaga.
Á Kjarvalsstöðum var opnuð um síðustu helgi sýningin: LJÓSHÆRÐ UNGFRÚ HEIMUR 1951 - með verkum eftir Birgi Snæbjörn Birgisson. Keppnin um fegursta fljóð veraldar hóf göngu sína árið 1951. Birgir hefur málað andlitsmyndir af öllum sigurvegurum keppninnar frá upphafi en serían er nú sýnd í fyrsta skipti á Kjarvalsstöðum. Hluti málverkanna var fyrst sýndur í Gautaborg fyrr á þessu ári en sýningin í Listasafni Reykjavíkur fer síðan til Lundúna.
Í bók sem fylgir sýningunni talar Hafþór Yngvason, safnstjóri Listasafns Reykjavíkur um þau heildaráhrif sem verk Birgis hafa: „Hann hefur valið sér efni sem byggir jafnmikið á endurtekningunni og málverkin sjálf. Hver ný fegurðardrottning er lík þeirri næstu á undan og hver og ein þeirra staðfestir gildi fyrirrennara síns. Málverk hans líkja eftir þeirri fjöldaframleiðslu sem á sér stað í fegurðarsamkeppnum en á sama tíma skopstæla þau áhrif þeirrar framleiðslu.”
Hafþór finnur ákveðna samsvörum í verkum Birgis og bandaríska listamannsins Andy Warhol og segir: „Þó að röð leyfi óendanleg tilbrigði minnir endurtekningin okkur líka á hlutverk færibandsins í samtímanum, ekki bara í framleiðslu neytendavara heldur líka í framleiðslu á viðhorfum og smekk. Þetta er viðfangsefni Birgis og þar fór Andy Warhol um á undan honum. Þegar Warhol málaði myndaraðir sínar af goðsagnakenndum fegurðardísum sinna daga – Marilyn Monroe, Elizabeth Taylor og Jacqueline Kennedy – þá meðhöndlaði hann viðfangsefnin af sama tómlætinu og þegar hann málaði raðir af kókflöskum, Campbells súpudósum og Brillokössum.
Sýningarstjóri er Mika Hannula, rithöfundur, fyrirlesari, og gagnrýnandi. Hann er nú starfandi prófessor í listrannsóknum í myndlista- og hönnunardeild, Háskólans í Gautaborg. Sýningin stendur til 13. janúar 2008.
Í Ásmundarsafni við Sigtún stendur yfir sýningin Þjóðsögur – Íslenskar munnmælasögur, og á sunnudaginn 25. nóvember kl. 14 verður hinn landskunni teiknari, Halldór Baldursson, með leiðsögn um sýninguna. Sögurnar eru valdar af Rósu Þorsteinsdóttur úr hljóðritum í þjóðfræðasafni Árnastofnunar. Hægt er að lesa sögurnar á staðnum eða hlýða á upplestur þeirra í gjaldfrjálsu símanúmeri. Teiknararnir eru þjóðþekktir fyrir myndskreytingar í íslenskum barnabókum en þeir eru: Anna Cynthia Leplar, Áslaug Jónsdóttir, Brian Pilkington, Freydís Kristjánsdóttir, Gunnar Karlsson, Halla Sólveig Þorgeirsdóttir, Halldór Baldursson, Kristín Ragna Gunnarsdóttir, Margrét E. Laxness, Ragnheiður Gestsdóttir, Sigrún Eldjárn og Þórarinn Böðvar Leifsson.
Í Listasafni Íslands er boðið upp á leiðsögn í fylgd Hörpu Þórsdóttur listfræðings á sunnudag kl. 14 um sýningu Kristjáns Davíðssonar. Í spjalli sínu mun Harpa varpa ljósi á þróunina í verkum Kristjáns á umliðnum tuttugu árum út frá listsögulegu samhengi.
