Ástin sigrar
 |
Sjá http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=535
Ástin sigrar
 |
| Angela Gilbert syngur hina hrjáðu Konstönsu sem ber nafn með rentu. |
Forsagan er sú að sjóræningjar rændu bresku skipi og settu áhöfn og farþega á þrælamarkað. Þar keypti tyrkneski höfðinginn Selim (Pálmi Gestsson) þrjá farþega sem tengjast innbyrðis, hefðarmeyna Konstönsu (Angela Gilbert) og þjóna hennar, Blonde (Katharina Th. Guðmundsson) og Pedrillo (Snorri Wium). Stúlkurnar eru í haldi í kvennabúri Selims og hann gerir mjög hosur sínar grænar fyrir Konstönsu, vill jafnvel að hún verði eina konan hans, en hún þýðist hann alls ekki. Þegar hann gengur á hana að gefa honum svar viðurkennir hún að hún hafi þegar gefið hjarta sitt unnusta sínum Belmonte (Finnur Bjarnason) og hvorki vilji né geti svikið loforð sín við hann þó að sennilegast sjái hún hann aldrei framar. Selim verður æfur af reiði og segir að hann geti vel beitt hana valdi – en það gerir hann ekki í þessari uppfærslu að minnsta kosti.
Án vitundar Konstönsu er Belmonte þegar kominn til Tyrklands (á loftskipi sem svífur inn yfir borgina í upphafi sýningar, snjöll lausn!) í leit að sinni heittelskuðu, og óperan fjallar svo um tilraunir hans til að frelsa stúlkurnar úr kvennabúrinu með hjálp Pedrillos. Um hríð virðist það ætla að takast, þegar Pedrillo tekst að blindfylla Osmin, hinn ofstopafulla ráðsmann Selims (Bjarni Thor Kristinsson), síðan fer allt út um þúfur og ekkert blasir við fjórmenningunum annað en opinn dauðinn …
Þetta er viðburðaríkt verk þar sem skiptast á harmþrungin dramatík og fjörlegir og fyndnir millikaflar. Þar munar mest um samtölin sem töluð eru en ekki sungin, þau voru virkilega fyndin. Þau eru á íslensku (sem var skondið og eiginlega aukalegt grín að heyra hinar útlendu stúlkur bera fram textann sinn) en sungið er á þýsku (textað fyrir ofan sviðið að venju). Þetta kom alls ekki eins fáránlega út og það kann að hljóma. Endirinn leggst svo á sveif með gamninu þannig að úr verður gamanópera fremur en tragedía. Verkið minnti mig á ýmsa gamanleiki Shakespeares þar sem skiptist líka á harmur og grín – eins og til dæmis Ys og þys út af engu – en það sem máli skiptir er auðvitað hvort einhver ferst. Ef það gerist þá verður tragedían ofan á, annars grínið. Leikstjórnin var í höndum Jamie Hayes sem við könnumst við frá fyrri árum og var styrk og góð, og honum ber einnig að þakka hina fyndnu töluðu texta.
Efni í svona stykki skiptir auðvitað ekki miklu máli miðað við músíkina, því það er hún sem ræður, ekki atburðirnir. Ef Belmonte og Pedrillo þyrftu ekki að syngja svona mikið væru þeir löngu búnir að bjarga stúlkunum þegar allt fer í vaskinn. Upp á tónlistina er ekkert að klaga þó ekki séu margar aríur almenningseign úr þessari óperu. Flestar aríur koma í hlut Konstönsu, hinnar trúföstu stúlku sem sótt er svo fast að. Þær eru afar snúnar og erfiðar, mikill kólóratúr og heit tilfinningatjáning. Angela Gilbert hefur mikla og fallega rödd sem hefði sómt sér í mun stærra húsi en við eigum, en bar Gamla bíó þó ekki ofurliði. Hún hefur líka mikla útgeislun og tókst bæði að sýna efasemdir sínar varðandi sambandið við Selim og ástina á Belmonte, gleðina þegar hún heldur að hún sé að sleppa úr nauðunginni og sorgina þegar hún sér ekki annað en hún muni sameinast ástmanni sínum í dauðanum.
