Hrynlistasýning í Salnum
Árið 1912 skapaði Rudolf Steiner nýja tegund hreyfilistar sem kallast hrynlist (Eurythmie). Hrynlist tjáir tónlist og talað mál á sjónrænan hátt. Þannig er hægt að upplifa lífskrafta og andleg gæði sem búa í hverjum tóni og hverjum samhljóða og sérhljóða. Allt eru þetta öfl sem hafa áhrif á manneskjuna, bæði flytjandann og áhorfandann.
Hrynlist er til í þremur formum, sem hreint listform, sem meðferðarform vegna uppbyggjandi eiginleika hennar og sem námsgrein í Waldorfskólum.
Eurythmie-Bühnenensemble býður upp á kynningu fyrir sýningu fyrir alla þá sem vilja öðlast meiri innsýn.
Efnisskrá
Kynning frá 12-12:45
HLÉ
Sýning kl. 13
W. A. Mozart Adagio í h-moll, KV 540
J. S. Bach, Sarabande og Gigue úr Svítu nr. 5 í cis-moll, BWV 1011 fyrir einleiksselló
Novalis, „Fern im Osten wird es helle“,úr Geistliche Lieder
F. Chopin, etýða nr.3 í As Dur, 0p 10/3
R. Schumann, „Thema aus Symphonische Etüden“, cis-moll, Op.13
N. Sachs, „Wer von der Erde kommt“
K. Penderecki, “Per Slava”, ED 7538 fyrir einleiksselló
R. Schumann, 2. Variation úr Symphonische Etüden, í cis-moll, Op.13
A. Bruckner, „Erinnerung“,As-Dur
F. Chopin, „Regentropfenprelúde“ Allegretto, Es-Dur, Op. 23
Sagan af Dimmalimm eftir Guðmund Thorsteinsson
F. Schubert, úr „Moment musical“ Andantino Nr.2, As-Dur
Miðaverð: 1.600 kr. Frítt fyrir börn yngri en 12 ára í fylgd með fullorðnum.
Sími í miðasölu er 5 700 400 NETSALA www.salurinn.is
Miðasala Salarins er opin virka daga kl. 10.00 – 16.00 og klst. fyrir tónleika.
Nánari upplýsingar…
Hrynlistafólk:
Angelika Jaschke hrynlistakona (Eurythmistin og Heileurythmistin) og dósent.
Fædd 1952 í Freiburg í Þýskalandi. Angelika Jaschke nam hrynlist og meðferðarhrynlist í Vín hjá Trude Thetter og starfaði síðan sem hrynlistakona bæði á sviði og sem kennari í Vín, Hannover og Witten Annen í Þýskalandi. Hún hefur starfað sem gestakennari við marga skóla víða í Evrópu.
Annett Plocher hrynlistakona, danshöfundur og dósent.
Fædd 1964 í Wiesbaden í Þýskalandi. Annett Plocher nam hrynlist í Hamborg hjá Carina Schmid og Melain Mc Donald. Hún er meðlimur í „Nederlands Eurythmieensembles“ í Den Haag, Hollandi, sem stjórnað er af Werner Barfod. Hún er einnig meðlimur í Eurythmieensembles „Der Turm“ í Weimar í Þýskalandi.
Arnold Pröll hrynlistamaður, danshöfundur og dósent.
Fæddur 1955 í Seitelschlag í Austurríki. Arnold Pröll nam waldorfuppeldisfræði og hrynlist í Witten Annen í Þýskalandi. Hann hefur starfað sem bekkjar- og hrynlistakennari í Waldorfskólanum í Linz í Austurríki og seinna starfar hann eingöngu við listræna hrynlist bæði á sviði og í kennslu. Hann er einnig dósent við hrynlistanámið í Witten Annen í Þýskalandi síðan 1984 og meðlimur í stjórn skólans síðan 2002.
Nicola Anasch hrynlistakona, danshöfundur og dósent.
Nicola Anasch er fædd 1968 í Hamborg í Þýskalandi. Hún nam hrynlist við Eurythmieum í Stuttgart í Þýskalandi og við Eurythmée de Paris í Frakklandi. Hún hefur starfað á sviði í París í Frakklandi, Dornach í Sviss og Spring Valley í Bandaríkjunum og hefur starfað sem dósent við Eurythmée de Paris og sem gestadósent í School of Eurythmy í Spring Valley í Bandaríkjunum. Nicola Anasch er dósent í hrynlistanáminu í Witten Annen síðan 2001 og meðlimur í stjórn skólans síðan 2002.