Sýning á verkum Kristjáns Davíðssonar er í sölum 1, 2 og 4. Á sýningunni gefur að líta afrakstur síðastliðinna 17 ára í list Kristjáns, að viðbættum verkum sem bregða ljósi á þróun listamannsins í átt til þeirra stílbrigða sem hann hefur ræktað frá lokum 9. áratugarins. Listasafn Íslands býður gestum sínum að gaumgæfa óbilandi sköpunargleði listamanns sem aldrei lét beygja sig undir reglufestu módernismans heldur hélt áfram að tjá sig óheft og ljóðrænt, eins og andinn blés honum í brjóst. Andspænis bakgrunni, sem hleypur á þróun málarans frá öndverðu, má sjá hvernig Kristján býður aldrinum ótrauður birginn með því að leita stöðugt nýrra leiða í útfærslu myndflatarins. Dirfska hans og kraftur er í sérflokki og sífellt birtast nýjar og óvæntar hliðar á leit hans að samhljómi. Ólýsanlegar víddir þar sem hvorki er að finna gefna leið né aðferð eru ær hans og kýr. Að því leyti má segja að hann standi á tímamótum í hver sinn sem hann lyftir pensli. Ekkert í ferlinu er fyrirsjáanlegt nema nálgunin. Hún ber höfundinum órækt vitni.
Vegleg sýningarskrá er gefin út í tengslum við sýninguna með 55 ljósmyndum af verkum á sýningunni. Halldór Björn Runólfsson skrifar um Kristján og Fríða Björk Ingvarsdóttir tekur viðtal við listamanninn.
Tilboðsverð kr. 3.900
Sýning á verkum úr safni Markúsar Ívarssonar er í sal 3. Hefð er fyrir því að Listasafn Íslands sýni með vissu millibili úrval verka úr safni því sem Markús Ívarsson járnsmiður, Markús í Héðni eins og hann var oftast kallaður, eignaðist og fært var safninu að gjöf. Þar eru margar gersemar frá fyrri hluta liðinnar aldar, svo sem hið einstæða verk Kjarvals Íslenskir listamenn við skilningstréð, frá 1918; Frá Reykjavíkurhöfn eftir Þorvald Skúlason, frá 1931; Gömul kona eftir Gunnlaug Scheving, frá 1934; og Hvít hús, blár himinn eftir Snorra Arinbjarnar, frá 1941. Skilningur Markúsar á list samtíðar sinnar var rómaður enda átti hann ófáa vini í röðum fremstu listamanna okkar. Sýningin á verkunum úr safni Markúsar vekur einnig spurningar um hlutverk og gildi einkasafna sem eru áhugaverður þáttur hvers samtíma.
“Margt deila þeir um í fræðunum“
“Margt biðja þeir um í Flóaréttunum”, sagði kona nokkur snemma á síðustu öld.
“Margt deila þeir um í fræðunum”, varð mér að orði þegar ég hafði lesið deilur þeirra Gunnars Karlssonar og Arnar Ólafssonar um kynhneigð séra Björns í Laufási. Og þeim er varla lokið því að nú hlýtur að vera freistandi fyrir Örn að benda á að vitnisburður Björns um getnaðartíma þriggja barna sinna, væntanlega hjónabandsbarna, þarf ekki að merkja annað en að þau séu getin að kvöldlagi og sannar því varla neitt um kyndeyfð hans og því síður samkynhneigð. Ætli það hefði ekki þótt saga til næsta bæjar á mannmörgu heimili ef prestshjónin hefðu af og til farið að hátta um hábjartan daginn!
Annars var erindið með þessu bréfi að ítreka þakkir fyrir tímaritið, það er gott til þess að hugsa að maður les þó eitt af þessum ritum, sem maður kaupir, nokkurn veginn upp til agna. Þakka nú sérstaklega Heimi Pálssyni fyrir að vekja athygli á Jóhanni S. Hannessyni sem gat leikið sér svo dátt að tvíræðni til gamans að úr varð mikils háttar skáldskapur. Og mikið er það líkt honum að yrkja þessar fuglavísur sér til hugarhægðar og gaman að sjá þær þótt ekki hafi hann sjálfur ætlað þær til prentunar.