Finnur Bjarnason var yndislegur Belmonte, glæsilegur á sviði og einlæglega ástleitinn en líka mjúk og svolítið víkjandi týpa sem passar hlutverkinu ágætlega. Röddin er líka mjúk og falleg og manni verður alveg ljóst að í sambandi þeirra Belmontes og Konstönsu yrði það frúin sem hefði tögl og hagldir. Katharina og Snorri voru fyndin og fjörug í hlutverkum Blonde og Pedrillos og sungu vel, og Pálmi Gestsson var myndarlegur í sínu hlutverki sem aðeins er talað, ekki sungið. En stjarnan í sýningunni með Angelu var Bjarni Thor. Hann er skínandi góður leikari og hlutverk Osmins er eins og samið fyrir hann, bæði persónan og músíkin. Eiginlega beið maður alltaf eftir honum þegar hann var ekki á sviði þó að maður væri kannski ekki að hugsa um það beinlínis.
Svið Snorra Freys Hilmarssonar er einfalt og fallegt og spilar vel með lýsingu snillingsins Björns Bergsteins Guðmundssonar. Búningar Filippíu Elísdóttur voru ansi viðamiklir. Stundum var eins og Konstansa væri að missa pilsið niður um sig út af vafningunum um mjaðmirnar á henni sem vildu síga niður – til hvers voru þeir eiginlega? Og karlmennirnir í kringum mig voru hissa á því hvað konurnar í kvennabúri pasjans voru mikið klæddar. Var kannski vetur? Hljómsveitin spilaði náttúrlega óaðfinnanlega fyrir mín eyru undir stjórn Kurts Kopeckys tónlistarstjóra Óperunnar.
Brottnámið úr kvennabúrinu er dásamleg skemmtun og ástæða til að hvetja fólk til að drífa sig. Ekki er síst ástæða til að benda á þetta úrvals tækifæri til að kynna Mozart fyrir ungu fólki. Slagorðið er: Unglingana í Óperuna!
Sagði pabbi
Höfundur “Sagði mamma“ á Íslandi
Hal Sirowitz og Aðalsteinn Ásberg á Súfistanum í Bókabúð Máls og menningar
sunnudaginn 1. október kl. 16.00
Bandaríska skáldið Hal Sirowitz er höfundur tveggja bóka sem eru nýkomnar út á íslensku, en Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson er þýðandi þeirra. Á sunnudaginn gefst tækifæri til að hlýða á þá flytja efni úr þessum tveimur bókum á Súfistanum.
Ljóðabókin SAGÐI PABBI eftir Hal Sirowitz er nýkomin út í íslenskri þýðingu Aðalsteins Ásbergs Sigurðssonar. Um er að ræða frumleg og fyndin ljóð, þar sem kallast á bernskuminningar, föðurleg heilræði og kaldhæðnislegar hugleiðingar um lífið og tilveruna. Einnig er komin út ný útgáfa af metsölubókinni SAGÐI MAMMA, en í henni eru sett fram hversdagsleg heilræði og lagt út af þeim með grátbroslegum hætti. Efnið kemur lesendum oft kunnuglega fyrir sjónir því margt er líkt í samskiptum mæðra og sona hvar sem er í heiminum.
Hal Sirowitz býr og starfar í New York. Hann hefur sent frá sér 8 ljóðabækur, en er þekktastur fyrir metsölubókina Sagði mamma, sem hefur verið þýdd og gefin út á 9 tungumálum. Ljóð hans hafa ennfremur verið notuð sem efniviður í leiksýningar og sjónrvarpsefni. Sirowitz var útnefndur lárviðarskáld í Queens, New York, og hefur hlotið margar viðurkenningar fyrir verk sín.