Stephan J. Nussbaum hrynlistamaður, danshöfundur og dósent.
Fæddur 1952 í Bonn í Þýskalandi. Stephan J. Nussbaum nam hrynlist í Witten Annen í Þýskalandi og er dósent þar síðan 1991. Hann er einnig meðlimur í stjórn skólans síðan 2002.
Zsofia Varga er fædd 1978 í Kaposvar í (fyrrverandi) Ungverjalandi. Hún nam hrynlist við Institut für Waldorfpädagogik í Witten Annen í Þýskalandi og „European Bachelor of Dance in Education“, Hogeschool Helicon í Den Haag í Hollandi. Árspraktikum í skólahrynlist við Rudolf Steiner Schule í Dortmund í Þýskalandi.
Sögu- og ljóðalestur:
Herdís Anna Jónsdóttir víóluleikari í Sinfóníuhljómsveit Íslands. Herdís Anna hefur tekið þátt í tveimur leikritum á vegum Þjóðleikshússins og verið með lifandi leik og tónlistarsýningu sl vetur í yfir 50 leikskólum í Reykjavík og víðar.
Undirleikarar:
Píanó: Elín Halldórsdóttir er fædd og uppalin í Reykjavík. Hún lauk prófi í píanóleik og einsöng frá London College of Music árið 1998. Kennarar hennar í píanóleik voru meðal annarra Hanna Guðjónsdóttir, Svana Víkingsdóttir, Rögnvaldur Sigurjónsson og Susan Thomas. Síðan hefur hún komið víða fram sem píanóleikari og söngkona og sérhæfir sig í undirleik með söngvurum. Hún bjó í Regensburg í Þýskalandi árin 2002-2004, þar sem hún stýrði tveimur kórum við Evangelísku kirkjuna Gospelkórnum Spirit of Joy og Djasskórnum Femmes Fatales, sem hún stofnaði með bestu einkanemendum sínum. Fyrir störf sín með kórunum og einkakennslu öðlaðist hún viðurkenningu í borginni og umhverfi hennar. Elín starfar nú við Tónlistarskóla Reykjanesbæjar sem píanókennari. Hún stofnaði í nóvember síðastliðnum Gospelkór Suðurnesja en stýrir einnig Kór Fjölbrautaskóla Suðurnesja.
Selló: Hrafnkell Orri Egilsson hóf sellónám 8 ára gamall en varð síðar nemandi Gunnars Kvarans við Tónlistarskólann í Reykjavík og lauk þaðan burtfararprófi í sellóleik árið 1996. Frá árinu 1996 var Hrafnkell Orri nemandi við Tónlistarháskólann í Lübeck í Þýskalandi og lauk þaðan Diplom-prófi árið 2002. Kennari hans var Ulf Tischbirek. Hann var einnig nemandi Jean-Marie Gamards við Conservatoire National Superieur í París um tíma. Veturinn 2000-2001 var Hrafnkell Orri fastráðinn sellóleikari við Fílharmoníusveitina í Lübeck. Frá árinu 2002 hefur Hrafnkell starfað við Sinfóníuhljómsveit Íslands en jafnframt komið víða við í íslensku tónlistarlífi, sem meðlimur í Kammersveit Reykjavíkur, með Caput-hópnum, hjá Kammermúsíkklúbbnum og á sumartónleikum í Skálholti. Hrafnkell Orri stofnaði salonhljómsveitina L’amour fou og hefur útsett allt efni sveitarinnar. Fyrsti geisladiskur hennar, Íslensku lögin, sem inniheldur gömul íslensk dægurlög, kom út í nóvember síðastliðnum.
Líra: Irmgard Sodenkamp fædd 1947 í Neheim – Hüsten í Þýskalandi. Hún hefur starfað sem þroskaþjálfi (heilpädagogin) og waldorfkennari í 30 ár í skóla fyrir börn og unglinga með sérþarfir. Irmgard Sodenkamp hefur leikið á líru í 24 ár meðal annars í tónlistameðferð og sem undirspil í leiksýningum.
Hreyfilistin, sem hefur af öllum listgreinum göfugasta verkfærið til ráðstöfunar, sjálfa manneskjuna, hefur í rás tímans gengið í gegnum margar umbreytingar. Hofdans til forna og aðrir trúarlegir dansar opinberuðu samband manneskjunnar við guðdóminn og alheims samhengin. (Gegnum tíðina mætum við dansinum alveg fram að ballettinum, frálsa dansi nútímans og öðrum nútíma birtingum hreyfilistar, talandi hreyfing, sem talar um saband mannsins við sjálfan heiminn).