Hólmganga Jónasar er góð, það er snjöll hugmynd hjá skáldi að segja frá eigin ,,upplifun” af listasmíð og lýsa þannig sjálfu sér í leiðinni. Hallgrímur vex af þessu í mínum huga og væri sýnilega hörkugóður kennari ef hann legði sig niður við það sem varla er að vænta.
Með kveðju og bestu óskum,
Kristinn Kristmundsson.
Elska þig að eilífu
 |
| Baldur Trausti og Edda Björg í öngum sínum. |
Aldrei hef ég orðið vitni að eins sannfærandi útrás fyrir reiði á leiksviði og þegar Edda Arnljótsdóttir skellir bilaðri útidyrahurð ótal sinnum með vaxandi krafti í Konunni áður á Smíðaverkstæði Þjóðleikhússins. Hún er þar í hlutverki Kládíu sem gremst mjög hjárænuháttur manns síns, Franks (Baldur Trausti Hreinsson), þegar hann fær óvænta heimsókn Rómýar (Edda Björg Eyjólfsdóttir) sem hafði verið kærastan hans fyrir aldarfjórðungi. Af hverju getur hann ekki sagt konunni skorinort að krafa hennar um ást og tryggð eftir öll þessi ár sé fáránleg, þó að hann hafi kannski misst út úr sér fyrir löngu að hann myndi elska hana að eilífu? Annað eins segja menn nú í hita leiksins. Frank bregst við eins og samviskubitinn maður, það finnur Kládía og níðist á hurðinni þangað til áhorfendur grípa fyrir eyrun.
Atriðið með hurðarskellina er meira að segja endurtekið stuttu seinna. Roland Schimmelpfenning gerir ýmislegt í þessu verki til að rugla hænuhaus áhorfandans, einkum hoppar hann fram og aftur í tíma. Þetta tímaflökt heldur okkur sífellt á varðbergi og leikritið verður fjörmeira og óvenjulegra en venjulegt stofudrama þar sem hvert atriði rekur annað í réttri röð. Við erum sífellt að spyrja, bæði veruleikann og listina, “hvað gerðist?” Hér fáum við að vita það, og oft reynist það annað en við reiknuðum með.
Konan áður er smart leikrit og verulega vel leikið undir stjórn Hafliða Arngrímssonar. Þar eru meira að segja djöfullega flott atriði, til dæmis átök Rómýar og sonarins á heimilinu (Vignir Rafn Valþórsson), og þegar Rómý rifjar upp Bítlalagið um ástina eilífu fyrir Frank: “Love you forever and forever …”
Áður en Konan áður hófst var haldið upp á afmæli Jónasar á stóra sviði Þjóðelikhússins með viðamikilli dagskrá Sveins Einarssonar. Hún var falleg og virðuleg en þó hlýleg; öllum til sóma.
Ástin, eilíf eða svikul, er efniviður flestra ópera eins og heyra má á Óperuperlum Íslensku óperunnar, safni glæsilegra aría úr velþekktum en líka minna þekktum óperum. Þar eru tekin djörf stökk á milli hátinda í fjallgörðum óperubókmenntanna sem fjórir söngvarar skipta á milli sín. Sigrún Hjálmtýsdóttir og Bjarni Thor Kristinsson eru bæði reynd og fræg, Sigríður Aðalsteinsdóttir og Ágúst Ólafsson eru á hraðri uppleið í tónlistarheiminum. Ekki var reynt að tengja atriðin saman nema stundum, lauslega; umhverfið var afslappað og nútímalegt, á sviðinu ísskápur sem geymdi ýmsa fylgihluti, borð og stólar og píanóið sem Kurt Kopecky lék listilega á. En búningar voru viðeigandi þegar mikið lá við.