Brjóstastór blondína og saga traktorsins
 |
á úkraínsku
Marina Lewycka er sennilega um sextugt, fædd í flóttamannabúðum í Þýskalandi eftir seinni heimsstyrjöld, en Stutt ágrip af sögu traktorsins á úkraínsku sem Mál og menning var að gefa út í þýðingu Guðmundar Andra Thorssonar er fyrsta skáldsagan sem kemur út eftir hana. Í viðtölum kemur fram að hún hafi skrifað margar á undan henni en ekki tekist að fá þær á prent. En þegar hún loksins kemst á þrykk þá er það með stórum hvelli því bókin hefur orðið ótrúlega vinsæl og vel metin í Englandi, heimalandi Marinu, var bæði tilnefnd til Bookerverðlaunanna og Orange kvennabókmenntaverðlaunanna.
Sagan gerist fyrir einhverjum árum, ekki alveg í samtímanum. Sögumaður er Nadezhda, félagsfræðingur af úkraínsku foreldri, búsett í Englandi, gift Mike sem er ákaflega vænn maður og móðir unglingsins Önnu. Hún hefur komið sér vel fyrir í lífinu og væri fullsæl ef ekki væri fjölskyldan. Vera systir er svo sem ekki vandamál því þær talast ekki við, hafa ekki gert það síðan móðir þeirra dó fyrir tveimur árum. Vera er ömurlega frek og fégráðug og fékk móðurina til að undirrita viðauka við erfðaskrána sína rétt áður en hún dó til að hennar fjölskylda fengi helmingi stærri arf en Nadezhda. Erfitt að fyrirgefa það. Svo er það pabbi, Nikolaj Majevskí, 84 ára verkfræðingur sem býr einn í húsi sínu í bænum Petersborough síðan konan dó, og hefur spjarað sig þokkalega – þangað til daginn þegar sagan hefst. Þá hringir hann til Nadezhdu og tilkynnir henni að hann sé að fara að gifta sig. Sú lukkulega er 36 ára úkraínsk fegurðardís sem á 14 ára son. Við þessar fréttir bregður Nadezhdu svo í brún að hún hefur samband við Veru systur og saman gera þær allt sem í þeirra valdi stendur til að koma í veg fyrir að Valentína geri út af við gamla manninn, líkamlega og/eða fjárhagslega, og til að koma henni helst úr landi aftur og heim til Úkraínu.
Þessi barátta systranna er aðalsöguþráðurinn en inn í hann fléttast margar og miklar aðrar sögur. Einkum er það sagan af foreldrum systranna, uppvexti þeirra, ömurlegu lífi þeirra og annarra í Úkraínu á Stalínstímanum og heimsstyrjaldarárunum; líka sagan af bernsku Veru áður en Nadezhda fæddist – sú saga er aldrei fullsögð en lesandi getur getið í eyðurnar. Svo er ávæningur af sögu Valentínu sem ekki er eingöngu sníkjudýr þegar allt kemur til alls, og ekki má gleyma ágripinu af sögu traktorsins á úkraínsku sem Nikolaj gamli dundar sér við að semja í ellinni og les fyrir dóttur sína og tengdason þegar þau koma í heimsókn.
Þessi flétta er haglega og skemmtilega gerð, og þýðingin er létt og læsileg; en þó að sagan sé grínaktug er efni hennar alltof alvarlegt og brýnt til að hægt sé að afgreiða hana eingöngu sem gamansögu. Munurinn á efnahag fólks í hinum ýmsu heimshlutum er stóralvarlegur og sér ekki fyrir endann á þeim hörmungum sem hann getur kallað yfir heimsbyggðina. Þó að söguhetjur Marinu Lewycku séu ekki margar þá eru þær fulltrúar milljóna og aftur milljóna – fólks sem fyrr og nú hefur leitað í örvæntingu að betra lífi fyrir sig og sína í öðrum löndum og öðrum heimsálfum. Hættan er sú að þegar maður er kominn í öruggan stað þá vilji maður ekkert vita af þeim sem berja að dyrum og vilja komast inn í hlýjuna líka. Þetta er óleyst og kannski óleysanlegt mál, samt má njóta þessarar sögu og velta vöngum yfir henni á eftir. Ég spái því að það taki mun lengri tíma en lesturinn.