Í upphafi síðustu aldar, þegar mikill fjöldi listamanna upplifðu að þeir stæðu frammi fyrir afgerandi þáttaskilum í þróun mannkyns, tímabil sem Arnold Schönberg, Wassily Kandinsky og margir fleiri kölluðu “tímabil andlegrar endurnýjunar” eins og þeir töldu rökrétta afleiðingu mikilla efnishyggju tíma, leituð fjöldi dansara nýrra leiða.
Ísadóra Duncan leitar, að hluta innblásin af grískri hreyfilist, eftir dansi sem á að vera “hin guðdómlega tjáning mannsandans”
Rudolf von Lamban leggur grunn að skóla sínum fyrir hinn frjálsa og gangtekna dans, sem á að vera tjáning fyrir innri upplifun þar sem líkami, sál og andi birtist í fullkomnu jafnvægi.
Í bók sinni “Um hið andlega í listinni” spáir Kadinsky fyrir um nýja hreyfilist, sem jafnframt muni stuðla að samverkan hinna ólíku listforma/greina:
“Við stöndum frammi fyrir nauðsyn þess að skapa nýjan dans, dans framtíðarinnar. Sömu lög gilda og fyrir hreyfingar dansins. Grunn- elementin vera hér einnig skilyrðislaust að lúta hinna innri þýðingu hreyfingarinnar”.
Mitt á meðal allra þessara innblásnu, starfsömu og leitandi listamanna stendur Rudolf Steiner með verk sitt, mannspekina (antroposofi) og viðleitni sína til að þróa úr henni endurnýjandi krafta fyrir listirnar. Sem listamaður stígur hann fyrstur sjálfur fram með sín fjögur helgileikrit. Hann hefur þó löngu áður í ræðu og riti lagt áherslu á gildi listanna í lífinu og samfélaginu og möguleika til endurnýjunar á þeim. Strax í fyrsta helgileiknum Hlið innvígslunnar (1910), gaf hann í leikstjórninni leiðbeiningar að hreyfingum þar sem hreyfingarnar gáfu í skyn sjálfa formkrafta málsins. Það varðaði atriðin þar sem átti að gera yfirskilvitlega atburði sýnilega.
Þegar fyrsta Goetheanum byggingin var síðan reist í Dornach, Sviss, sem átti fyrst og fremst að vera vettvangur helgileikjanna, þróaðist hrynlistin (eurytmi) samhliða.
Þegar litið er til baka sér maður í sambandi við Goetheanum bygginguna, sem var byrjað á 1913, að þá varð að veruleika draumur sem hafði lifað meðal fjölda listamanna þeirra tíma, nefninlega löngunin að skapa heildstætt listaverk, þar sem bæði myndrænar og hinar tónlistar-leikrænu listir runnu saman í eitt. Með hinni mannspekilegu heildarsýn varð þetta mögulegt í Goetheanum byggingunni.
Í framkvæmdinni átti þetta sér meðal annar stað þannig að margir þeirra sem stóðu með meitil í hendi og unnu að mótun ólíkra þátta í byggingunni unnu samhliða á kvöldin og um helgar við þróun hrynlistarinnar.
Á bráðabirgðasviðinu í stóra smíðaverkstæðinu æfði fólkið, þegar vélarnar höfðu þagnað. Þetta var fólk frá sautján ólíkum þjóðum, með ólíkan bakgrunn sem unnu saman þegar fyrir heimstyrjöldin gekk yfir og undir drunum frá vígvellinum í Elssas sem oft heyrðust, æfði fólkið undir stjórn Rudolf og Marie Steiner skref fyrir skref krefjandi æfingar sem lögðu grunninn að og þróuðu hrynlistina. Marie Steiner vann að mótun talsins, málsins, sem gegndi hér miklu hlutverki.
Í gegnum árin hefur stöðugt orðið ljósara að hrynlistin sem listform hefur einnig mjög innblasandi áhrif ekki aðeins á tón- og ljóðlistina heldur einnig á hinar myndrænu listir.
Nýjar bækur fyrir sumarfríið
 |
 |
 |
| Myndin á kápunni er eftir Halldór Baldursson við sögu þeirra Sjóns sem heitir “Blúbb!” |
Í Kvæðasafni eru allar fjórar ljóðabækur Snorra, Kvæði, Á Gnitaheiði, Lauf og stjörnur og Hauströkkrið yfir mér og auk þess 26 ljóð sem hann lét eftir sig fullgerð en ekki hafa birst í bók áður. Hjörtur Pálsson semur inngang að safninu um skáldið og verk hans, svo má sjá á myndum af eiginhandarritum að skáldið hefur haft nosturslega rithönd eins og samviskusöm menntaskólastúlka. Nokkrar ljósmyndir eru til prýði, einkum ein sem sýnir skáldið með sígarettu í munni virða fyrir sér hauskúpu – eins og nútíma Hamlet.
