Ég vil fara upp í sveit
 |
Þessa heims og annars
 |
Þennan sunnudag er Hellisheiði ólýsanlega fögur, hvít, svört, silfurlituð, með bláum tjörnum. Útsýnið er ekki af verri endanum þegar maður brunar yfir fjallið til að heimsækja Listasafn Árnesinga í Hveragerði. Þar hefur Inga Jónsdóttir safnstjóri fengið sýningarstjórana Markús Þór Andrésson og Dorothée Kirch til að setja saman sýningu með verkum Einars Þorlákssonar og Gabríelu Friðriksdóttur. Sýningin heitir Þessa heims og annars og er mjög áhugaverð. Þessir gjörólíku listamenn tala saman á einhvern hátt sem er ekki auðvelt að skilgreina. Verk Einars Þorlákssonar vakna til nýs lífs í þessu samhengi. Hann og Gabríela eru við fyrstu sýn mjög ólík en smám saman fer áhorfandinn að sjá ýmiss konar samsvaranir á milli þeirra. Kannski eru það tákn eða eru það litirnir – til dæmis svarti liturinn? Ég vil hvetja alla sem mögulega geta að gefa sér tíma einhvern daginn og skella sér yfir fjallið til að sjá þessa sýningu sem er á síðustu sýningarviku núna. Ekki missa af henni!
Móðir mín í kví kví
 |
| Guðrún Jóhanna – söng útburðarvísuna fornu af sjaldgæfri tilfinningu. |
Lengi vel heldur maður að Hanna Schygulla hafi smánarlega lítið hlutverk í nýrri mynd Fatih Akin, Himinbrún (sem er undarleg þýðing á þýska heitinu Auf der Anderen Seite sem þýðir bara Hinum megin), en þegar hennar tími kemur þá munar sannarlega um hana. Hún leikur smáborgaralega þýska konu sem á bágt með að þola örláta og ástríka dóttur sína – þó að hún hafi sjálf alið hana upp til að verða sú sem hún er – þegar hún binst vináttu við stúlku sem móðurinni finnst óverðug. Vináttan kostar dótturina lífið og móðirin er harmþrungin. Senan á hótelherberginu þar sem hún engist í óbærilegri sorg er máttugasta atriði sem ég hef lengi séð í bíómynd. Svo vel tekið líka og klippingin flott, gefur manni þá tilfinningu að ástandið vari klukkutímum – jafnvel dögum saman. Gegen die Wand eftir Akin, sem var sýnd á Kvikmyndahátíð 2005, er minnisstæð fyrir samspil miskunnarleysis og heitra tilfinninga, og það sama má segja um þá nýju. Endanlega, segir Akin, er það kærleikurinn sem bjargar manneskjunum frá auðn og tómi í hörðum heimi.
Kannski var meiningin með því að flytja inn kanadíska einleikinn Kafka og sonur og sýna á Smíðaverkstæði Þjóðleikhússins að benda á hvað íslenskt leikhús er gott og skemmtilegt. Sýning Alon Nashman var vönduð, vel unnin og vel leikin, en alveg laus við geggjunina sem efniviðurinn bauð upp á: ílangt bréf Franz Kafka til harðstjórans föður síns. Þar með varð sýningin undarlega flöt og laus við leikhústöfrana sem sýningin á Hamskiptum Kafka á stóra sviðinu hinum megin í húsinu er svo þrungin af. Ég hugsa að Franz sé ánægðari með hana.
Hádegistónleikar eru byrjaðir aftur hjá Íslensku óperunni. Á þeim fyrstu söng Guðrún Jóhanna Ólafsdóttir íslensk og spænsk þjóðlög ásamt gítarleikaranum Francisco Javier Jáuregui. Söngkonan var eins og eldtunga á sviðinu í rauðgulum kjól og ástríðan var ósvikin í túlkuninni. Mér fannst smekklegt hvernig hún raðaði til skiptis hröðum lögum og rólegum, gríni og alvöru, ástríðu og þunglyndi, og öll fengu pláss til að njóta sín. Lögin hans García Lorca í upphafi voru ekta spænsk, lögin í lokin eftir Graciano Tarragó voru fjölbreytt og falleg, einkum Ég kveð þig minn kæri og söngurinn um Lögin frá Jaén þar sem söngkonan tók verulega á.