Dagbók flettarans síðustu helgi í september
 |
Sjá http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=529
Dabók flettarans síðustu helgi í september
 |
| Þorvaldur Þorsteinsson – hjartað orðið heilt. |
Ég legg því eindregið til að löggæslumenn hætti að njósna um borgarana og hlusta á innihaldslaus samtöl í síma sólarhringinn út og sjái þess í stað um að lögum sé hlýtt í umferðinni. Það er hámarkshraði í gildi hvarvetna og ætti að vera tiltölulega einfalt mál að sjá um að reglum um hann sé hlýtt. Kostar bara mannskap og áhuga, peningana sjá sektirnar um!
Í menningarkálfi DV sama dag var tekið viðtal við Tómas R. Einarsson um nýja djassplötu hans. Uppsetningin á síðunni er falleg, myndin af Tómasi í dýjamosagrænum jakka litrík og flott og viðtalið upplýsandi. Nýr menningarforkólfur blaðsins, Óttar Norðfjörð, þroskast hratt og vel. Við þetta má bæta að platan er dillandi skemmtileg – með áherslu á dillandi.
Pistill Jónasar Sen um listræna opinberun á píanótónleikum Péters Máté í laugardagsmogga kveikti eld í æðum – en bara of seint. Leitt með þessa tónleika sem eru bara einu sinni. Hafi maður misst af hefur maður misst af. En Péter er sem betur fer heimilisfastur hér á landi svo maður getur lofað sér að missa ekki af næstu tónleikum.
Á blaðsíðu 56 í sama blaði var þrennt sem athygli vakti: Sjónlistarorðan sem Hildur Bjarnadóttir, Guðrún L. Gunnlaugsdóttir og Magnús Pálsson fengu fyrir listrænar opinberanir, kvikmyndin Börn sem keppir um Óskarinn og Tjarnarbíó sem verður aftur almennilegt bíó. Alþjóðlega kvikmyndahátíðin sem hefst á morgun og hyggst sýna okkur einar 80 myndir á ótrúlega skömmum tíma mun nota Tjarnarbíó sem einn sýningarvettvang. Af því tilefni hafa aðstandendur hátíðarinnar keypt sýningarvél á 4 milljónir til að setja upp í bíóinu og meiningin er að nota það áfram sem kvikmyndahús. Þar keppir þó ekki við hin bíóhúsin í bænum því þarna verða fyrst og fremst sýndar myndir sem þau fúlsa við. Tilhlökkunarefni!
NFS var lögð niður um daginn eftir nokkurn titring – óstaðfestar fréttir aðallega í Blaðinu og rómað/illræmt bréf Róberts Marshalls til eins eiganda stöðvarinnar. Mér finnast þetta fremur leiðinleg tíðindi af því að til stóð á NFS að prófa að búa til bókmenntaþátt í haust - eiginlega bara til að gá hvort það væri hægt. Ef kæri Jón hefði gugnað við lestur bréfsins góða og leyft stöðinni að lifa aðeins lengur hefði verið hægt að komast að því hvort Íslendingar vilja bara lesa bækur og gefa þær eða hvort þeir eru líka til í að horfa á umfjöllun um þær.
“Kakkalakkafaraldurshætta” er nú ekki lengsta orð á íslensku, Vaðlaheiðar-vegagerðarverkfærageymsluskúr er miklu lengra, þó er það ábyggilega eitt lengsta orð sem sést hefur í fyrirsögn í dagblaði. Blaðið sló henni upp á laugardaginn í tilefni af brottför hersins. Miðað við þá hættu sem okkur hefur í yfir hálfa öld stafað af setuliðinu á Vellinum þá eru þessi kvikindi meinlítil. Hægt að drepa þau með því að traðka á þeim. Það orðalag er reyndar freistandi að nota um framkomu Kanans við íslenska ráðamenn. Nú er ekki lengur talað um sérsamninga af því hvað við erum góðir vinir stórþjóðarinnar, nú eru bara fastir samningar í gildi við alla sem hún er að yfirgefa og ekkert “sér” við Íslendinga. Ekki hefðu ástmegir hersins meðal íslenskra yfirvalda trúað þessu fyrir fáeinum áratugum.