Þetta var auðvitað dýrindis skemmtun. Hvernig má annað vera með Diddú í stuði, ýmist fokilla Næturdrottningu Mozarts, harmi slegna Normu Bellinis eða blindfulla Kúnígúndu Bernsteins?! Bjarni Thor fór frábærlega með Slúðuraríu Rossinis, undurfallega aríu Sarastros úr Töfraflautu Mozarts og hina óviðjafnanlegu ástararíu Gremins prins til Tatjönu konu sinnar úr Évgení Onegín eftir Tsjajkovskí. Saman fluttu Diddú og Bjarni hjónabandssælu Papageno og Papagenu í villtu fjaðrafoki. Ágúst heillaði salinn með óði Wolframs til kvöldstjörnunnar eftir Wagner. Sigríður söng tælingarsöng Carmen úr óperu Bizets, en sjálf var hún dregin á tálar sem Zerlina af Ágústi í hlutverki Don Giovanni. Hver gæti líka staðist slíkan söng?
Silja Aðalsteinsdóttir, Viðskiptablaðið 23.nóv. 2007
68. árgangur, 4. hefti, nóv. 2007
 |
| Kápumyndin er bútasaumur eftir Valgerði Jónsdóttur, 14 ára, við kvæðið “Ég bið að heilsa” eftir Jónas Hallgrímsson. |
4. hefti 2007 Efnisyfirlit
Frá ritstjóra.
Bragi Ólafsson: Peruvín.
Dick Ringler: Um formlist Jónasar. Hann tekur sérstaklega fyrir form Dalvísu eftir Jónas Hallgrímsson.
Sigurlín Bjarney Gísladóttir: Berrassaði pylsusalinn með Jesúandlitið. Prósaljóð.
Hallgrímur Helgason: Hólmganga Jónasar. Rýnt í línur Gunnarshólma.
Jóhann Hjálmarsson: Tvö ljóð.
Guðmundur Sæmundsson: Megas Hallgrímsson. Um Jónas Hallgrímsson og Megas.
Kristian Guttesen: Lítið ljóð um Megasar-heilkenni.
Arndís Þórarinsdóttir: Hnupl. Smásagan sem hlaut 2. verðlaun í samkeppni TMM og MENOR í ár.
Jón Karl Helgason: Halldór Laxness í íslenskum skáldskap. Enn um óskrifaða lokaritgerð.
Óskar Árni Óskarsson: Skeggið á Guði.
Stefán Snævarr: Tilvist. Örgreinar.
Jóhann S. Hannesson: Langsóttir fuglar. Heimir Pálsson skrifar inngang að kvæðinu.
Þórarinn Hjartarson: Sérstakar aðgerðir gegn sósíalistum. Um skrif Þórs Whitehead og Guðna Th. Jóhannessonar.
Menningarvettvangurinn
Silja Aðalsteinsdóttir: Á líðandi stund.
Myndlist
Margrét Elísabet Ólafsdóttir: Myndlistarannálar
Bókmenntir
Guðmundur Andri Thorsson: Orkuveitan og hin heilbrigða óskynsemi. Um Ljóðorkusvið eftir Sigurð Pálsson.
Dagný Kristjánsdóttir: Hver er hvað og hvað er hver og hver er ekki hvað? Um Undir himninum eftir Eirík Guðmundsson)
Kári Páll Óskarsson: Ölvið ykkur – á skáldskap eða dyggðum. Um Ég stytti mér leið framhjá dauðanum eftir Einar Má Guðmundsson.
Sigríður Albertsdóttir: Saga systra, ást og minningar. Um Í húsi Júlíu eftir Fríðu Á. Sigurðardóttur.
Kristján Jóhann Jónsson: Í kúskinnsskóm með háan silkihatt. Um Upp á Sigurhæðir. Ævisögu Matthíasar Jochumssonar eftir Þórunni Erlu Valdimarsdóttur.
Margrét Tryggvadóttir: Tapað/fundið. Um Land hinna týndu sokka eftir Gerði Kristnýju.
Ingólfur Gíslason: Hatur eða heilbrigð skynsemi. Um Tryggðarpant eftir Auði Jónsdóttur.
Davíð Stefánsson: Að ferðast án meðvitundar. Um Skipið eftir Stefán Mána.