En auðvitað snerta þau mann dýpra lögin að heiman, að minnsta kosti við fyrstu heyrn. Vísan eftir Bjarna Thorarensen, Blástjarnan þótt skarti skær, var undurfalleg, vísan um Grýlu eftir Stefán Ólafsson var ógnvænleg, Það er svo margt ef að er gáð eftir afmælisbarn ársins, Jónas Hallgrímsson, var meinlega fyndin. En áhrifamest var einföld vísa útburðarins, Móðir mín í kví kví, eina atriðið sem kallaði á breytingar í umhverfinu – deyfð ljós og endurstillingu hljóðfærisins. Francisco Javier lék undir eins og hann væri með langspil í höndunum en ekki gítar, hljómurinn frumstæður og átakanlegur. Eins og bæld vein.
Hún er furðulega spennandi sýningin Á efsta degi í Bogasal Þjóðminjasafnsins sem var opnuð um síðustu helgi. Meðal fornra minja safnsins eru þrettán illa farnar spýtur sem óvant auga myndi sjálfsagt meta sem Sorpugóss. Enda voru þær öldum saman notaðar með öðrum viði til að þilja hús þótt menn tækju eftir því að í þær voru skornar óvenjulegar myndir. Á Þjóðminjasafnið komust þær 1924, og á sýningunni má sjá hugmynd Harðar Ágústssonar myndlistarmanns um hvernig austræna dómsdagsmyndin sem þær eru hluti af hefur litið út meðan hún var í heilu lagi í Hóladómkirkju á 12. öld. Þar má líka sjá hvar hver fjöl á heima í heildarmyndinni. Flott gert. Útskurðarmyndin hefur verið innan á vesturvegg kirkjunnar þannig að kirkjugestir hafa séð hana á leið út. Þar máttu þeir skýrt sjá ólík örlög saklausra og syndugra eftir dauðann. Til vinstri við dyrnar fara hinir hólpnu til eilífrar sælu, til hægri fara hinir fordæmdu beint í kraðakið í helvíti.
Silja Aðalsteinsdóttir, Viðskiptablaðið 26.10. 07
Þýskur Sporvagn
 |
| Fransk Castorf – komi Múhameð ekki til fjallsins verður fjallið að koma til Múhameðs. |
Mér var kalt og ég fékk rosalega fótaóeirð þegar leið á þriðja klukkutímann, og ég veit um fólk sem var alveg að pissa í sig en hélt út, en það var ánægður hópur sem gekk út úr stóra sal Borgarleikhússins í gærkvöldi. Allir á svipinn eins og þeir hefðu upplifað eitthvað merkilegt.
Hvað var þá svona merkilegt við þessa endurvinnslu Castorfs á Sporvagninum girnd eftir Tennessee Williams (sem við sáum fyrir nokkrum árum annars staðar í sama húsi undir stjórn Stefáns Jónssonar) frá Volksbühne leikhúsinu í Berlín?
Leikritið upprunalega notar Castorf fyrst og fremst sem hljómbotn og til að komast styttri leiðina - til að þurfa ekki að kynna persónur til sögu heldur dembir þeim inn í hringiðuna og við höfum góðan grun um hvað þær eru með í farteskinu. Líklega hefði fólk sem ekki þekkir til fyrirmyndarinnar alveg eins gaman af þessari sýningu; það er svo greinilegt hvert við erum komin: inn á lágstéttarheimili í Bandaríkjunum þar sem karlremban Stanley Kowalski (Henry Hübchen) býr með kvenbarninu Stellu (Kathrin Angerer). Inni á þeim eru iðulega grannar þeirra Hubbel-hjónin (Brigitte Cuvelier, Milan Peschel) og vininn Mitch eiga þau líka (Bernhard Schütz). Inn í þennan einfalda heim hrasar Blanche DuBois, eldri systir Stellu (Silvia Rieger) og setur allt á annan endann. Hún er menntuð efri millistéttarkona og á ekki heima þarna, en hún hefur brennt allar brýr kirfilega að baki sér og á ekki í annan stað að venda. Með þennan efnivið leikur Castorf sér á rosalegu sviðsferlíki sem hann flytur með sér yfir höfin. Verkið var frumsýnt 1947 en hjá Castorf gerist það í samtíma okkar og sýningin er þrungin margskonar vísunum í dægurmenningu undanfarinna ára og áratuga. Þó að úrvinnslan sé iðulega háðsleg meðferð á frumtextanum er eins og Castorf finnist hann ekki nógu harmþrunginn því hann eykur á sorgina í lokin.