Skandalinn í Skálholti skil ég bara ekki. Annaðhvort er það gerræðisleg ákvörðun að henda kraftaverkakarlinum Hilmari Erni út á gaddinn eða manni er ekki sagður nema hluti sögunnar. Það er greinilega eitthvað rotið í Skálholti – en er það af völdum Hilmars Arnar eða vígslubiskups og liðs hans? Eða er orsökin ill álög á staðnum sem stafa af því að höfuð síðasta kaþólska biskupsins liggi þar í óvigðri jörð, eins og Hilmar Örn stakk upp á sjálfur í viðtali við Fréttablaðið á sunnudaginn? Þá er hætt við að vandinn sé óleysanlegur. Altént ættu þær sóknir á landinu sem langar til að koma upp öflugu tónlistarstarfi að bjóða í organistann atvinnulausa.
Í Fréttablaðinu á sunnudaginn var líka áhugavert viðtal við Jóhann Axelsson lífeðlisfræðing og Guðrúnu Evu skáldkonu um sársaukann. Þau höfðu opinn fund um skáldsöguna Yosoy á mánudaginn í síðustu viku, en þá átti ég miða á Pinu Bausch og komst ekki. Stórfínt að fá kjarnann úr spjalli þeirra í viðtalinu. Jóhann er hrifinn af tökum Guðrúnar Evu á sársaukanum sem hún fjallar um í bók sinni. Sársaukinn er í huganum, segir hann, og þess vegna erfitt að sanna hann eða afsanna, samt er brýnast af öllu fyrir lækna að kunna að skilja hann. Fyrir bók sína vill hann bjóða Guðrúnu Evu að verða heiðursfélagi í Verkjafræðafélagi Íslands, enda er Yosoy orðin skyldulesning til prófs í læknisfræði.
Ég las mér til mikillar ánægju grein Kristínar Þorkelsdóttur myndlistarkonu í sunnudagsmogga um Valgerði Briem, kennara og myndlistarkonu, í tilefni af því að nú er stór og ómissandi sýning á verkum hennar uppi í Gerðarsafni í Kópavogi. Valgerður kenndi Kristínu, bæði sem barni og unglingi, og hún minnist hennar með mikilli ást og virðingu, en varpar líka ljósi á myndverkin á sýningunni. Merkilegast þótti mér þó að lesa lýsingu hennar á skriftarkennslu Valgerðar, hvernig hún leyfði hverju barni að þróa sína eigin rithönd samkvæmt persónuleika sínum, en neyddi þau ekki til að herma eftir forskriftinni. Sýningu Valgerðar og dóttur hennar og nöfnu í Gerðarsafni lýkur á sunnudaginn.
Glæsilegt var stórt viðtal við Ragnar Bragason kvikmyndaleikstjóra í Mogga sama dag. Ragnar kemur ákaflega vel fyrir, tilgerðarlaus ungur maður með stórar hugmyndir og raunhæfa sýn á hvernig þær geta komist í verk. Það er þó sennilegt að ekki hefði tekist eins vel til með Börn ef hann hefði ekki verið svo heppinn að fá með sér frjóan hópinn sem stendur að Vesturporti. Leikararnir þar hafa á skömmum tíma fengið gríðarlega fjölbreytta og víðtæka reynslu sem þau ausa af í þessari bíómynd.
Loks langar mig til að fagna því sem Fréttablaðið sagði mér frá á föstudaginn var að Þorvaldur Þorsteinsson sé kominn á stjá eftir stóran uppskurð á hjarta. Ekki hefði mann grunað að eitthvað væri að hjartanu í þeim manni, eins heil og tilfinningarík sem verk hans hafa alltaf verið. Kannski er viðkvæmni þeirra merki um hjartaveiluna? Vonandi hverfur hún ekki við viðgerðina.