Umræður
Um séra Björn, kveðskap og kynhneigð
Efni 68. árgangs
Anna Jóhannsdóttir
Ólíkir fjársjóðir. Samanburður á hugmyndafræði tveggja íslenskra listasafna, Listasafns Íslands og Safnasafnsins 2 5
Arndís Þórarinsdóttir
Hnupl (smásaga) 4 47
Ash, Timothy Garton
Sannar sögur Evrópu. Gunnar Ragnarsson þýddi 3 79
Auður Eydal
Þar sem himinninn nemur við fjallsræturnar. Frásögn af ferðalagi til Machu Picchu og Páskaeyjar 2 46
Ármann Jakobsson
Sagðirðu gubb? Svava Jakobsdóttir og goðsögurnar í samtímanum 1 35
Ása Helga Hjörleifsdóttir
Skáldsaga í forgarði sköpunar. Um Sendiherrann eftir Braga Ólafsson 2 123
Baldur Óskarsson
Remedios Varo (ljóð) 3 3
Berglind Gunnarsdóttir
Fimmti landvætturinn (ljóð) 1 36
Bjarni Bernharður
Tvö ljóð 2 103
Bjarni Bjarnason
Leyndardómur blakkátsins. Um Fenrisúlf eftir Bjarna Klemenz 2 135
Draumar Díönu prinsessu 3 49
Björn Ægir Norðfjörð
Fjölskyldustúdíur og reyfarar. Íslenskar kvikmyndir ársins 2006 1 102
Heimildamyndir og harðfiskur. Um kvikmyndahátíðina Skjaldborg á Patreksfirði 3 119
Bragi Ólafsson
Peruvín (prósaljóð) 4 3
Bubbi Morthens
Gallabuxur og ljóta flugan. Veiðisaga 3 41
Böðvar Guðmundsson
Aldasöngur. Um Fyrir kvölddyrum eftir Hannes Pétursson 2 120
Dagný Kristjánsdóttir
Hver er hvað og hvað er hver og hver er ekki hvað? Um Undir himninum eftir Eirík Guðmundsson 4 106
Davíð Stefánsson
Jöklar og gufa og gráglettinn heili. Um Frostfiðrildin eftir Lindu Vilhjálmsdóttur 3 96
Að ferðast án meðvitundar. Um Skipið eftir Stefán Mána 4 128
Eggert Ásgeirsson
Fyrsti nútíma Íslendingurinn. Tómas Sæmundsson 200 ára í ár 1 20
Einar Már Jónsson
Guðmundur Finnbogason gat baulað eins og tarfur. Um Frá sál til sálar eftir Jörgen L. Pind 3 114
Eiríkur Örn Norðdahl
Parabólusetning (ljóð) 2 45
Með buxurnar á hælunum 2 139
Gleður mitt sturlaða hjarta. Um Vélgöltinn eftir Bjarna Bernharð 3 112
Elsa S. Þorkelsdóttir
Af ákveðnum körlum og frekum konum 1 131
Emil Hjörvar Petersen
Mannfugl og fílabeinsturn: Konan í undraveröld. Um Húðlita auðnina eftir Kristínu Eiríksdóttur og Og svo kom nóttin eftir Þórdísi Björnsdóttur 3 58
Erna Erlingsdóttir
Stór að innan. Um Á eigin vegum eftir Kristínu Steinsdóttur 3 99
Freud, Sigmund
Dostojevskí og föðurmorðið. Sigurjón Björnsson þýddi 2 88
Guðmundur Ólafsson
Yfirbót (verðlaunasmásaga TMM og MENOR) 3 32
Guðrún Hannesdóttir
Offors (verðlaunaljóð Ljóðstafs Jóns úr Vör 2007) 1 27
Gerður Kristný
Jónas (ljóð) 1 3
Anna (ljóð) 3 13
Guðjón Sveinsson
Sigling (ljóð) 3 47
Guðmundur Óskarsson
Á stöðvarbíl aftur í tímann (prósaljóð) 3 56
Guðmundur Sæmundsson
Megas Hallgrímsson 4 36
Guðmundur Andri Thorsson
Orkuveitan og hin heilbrigða óskynsemi. Um Ljóðorkusvið eftir Sigurð Pálsson 4 102
Gunnar Karlsson
Hvers vegna kveið séra Björn Halldórsson komandi degi? 2 59