Kortabók Íslands kemur nú í nýrri og ansi hreint þægilegri og sniðugri útgáfu frá Máli og menningu, gormabundin í hentugri stærð. Kortin eru skýr og auðlesin og aftast eru afar handhæg kort yfir þéttbýlisstaði um allt land. Nafnaskrár auðvelda leit og þarna eru líka kort yfir tjaldstæði, sundlaugar, söfn og golfvelli. Þetta er bók sem gaman er að skoða með krökkum því þau detta ofan í hana, full af forvitni.
Völuspá er aldrei of oft út gefin. Síðast fengum við hana endurorta af Þórarni Eldjárn fyrir börn. Nú kemur í endurútgáfu gerð Helga Hálfdanarsonar á þessu mikla kvæði, en kvæðið eins og hann vill hafa það birtist fyrst í bók hans Maddaman með kýrhausinn árið 1964. Helgi telur að röð vísnanna hafi raskast í handritum og raðar þeim upp á nýtt, auk þess sem hann flytur til vísuparta. Hefur hann til viðmiðunar stefin þrjú sem ganga eftir kvæðinu endilöngu, og kemst að þeirri niðurstöðu að Völuspá sé saman sett úr þremur kvæðum sem öll hafi verið fullkomnar drápur. Þessa nýju útgáfu Máls og menningar prýða teikningar eftir Snorra Frey Hilmarsson.
Ekki gerir Mál og menning endasleppt við norræna goðafræði því nýjar sögur handa krökkum og vinum þeirra, reistar á þeim gamla merg, eru í smásagnasafninu Heil brú. Svo óvenjulega var staðið að þessari bók að þar voru teiknarar valdir fyrst, þeir völdu bæði texta til að vinna út frá og höfund til að vinna með. Björk Bjarkadóttir valdi sér Gerði Kristnýju til að skrifa sögu um Heimdall, vörð Bifrastar, Áslaug Jónsdóttir valdi Andra Snæ Magnason, sem hún vann áður með í Sögunni af bláa hnettinum, til að skrifa um skapanornirnar Urði, Verðandi og Skuld, Halldór Baldursson valdi Sjón til að skrifa um það þegar Þór vildi veiða Miðgarðsorm, Guðrún Hannesdóttir valdi Vilborgu Dagtbjartsdóttur til að skrifa um Fenju og Menju sem mólu gull og síðan salt, Ingólfur Örn Björgvinsson og Embla Ýr Bárudóttir eru þaulvant par, þau skapa texta og myndir utan um þann hörmulega atburð þegar Höður blindi skaut Baldur, Sigrún og Þórarinn Eldjárn eru sömuleiðis vön samvinnu og skapa hér söguna “Stanleyhamarsheimt” sem byggð er á sögunni um hvarf hamars Þórs, Kristín Ragna Gunnarsdóttir (sú sem myndskreytti Völuspá Þórarins svo eftirminnilega) valdi Úlfhildi Dagsdóttur til að skrifa um Miðgarðsorm og aðra dreka, og er gaman að fá Úlfhildi í skáldskaparskrif; Halla Sólveig Þorgeirsdóttir valdi Þórunni Valdimarsdóttur til að skrifa um hrafna Óðins og skapanornirnar og loks velur Þórarinn Leifsson konu sína Auði Jónsdóttur til að skrifa um sjónhverfingarnar sem Útgarða-Loki gerði Þór þrumuguð. Hér er margt að sjá og skoða og íhuga fyrir skapandi barnshuga og gaman að sjá hvaða sögu krökkum þykir skemmtilegust og hvers vegna.
Vaka-Helgafell gefur út þriðju bókina í vinsælum ítölskum barnabókaflokki um Geronimo Stilton, ritstjóra Músahafnarfrétta í Músahöfn í Músítalíu. Nýja bindið heitir Sjóræningjakettirnir og það er Sigríður Halldórsdóttir sem þýðir. Þar fer Geronimo í mikið og ævintýralegt ferðalag með Styrmi frænda sínum og lendir í klónum á ógurlegum sjóræningjaköttum. Skyldi hann lifa þær hremmingar af?