Málþing um Þórberg Þórðarson
 |
| Þórbergur á góðri stundu. |
á Þórbergssetri í Suðursveit
Þann 13. og 14. október verður haldið málþing um Þórberg Þórðarson að Þórbergssetri á Hala í Suðursveit. Málþingið er haldið í tilefni af opnun Þórbergsseturs í sumar og auk fjölbreytilegra fyrirlestra verður boðið upp á göngu- og landkynningarferðir um sögusvið Suðursveitarbóka Þórbergs. Málþingið er öllum opið og skráning fer fram hjá Soffíu Auði Birgisdóttur, starfsmanni Háskólaseturs á Höfn, í síma 4708042 og 8482003 eða í tölvupósti: soffiab@hi.is. Þátttökugjald er 3.500 kr. og innifalið í verðinu er kaffi og kvöldverður á föstudag, hádegisverður á laugardag og aðgangur að sýningu á Þórbergssetri. Nauðsynlegt er að koma með hlý útiföt og regnföt, því ,,stundum” rignir í Suðursveit. Ef fólk vill lengja dvölina, og nota sunnudaginn til frekari útiveru og söguferða þá eru merktar gönguleiðir í nágrenni Hala og að Klukkugili í Papbýlisfjalli.
Hægt er að panta gistingu á Hala í síma 8672900, á Gerði í síma 8460641, í Lækjarhúsum í síma 4781517 , á Smyrlabjörgum í síma 4781074 og á Skálafelli í síma 8945454.
Dagskrá málþings Þórbergsseturs 13. og 14. október 2006
Föstudagur 13. október
14:00 Þorbjörg Arnórsdóttir setur þingið.
14:15 Erindi. Skáldið á Skriðuklaustri og ofvitinn úr Suðursveit – einn óábyrgur samanburður. Halldór Guðmundsson bókmenntafræðingur.
15:00 Erindi. Kvöldlestur í sveitasímann. Um Þórberg Þórðarson og Halldór Laxnes í sveitasögum Jóns Kalmans Stefánssonar. Ingi Björn Guðnason bókmenntafræðingur.
15:30 Erindi. „Hvernig ferðu að því að muna þetta allt?“ Um Þórberg Þórðarson og minnistækni. Soffía Auður Birgisdóttir bókmenntafræðingur.
16:00 Kaffihlé.
16:20 Erindi. ,,Að hlusta á nið aldanna.” Náttúruskynjun Þórbergs. ( Myndasýning)
Undirbúningur fyrir ferð að eyðibýlinu Felli í Suðursveit. Þorbjörg Arnórsdóttir.
16:40 Landkynningarferð að eyðibýlinu Felli, að lesa saman munnmælasögur, fornleifar, bókmenntir og umhverfi. Leiðsögn Fjölnir Torfason.
19:00 Kvöldverður: (silungur og rabarbaragrautur með rjóma). Dinnertónlist, séra Einar G. Jónsson.
20:30 Upplestur: Strand Serenu 1906 á Steinafjöru. Frásaga eftir Steinþór Þórðarson.
21:00 Opnað inn á sýningu á Þórbergssetri.
Laugardagur 14. október
10:00 Erindi. „Þórbergur Þórðarson hefur engan stíl“? Kristján Eiríksson íslenskufræðingur.
10:30 Müllersæfingar. Valdimar Örnólfsson íþróttakennari
11:00 Erindi. Bréfbátaöld í Suðursveit og Bréfbátarigning Gyrðis. Fríða Proppé.
11:30 Erindi. Bara stílisti og sérvitringur? Um Þórberg í skugganum. Þórunn Hrefna Sigurjónsdóttir rithöfundur.
12:00 Hádegisverður: (Kjötsúpa og rúgbrauð með kæfu).
13:15 Erindi. Hverjir voru fyrstu íbúar Suðursveitar? Fjölnir Torfason fjallar um gamlar munnmælasögur um Papbýli ( myndasýning).
13:45 Ferðalag í Papbýli hið forna undir leiðsögn heimamanna.