Saknað. Minning Hallgerðar Gísladóttur 2 115
Um séra Björn, kveðskap og kynhneigð 4 134
Gunnar Ragnarsson
Sjá Ash, Timothy Garton
Gunnar Randversson
Sjá Johansson, Mats K.G
Gussman, Edmund
Stafsetning: hver á hana? 1 128
Hallgerður Gísladóttir
Vandi er að vera kona (ljóð) 2 38
Hallgrímur Helgason
Kjarval Museum 2 117
Hólmganga Jónasar. Rýnt í línur Gunnarshólma 4 17
Haukur Ingvarsson
“… dansa ekki” (ljóð) 2 51
Heimir Pálsson
Sagan öll. Um Íslenska bókmenntasögu I-V 1 70
Sjá Jóhann S. Hannesson
Helgi Hálfdanarson
Sjálf Völuspá. Svar við grein Vésteins Ólasonar 2 30
Hermann Stefánsson
Á sviði blóðs og undar. Um Í frostinu eftir Jón Atla Jónasson 1 83
Hrafn Andrés Harðarson
Ástarbréfaþríhyrningur – Marina, Rilke, Pasternak (ljóð) 1 55
Hrund Gunnsteinsdóttir
Að passa poka fyrir hugsanlegan hryðjuverkamann á flugvellinum í Harare (smásaga) 1 28
Spegill á hnig samfélagsins? Um sýningu Þjóðleikhússins á Bakkynjum eftir Evripídes 1 118
Ingólfur Gíslason
Tvö ljóð 2 70
Hatur eða heilbrigð skynsemi. Um Tryggðarpant eftir Auði Jónsdóttur 4 122
Johansson, Mats K.G
Phineas Lyman fráLouisville Kentucy hittir þrjár sænskar stelpur í lest hann spyr um land þeirra og þær segja frá (prósaljóð). Gunnar Randversson þýddi 3 37
Jóhann S. Hannesson
Langsóttir fuglar. Fældir upp af HP. Fangaðir af JSH. Í valdagshysteríu vorið 1978 4 75
Jóhann Hjálmarsson
Tvö ljóð 4 35
Jóhannes úr Kötlum og Þórbergur Þórðarson
Ljóðin um Litlu Ló 3 38
Jón Karl Helgason
Halldór Laxness í íslenskum skáldskap 4 58
Jón Yngvi Jóhannsson
Enn á öld glæpsins. Um skáldsögur ársins 2006 2 72
Jón Thoroddsen
Jónas og Matthías (prósaljóð) 1 18
Jónas Sen
Er tónlistarheimsendir í nánd? 1 97
Ekki drepa gagnrýnandann 3 126
Katrín Jakobsdóttir
Leiðarstefið fyrirgefning. Umfjöllun um Öðruvísi-bækur Guðrúnar Helgadóttur 2 40
Kári Páll Óskarsson
Heimur án samlíðunar. Um Hið stórfenglega leyndarmál Heimsins eftir Steinar Braga 3 108
Ölvið ykkur – á skáldskap eða dyggðum. Um Ég stytti mér leið framhjá dauðanum eftir Einar Má Guðmundsson 4 109
Kristian Guttesen
Lítið ljóð um Megasar-heilkenni 4 46
Kristín Bjarnadóttir
Tíminn í minni mynd (ljóð) 1 34
Kristján Jóhann Jónsson
Skáldbóndi og ofviti. Um Skáldalíf eftir Halldór Guðmundsson 2 130
Í kúskinnsskóm með háan silkihatt. Um Upp á sigurhæðir, ævisögu Matthíasar Jochumssonar eftir Þórunni Erlu Valdimarsdóttur 4 116
Lilja Margrét Möller
Að þora að vera maður sjálfur. Um Stór skrímsli gráta ekki eftir Áslaugu Jónsdóttur o.fl 3 102
Linda Vilhjálmsdóttir
Para Victor Hugo con amor. Frásögn af ferð á Ljóðahátíðina í Medellín í Kólumbíu 3 4
Lubbi klettaskáld
Svör við spurningum Ara 1 57
Margrét Eísabet Ólafsdóttir
Að sjá og skilja 1 109
Myndlistarannálar 4 96
Margrét Tryggvadóttir