Snilldin er sjálfsagt að nokkru leyti fólgin í úrvinnslunni og sviðsetningunni en fyrst og fremst er það leikurinn sem heillaði. Þetta eru engir miðlungsmenn sem Castorf er með uppi á sviðinu og erfitt að velja á milli aðalleikaranna þriggja. Silvia Rieger var fögur og brothætt Blanche, Henry Hübchen var sannfærandi ruddamenni þótt dregið sé úr ofbeldisverkum hans. Eftir á að hyggja var þó Kathrin Angerer best í hlutverki Stellu. Alveg verður ógleymanleg röddin hennar, fasið, hreyfingarnar, svipbrigðin. Æði!
Bara muna að pissa og vera í þægilegum fötum til að sitja í!
Í dýragarðinum
 |
Sjá Á líðandi stund http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=1145
Myndlistin um helgina
 |
Á morgun kl. 14 verður opnuð sýning í Þjóðminjasafninu á olíumálverkum sem Sigrún Eldjárn hefur gert fyrir ljóðabók bróður síns Þórarins, Gælur, fælur og þvælur. Við opnunina les Þórarinn kvæði úr bókinni og Bára Grímsdóttir kveður kvæðin við íslenskar rímnastemmur, fornar og nýjar. Sýningin stendur til 2. desember.
Í dýragarðinum
 |
Það kemur fljótlega í ljós á sýningu Leikfélags Reykjavíkur á Ræðismannsskrifstofunni eftir Jo Strömgren að maður þarf ekkert að skilja orðin til að skilja hvað er að gerast. Kannski er bara betra að búa til textann sjálfur – maður getur þá haft hann alveg eftir eigin höfði. Þetta á að sjálfsögðu við þegar atburðirnir á sviðinu eru kunnuglegir, þegar verið er að segja sögur sem við þekkjum undir eins, annaðhvort úr eigin lífi, bíó eða bókmenntum.
Hún er afskaplega kunnugleg sagan sem sýnd er í Ræðismannsskrifstofunni. Við erum stödd í einstaklega ógeðugu húsnæði, skítugu og draslaralegu konsúlati Rússa í ónefndu landi. Þar starfa þrjár konur, Masha (Helga Braga Jónsdóttir), Olga (Halldóra Geirharðsdóttir) og Irina (Birgitta Birgisdóttir) undir stjórn Andrejs (Bergur Þór Ingólfsson). Í konsúlatið kemur aldrei neinn og innilokuð í þessu apabúri finna konurnar sér það helst til dundurs að láta karlinn sinna hver sínum sérstöku kynlífsþörfum. Svei mér, ég vissi á tímabili ekki á hvers konar sýningu ég var komin! Svo gerist samt dálítið: Nýr starfsmaður meldar sig hjá Andrej, Natasha (Ilmur Kristjánsdóttir), nýkomin frá Birmingham í Englandi, og á að verða móttökustjóri á konsúlatinu af því hún talar ensku.
Natasha er rosalega sæt og gerir engar kynlífskröfur til Andrej þannig að hann verður umsvifalaust ástfanginn af henni. Þetta þola ekki konurnar hans sem fyrir eru og hefna sín grimmilega á Natöshu. Varla hefur sú hefndarráðstöfun verið framkvæmd þegar enn er knúið dyra í konsúlatinu. Aldrei friður! Þar er kominn nýr hani á hauginn, glæsimennið Mikhailkov (Hilmir Snær Guðnason), og umsvifalaust riðlast öll goggunarröðin. Ný valdahlutföll koma upp og ringulreið ríkir á skrifstofunni með ófyrirsjáanlegum afleiðingum …
Leikritið er leikið á bull-rússnesku. Við náum einstaka orði – dobre, da, njet, Birmingham og svo framvegis, annars er þetta bara óskiljanlegur texti. En eins og sagði í upphafi: Við skiljum hann samt! Hann nær meira að segja oft að vera verulega fyndinn þótt auðvitað séum við að hlæja að bröndurum sem við semjum sjálf! Það er þó ekki textanum að þakka hvað sýningin er skemmtileg, fyrst og fremst er það leikurinn og dansinn sem ég get ekki séð að neinn sérstakur sé skrifaður fyrir í leikskrá. Kóreógrafían er því að líkindum verk höfundar og leikstjóra eins og annað. Og hún er fín. Erótískur dans Hilmis og Ilmar er til dæmis alveg gild ástæða til að sjá þessa sýningu. Ég gæti best trúað að Ræðismannsskrifstofan yrði langlíf á Nýja sviði Borgarleikhússins.