17:00 Talað við steina. Þingslit við Prestastól, stein undir austurhlíðum Steinafjalls.
Helgarsyrpa
 |
seint í september
Sjá http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=524
Helgarsyrpa
 |
| Bergur Þór fer á kostum í hlutverki Hitlers. |
seint í september
Ljósmyndasýning Ara Sigvaldasonar fréttamanns á neðri hæð hússins er verulega skemmtileg. Sýningin heitir “Úr launsátri” og maður fær svolítið kitlandi tilfinningu við að skoða sumar myndirnar. Þetta eru oft hýrlegar skyndimyndir, veita manni snögga innsýn í hvunndag annars fólks – eins og maður fær stundum þegar maður horfir í kringum sig í strætó eða á kaffihúsi. Einstaka sinnum grípur mann þó viss hryggð því margt myndefnið er ósköp einmana. Til dæmis – talandi um strætó – varð mér starðsýnt á myndina af konunum tveim í biðskýlinu …
Uppi áttu að vera afrískir minjagripir sem sýningarstjórinn, Ólöf Gerður Sigfúsdóttir mannfræðingur, hafði safnað meðal Íslendinga sem hafa ferðast um Afríku. Ekki veit ég við hverju við bjuggumst, alla vega ekki eins stórri, fjölbreyttri, litríkri og skemmtilegri sýningu og við fengum að sjá. Þarna eru fjölmargir gripir, furðulega ólíkir að stærð, þó ekki sé annað, allt frá örlitlum karli úr svörtum viði, á að giska 4 sm á hæð með framstæðan maga og upp í tveggja metra háan gíraffa sem maður skilur ekki hvernig hefur komist óskemmdur til landsins. Fyrst og fremst er þetta útskurður, stundum einstaklega flókinn, flottur og fágaður, stundum hrár og klunnalegur. Sum verkin eru hátíðleg og listræn, önnur barnsleg og einstaka fyndin. Til dæmis skelltu margir upp úr við litla styttu af konu við tölvu. Þá datt mér í hug hún Precious Ramotswe á Kvenspæjarastofu númer eitt …
Enn á þó eftir að nefna við þessa sýningu það sem sérstaka athygli vakti og það eru textarnir sem fylgja gripunum. Þar segja eigendurnir frá því í stuttu máli hvernig þeir eignuðust þá og oft fær maður góða mynd af persónu eigandans og tilfinningum sem tengjast gripnum og Afríku. Þetta er satt að segja snilldarhugmynd – eins og raunar hugmyndin með sýningunni yfirleitt. Allir sem hafa farið til Afríku eða langar þangað ættu að sjá þessa sýningu – og líka allir sem hafa gaman af minjagripum eða að pæla í því hvernig maður velur þá (eða þeir velja mann).
Um kvöldið sáum við Mein Kampf eftir George Tabori í Borgarleikhúsinu, leikrit frá 1987 um samskipti Hitlers á unga aldri við tvo Gyðinga í Vín. Ég játa að á eftir velti ég lengi fyrir mér hvað vekti fyrir leikhússtjórn með valinu á þessu verki og varð fátt um svör. Helst datt mér í hug að ástæðan væri sú að verkið gefur góðum leikurum tækifæri til að sýna hvað þeir geta. Burðarhlutverkin tvö sérstaklega, Hitler sjálfur og Herzl bóksali. Bergur Þór Ingólfsson hafði greinilega gríðarlega gaman af að búa til fræga persónu Hitlers og gerði það ógeðslega vel. Ekki fannst mér Þór Tulinius njóta sín eins vel í hlutverki Herzl en hann vann það ágætlega engu að síður. Guðmundur Ólafsson var Lobkówitz, Marta Nordal Gréta, stúlkan sem snýst, og Hanna María Karlsdóttir skein skært í hlutverki konunnar með ljáinn sem fagnar góðum bandamanni í Hitler.