Tapað/fundið. Um Land hinna týndu sokka eftir Gerði Kristnýju 4 119
Ólafur Guðsteinn Kristjánsson
Í öðru ljósi. Um Zuhause eftir Kristof Magnusson 1 92
Óskar Árni Óskarsson
Skeggið á Guði 4 73
Ringler, Dick
Að þýða Jónas með stuðlum. Viðtal SA 1 4
Um formlist Jónasar 4 5
Sesselja G. Magnúsdóttir
Margbreytileiki danslistarinnar 1 114
Sigríður Albertsdóttir
Leiðin að heiman er leiðin heim. Um Leiðina að heiman eftir Ara Trausta Guðmundsson 1 90
Saga systra, ást og minningar. Um Í húsi Júlíu eftir Fríðu Á. Sigurðardóttur 4 113
Sigrún Davíðsdóttir
Tólf tilhlaup. Um Aldingarðinn eftir Ólaf Jóhann Ólafsson 3 104
Sigurður Ingólfsson
Dýrið (ljóð) 2 22
Sigurjón Björnsson
Sjá Freud, Sigmund
Sigurlín Bjarney Gísladóttir
Berrassaði pylsusalinn með Jesúandlitið (prósaljóð) 4 15
Silja Aðalsteinsdóttir
Frá ritstjóra 1 2
Að þýða Jónas með stuðlum. Viðtal við Dick Ringler 1 4
Á líðandi stund 1 61
Frá ritstjóra 2 2
Á líðandi stund 2 104
Frá ritstjóra 3 2
Á líðandi stund 3 87
Frá ritstjóra 4 2
Á líðandi stund 4 85
Soffía Auður Birgisdóttir
Egill spegill: Sögur af Agli Grímssyni. Umsögn um Feigðarflan eftir Rúnar Helga Vignisson 2 127
Sólveig Ólafsdóttir
Að yrkja sína Höfuðlausn. Um Höfuðlausn eftir Ólaf Gunnarsson 1 87
Stefán Snævarr
Tilvist. Örgreinar 4 79
Thor Vilhjálmsson
Fornvinir kvaddir. Um Einar Braga og Hörð Ágústsson 2 52
Vésteinn Lúðvíksson
Þrjú prósaljóð handa Hrafnhildi 3 77
Vésteinn Ólason
Maddaman með kýrhausinn og Völuspá 1 47
Vilborg Dagbjartsdóttir
Ljósaskipti (ljóð) 2 3
Þorleifur Hauksson
Víst er tíminn fugl. Ljóðaárið 2006 3 14
Þórarinn Eldjárn
Bíllinn (smásaga) 2 25
Þórarinn Hjartarson
Sérstakar aðgerðir gegn sósíalistum 4 80
Þórdís Björnsdóttir
Saga af bláu sumri 3 64
Þórir Óskarsson
Henrich Steffens og íslensk bókmenntasaga 3 66
Ögmundur Bjarnason
Letter to W.H. Auden (ljóð) 3 28
Örn Ólafsson
Andsvar um sr. Björn í Laufási 3 133
Dagbók flettarans
 |
| Jónas átti afmæli í vikunni … |
aðra vikuna í nóvember
Íslensk Kassandra
 |
Vigdís Grímsdóttir hefur skrifað bók um sérstæða íslenska jafnöldru sína nokkurn veginn), Bíbí Ólafsdóttur (JPV útgáfa). Líf Bíbíar er alveg nógu viðburðaríkt til að réttlæta ævisögu, en þó hygg ég að sú gáfa sem hún hlaut í vöggugjöf sé aðalskýringin á því að bókin varð til – og þó einkum að einhver besti rithöfundur landsins skuli skrifa hana. Bíbí er sjáandi. Hún sér fyrir örlög fólks, en eins og þekktasti sjáandi bókmenntanna, Kassandra dóttir Príams konungs í Tróju hinni fornu, mátti reyna þá kemur gáfan ekki alltaf að því gagni sem hún ætti að gera. Bæði er Bíbí ekki alltaf trúað, og svo á hún bágt með að nýta sér gjöfina sjálf. Stundum vill hún hreinlega ekki skilja teiknin sem henni eru sýnd, einkum þegar karlar eru annars vegar. Þetta hygg ég að margir fleiri sjáendur þekki af eigin raun.