Leiðarvísir að Sturlungu
 |
Leiðin inn í Sturlungu er torsóttari og villugjarnari en inn í flestar okkar helstu fornsögur. En þeim sem þangað komast opnast stórbrotinn og óviðjafnanlegur heimur með mögnuðum sögupersónum og dramatískum atburðum. Á tveimur kvöldum mun Einar Kárason endursegja með eigin orðum frá helstu viðburðum og leikendum á sviði 13. aldar, með aðalaáherslu á Örlygsstaðabardaga og löngum aðdraganda hans, Flóabardaga og að lokum Flugumýrarabrennu. Tækifæri gefst til umræðna og leiðbeint verður inn um bakdyr sem opnast að veröld þessarar mögnuðu bókar.
Ætlað þeim sem langar að lesa Sturlungu en hafa aldrei getað brotist inn í hana. Einar Kárason segir sögur upp úr Sturlungu, kynnir þannig helstu atburði og lykilpersónur, og dregur upp leiðarvísi inn í söguna.
Kennarar: Einar Kárason, rithöfundur.
Tími: Þri. 20. og fim. 22. nóv. kl. 20:15-22:00 (2x).
Verð: 8500,-.
Staður: Endurmenntun, Dunhaga 7.
Dagbók flettarans
 |
| Kristín Svava Tómasdóttir – kjarnorkusprengja. |
aðra og þriðju viku októbers
En ekki hef ég klippt út neina frétt af þessari byltingu í pólitíkinni nema myndina af Degi, Svandísi og Birni í Fréttablaðinu 12. okt. af því þau eru svo vígreif í fasi. Annars er nú svona komið stjórnmálaáhuga mínum. Satt að segja er það ekki bara áhugaleysi heldur skilningsleysi. Ég skil ekkert í þessum orkumálum, lái mér hver sem vill.
Hins vegar skildi ég Þórhildi Elínu djúpum skilningi í bakþanka Fréttablaðsins 10.10 þar sem hún líkir græðgi (snilldarlega) við sjúkdóminn anorexíu. “Harðstjórinn í höfðinu á sér margar birtingarmyndir,” segir hún, sakleysisleg megrun gengur út í öfgar, sakleysisleg löngun til að standa sig vel verður að stjórnlausu peninga- og valdakapphlaupi. “Viðurkenning á græðgi sem sjúkdómi er ef til vill bara spurning um tíma.”
Umræðurnar um íslenskuna hafa haldið áfram. Til dæmis var bakþanki Gerðar Kristnýjar í Frbl. 13.10. ansi góður, “…deyr líka kvenveski lúið”. Hún hefur áhyggjur af framtíð okkar ástkæra tungumáls, að vonum. Ég er svo bjartsýn að þegar ég hlusta á heilan sjónvarpsþátt með stúlku eins og Ólöfu Arnalds þá fæ ég endurnýjaða trú á íslenskuna. Og þegar ég hef messað (ásamt Þorvaldi Þorsteinssyni) um Jónas Hallgrímsson yfir fimmhundruð nemendum Langholtsskóla sem allir sátu eins og ljós, hvort sem þeir voru sex ára eða sextán ára, þá er orðið langt í áhyggjurnar.
Ég er sammála Jónínu Michaelsdóttur í grein hennar í Frbl. 17.10. þar sem hún stingur upp á því að næsta nýja hverfið í borginni fái skáldanöfn.
Mikið varð ég glöð þegar ég las í Mogga um nýja bók eftir Bergþór Pálsson, Vinamót; mig hefur lengi langað til að vita hvernig maður raðar glösum og hnífapörum (þá sjaldan að maður notar fleiri en eitt af tegundinni). Auðvitað hefur maður stundum verið boðinn í fín hús, en það er svo furðulegt að ég get aldrei munað daginn eftir hvernig þetta var. Þó sá ég þegar ég fór að lesa bókina hans Bergþórs að ýmislegt hafði síast inn. Hugmyndin að þessari bók er snjöll og hún á eftir að koma sér vel víða.