Verkið segir manni ekkert nýtt í sjálfu sér um Hitler, Gyðinga eða helförina, en það er kannski kjarni málsins: Að um svo stórt efni verði ekki skrifað af neinu viti en samt verði maður að reyna af því það má ekki gleymast. Til hvers eru bókmenntirnar ef maður reynir ekki að láta þær ná utan um hið stærsta en ekki bara hið smæsta?
Sviðið hjá Snorra Frey Hilmarssyni er er bæði vítt og hátt og var leikurunum og sýningunni ansi erfitt, þessir örfáu leikarar flengdust fram og aftur um mikið rými sem minnti á sviðið í Lífsins tré með sínu mikla timbri upp um veggi og út á gólf. Það er líka ansi ljótt en á sjálfsagt að vera það – enda gerist verkið í húsnæði fyrir heimilislausa á þriðja áratugnum í Vín. Þar hefur sjálfsagt ekki verið mikið um málningu á veggjum eða almennileg húsgögn.
Myndlistin um helgina
 |
| Afrískur minjagripur í Gerðubergi. |
Sýningin á afrísku minjagripunum er unnin í samstarfi við Ólöfu Gerði Sigfúsdóttur mannfræðing hjá ReykjavíkurAkademíunni. Hún safnaði gripum sem Íslendingar hafa viðað að sér í Afríku eða frá Afríku þótt keyptir séu annars staðar. Ljósmyndasýningin er eftir Ara Sigvaldason og er haldin í tilefni 220 ára afmælis Reykjavíkurborgar. Þar sjáum við borgarbúa með auga ljósmyndarans sem myndar þá úr launsátri. Sýningarnar standa báðar til 12. nóvember og er opin virka daga kl. 11-17 en kl. 13-16 um helgar. Það er ókeypis inn.
Í dag kl. 16.30 verður opnuð í Þjóðarbókhlöðu sýningin Sú þrá að þekkja og nema … til heiðurs Jónasi Jónassyni frá Hrafnagili, hinum þekkta þjóðfræðingi og presti sem fæddist fyrir 150 árum. Hann samdi grundvallarritið um hátterni Íslendinga um aldir, Íslenska þjóðhætti, og verður lesið úr því verki við opnunina. Þar les Ragnheiður Steindórsdóttir líka úr smásögum Jónasar og leikararnir Jóhann Sigurðarson og Jóhanna Vigdís Arnardóttir flytja ásamt Jóhanni G. Jóhannssyni söngva úr Ævintýri á gönguför í þýðingu Jónasar. Sýningin stendur til 31. desember.
Á morgun kl. 13 hefst svo málþing um Jónas frá Hrafnagili og verk hans í Þjóðarbókhlöðu. Þar segir Halldóra J. Rafnar frá ævi Jónasar, Terry Gunnell fjallar um hann í alþjóðlegu samhengi, Árni Björnsson talar um sporgöngumenn Jónasar, Hjalti Hugason fjallar um Jónas sem guðfræðing og prest, Viðar hreinsson um sagnagerð hans og Rósa Þorsteinsdóttir um Jónas og þjóðsögurnar. Aðalheiður Guðmundsdóttir stýrir þinginu.
Myndlistarmaðurinn fjölhæfi Steinunn Marteinsdóttir heldur um þessar mundir yfirlitssýningu á verkum sínum í fjörutíu ár, 1961-2000, í Listasafni Reykjanesbæjar í Duushúsum, Keflavík. Nú bætir hún um betur og opnar á morgun kl. 14 sýningu á nýjum verkum í Listasal Mosfellsbæjar hjá Bókasafni Mosfellsbæjar, Þverholti 2. Sýningin heitir Lifandi land – lifandi vatn og stendur til 14. október. Hún er opin á opnunartíma bókasafnsins, mán.-fös. kl. 12-19 en 12-15 á laugardögum.
Loks skal minnt á að framundan er síðasta sýningarhelgi hinnar vinsælu sýningar Listasafns Íslands Landslagið og þjóðsagan. Harpa Björnsdóttir listfræðingur verður með leiðsögn um sýninguna á sunnudaginn kl. 14.