Bíbí er tíunda barn móður sinnar, Þóru Guðrúnar, og annað barn föður síns. Hún fæðist í fátæklegum bústað í Elliðaárdalnum: “Úti eru skaflar og inni límist sængurverið við vegginn í frostinu.” Þóra Guðrún og Ólafur eru með þrjár stelpur hjá sér í kofaræksninu, eldri börn Þóru sex voru skilin eftir fyrir norðan þegar maður hennar sagði skilið við hana og hún flutti suður. Samband mæðgnanna Bíbíar og Þóru er alltaf erfitt, og maður skynjar að það er vegna þess að Bíbí hefur erft eiginleika sjáandans frá móður sinni. Þóra veit það frá upphafi og á bágt með að þola að hafa lagt þá ábyrgð, óviljandi, á þetta barn. Þetta samband er sársaukastrengur gegnum alla frásögnina og örlagavaldur í lífi dótturinnar.
Húsið sem Bíbí fæðist í er varla mannabústaður, og fátæktin fylgir þessu dugnaðarfólki áfram. Úr Dalnum flytja þau í Múlakampinn og þaðan í hálfbyggt hús í Kópavogi. Oft minnir frásögnin af bernsku og uppvexti Bíbíar á bækur Tryggva Emilssonar og Sigurðar A. Magnússonar og er það fagnaðarefni hvað við eigum kjör fátækra barna á Íslandi á 20. öld vel kortlögð í frábærum listaverkum. Eins og títt var með stelpur sem ekki var nógsamlega gætt verður Bíbí ólétt sextán ára af ömurlegri slysni. Hún eignast meira að segja tvíbura, og barnsfaðirinn ofbeldismaður. Bíbí slítur sig úr þeirri sambúð með hörku og næsti eiginmaður og barnsfaðir er mun geðslegri náungi, gallinn bara sá að Bíbí elskar hann ekki eins og henni finnst hann eiga skilið. Því er hún auðveld bráð fyrir þriðja eiginmanninn, sjarmatröll með innbyggða alvarlega galla sem Bíbí neitar lengi að horfast í augu við. Í sambúðinni við hann, sem hún þó ann hugástum, á hún sínar erfiðustu stundir.
En þó að gáfan komi Bíbí ekki undan örlögum sínum þá er það þó hún sem bæði bjargar henni að lokum og gefur okkur þessa bók. Og mikið sem Bíbí var heppin að fá slíkan meðhöfund að frásögninni. Lesandi sem þekkir bækur Vigdísar finnur fyrir henni framan af bókinni. Stíllinn, ögrandi orðaval og talsháttur minnir iðulega á hana. En mér fannst Vigdís hverfa smám saman á bak við persónu sína uns Bíbí stóð ein á sviðinu. Þá er lesandi líka orðinn flæktur inn í líf og kjör Bíbíar og getur ekki einu sinni hvílt sig á lestrinum, svo spennandi verður frásagan. Og þó eru hér engir æsilegir glæpir eða fjölþjóðleg undirferli, bara líf íslenskrar konu á miðjum aldri sem gat hjálpað flestum öðrum en sjálfri sér þangað til hún horfðist einörð í augu við hæfileika sína og fór að beita þeim markvisst. Þá fór hún einnig að geta notið góðs af þeim sjálf.