Fréttablaðið kom ekki til mín á sunnudaginn var en ég var svo ósvífin að einhvern tíma undir kvöld rauf ég plastpakkningu utan af Fréttablaðabunka á gangstétt við næstu götu og hirti mér eintak. Sem betur fer, af því inni í því var sérblað Frbl. um menningu og listir með Vigdísi Grímsdóttur framan á. Inni í því er líka viðtal við Vigdísi, spennandi viðtal Páls Baldvins við hana um næstu bók, ævisögu Bíbíar Ólafsdóttur. Páll Baldvin játar að hafa ósjálfrátt farið að trúa Vigdísi fyrir alls konar hlutum og spyr hvort galdurinn bak við skáldgáfu hennar sé þessi óseðjandi forvitni sem laðar upp úr öllum í kringum hana, jafnvel því sem þeir ætla alls ekki að segja henni. Það er ekki ósennilegt, að minnsta kosti kannast ég alveg við þetta eftir að hafa lent í útvarpsþætti hjá henni og Þorleifi friðrikssyni. Það var ótrúlegt hvað hún lét mig segja!
Í menningarblaðinu skrifar líka Einar Kárason um Knut Hamsun, Sigrún Davíðsdóttir um yfirlitssýningu á verkum Louise Bourgeois í Tate Modern, Bergsteinn Sigurðsson ræðir við Gyrði Elíasson, Ragnheiður Gyða Jónsdóttir skrifar um menningarverðmætin fornu sem hafa glatast í Íraksstríðinu, ýmist úr landi eða jafnvel óafturkallanlega, svo eru umsagnir um ný listaverk, bækur, bíó, plötur. Lesbókin má virkilega vara sig.
Úr sunnudagsmogga klippti ég viðtal Jóhanns Bjarna Kolbeinssonar við Kristínu Svövu Tómasdóttur sem var að gefa út sína fyrstu ljóðabók, Blótgælur. Hún hefur áður birt ljóð m.a. í Tímariti Máls og menningar, ljóð sem vöktu athygli, skáldkonurnar Vilborg Dagbjartsdóttir og Olga Guðrún Árnadóttir sögðust hreinlega hafa tekið andköf af gleði við að lesa fyrstu ljóðin sem hún birti þar (í 3. hefti 2005). Nafnið á ljóðabókinni er einkar vel heppnað; þetta eru ögrandi ljóð, öguð í forminu en ung og full af ofsa, þannig að maður á alltaf von á að þau springi framan í mann. Lesiði þau!
Íslands-Freyja
 |
| Ingunn Ásdísardóttir. |
Næsta rannsóknarkvöld Félags íslenskra fræða verður haldið nk. fimmtudag, 25. október, eins og áður í húsi Sögufélagsins, Fischersundi 3, kl. 20.00.
Þá flytur Ingunn Ásdísardóttir þjóðfræðingur erindi sem hún nefnir: Íslands-Freyja.
Átrúnaður á hin heiðnu goð mun hafa verið umtalsverður meðal íslenskra landnámsmanna, jafnvel þó áhrifa frá kristni hafi verið farið að gæta. Þær heimildir sem bera vott um átrúnað á heiðin goð beina þó athyglinni alfarið að karlgoðunum, og eru það einkum Þór og Freyr sem virðast hafa átt mesta hylli landnámsmanna. Tiltækar heimildir, bæði fornleifar og textaheimildir, sýna aftur á móti að á Norðurlöndum virðist átrúnaður á heiðin kvengoð, eins og Freyju, síst hafa verið minni en átrúnaður á karlgoðin.
Í fyrirlestri sínum hyggst Ingunn sýna fram á að norskur uppruni margra landnámsmanna og þeir atburðir sem áttu sér stað í tengslum við kristniboð á Íslandi og kristnitökuna á Þingvöllum bendi sterklega til þess að átrúnaður á gyðjuna Freyju hafi verið meiri hér á landi en menn hafa til þessa almennt talið.
Ingunn Ásdísardóttir lauk B.A.-prófi í ensku og almennri bókmenntafræði frá Háskóla Íslands 1981 og M.A.-prófi í þjóðfræði frá sama skóla 2005. Í febrúar sl. kom út meistaraprófsritgerð hennar: Frigg og Freyja: Kvenleg goðmögn í heiðnum sið. Ingunn hefur nú hafið doktorsnám í þjóðfræði. Hún hefur jafnframt verið afkastamikill þýðandi.