Mál og menning gefur út tvær bækur í flokki náttúrubóka fyrir börn í þýðingu Ingunnar Ásdísardóttur. Önnur er um úlfa sem lifa villtir víða í Evrópu, aðalpersónan er Harri sem sest að hjá úlfaflokki og flyst með honum norður á bóginn. Hin heitir Lísa er fíll og segir frá lifnaðarháttum fíla og annarra villtra dýra í Afríku. Bækurnar eru fullar af umbrotsbrellum sem gaman er að uppgötva með börnum – sumar síðurnar flettast út og opinbera miklar víðáttur, aðrar eru götóttar og tengja saman texta og myndir á nýja vegu. Fyrir utan sögurnar sjálfar er nægur fróðleikur fyrir lengra komna.
Tvær af toppbókum síðasta árs komu svo í kilju um daginn frá Máli og menningu: Rokland Hallgríms Helgasonar og Blóðberg Ævars Arnar Jósepssonar. Báðar skera þær upp íslenskt samfélag, önnur með aðferð einstaklingssögu, hin glæpasögu. Báðar eru skyldulestur fyrir þá sem fylgjast með íslenskum bókmenntum – einkum þó Rokland.
Nýjar norrænar bókmenntir frá Nýhil
 |
fimm bindi blaut úr prentsmiðjunni
Fyrst verður fyrir mér í bunkanum Húðlit auðnin eftir Kristínu Eiríksdóttur skáld og myndlistarmann. Hún las upp úr handritinu að þessari bók á Bókmenntahátíð í Reykjavík sl. haust, sællar minningar. Eins og í fyrri bók sinni, Kjötbænum (2004) er Kristín að vinna með erfitt / einkennilegt / afskræmt samband pilts og stúlku – eða öllu heldur stúlku og pilts, því hún er í forgrunni. Þetta er göldróttur texti og ekki einræður.
Bók Tinnu Timian alías Steinars Braga heitir Litli kall strikes again og er blogglegur texti um viðamikil ferðalög litla kalls um veröldina – Króatíu, Ítalíu, Tævan, Skotland, Víetnam, Japan, Kína og svo framvegis. Þetta alter egó Steinars Braga er virkilega ógeðugt, afar opinskátt um ekki neitt og árásargjarnt. Manni verður hugsað til gráðugra ungra stjórnmálamanna sem textinn á líka áreiðanlega að minna okkur á og bólusetja okkur við.
Þær þrjár sem eftir eru þarf að lesa betur – og þær hér fyrir ofan reyndar líka, enda er þetta bara frétt! Og svo kom nóttin heitir 37 ljóða bálkur Þórdísar Björnsdóttur með myndum Jesse Ball. Eðalog eru vísindaljóð fyrir 21, öldina eftir Val Brynjar Antonsson og Roði er ljóðabók eftir Ófeig Sigurðsson.
Ljóðabókabúðin í kjallara Kjörgarðs er opin alla virka daga kl. 14-18 og kl. 14-16 á laugardögum. Ávallt heitt á könnunni!
Fallegt bréf frá Lundúnaborg
Ágæta Silja.
Þau eru undarleg, áhrifin sem sálarlífið verður fyrir við það að flytja til útlanda. Ég held að ég geti sagt það með fullum rétti að ég fylgist jafnvel enn betur með menningarumræðu og fréttaflutningi af Íslandi héðan frá London en ég gerði þegar ég bjó í Vesturbænum. Á hverjum degi les ég Morgunblaðið á netinu, ég les vefmiðlana, fæ send blöð og bækur að heiman, tala við mömmu mína í símann oft í viku og þræði blogg allra málsmetandi menningarvita af stakri samviskusemi.
Samt er það einhvern veginn svo að þegar mér berst TMM í hendur, yfirleitt nokkrum vikum eftir útgáfu, þá líður mér alltaf eins og Hafnarstúdent frá þarsíðustu öld, sem hefur nýfengið í hendur langþráð bréf að heiman. Það er eitthvað svo mikil nautn fólgin í því að lesa tímaritið þitt, Silja! Brotið er traustvekjandi, þyngdin góð og jafnvel leturstærðin nær að koma til skila þessari blöndu af læsilegri fræðimennsku og skynsamlegri skemmtun sem eru aðalsmerki TMM! 
En svo ég láti nú af flúrinu þá langaði mig bara að segja þér að ég hlakka til hvers einasta heftis og verð aldrei fyrir vonbrigðum. Þú ert búin að finna svo gott jafnvægi milli skáldskapar, gagnrýni, viðtala og fræðigreina að það er hrein unun að fletta í gegnum tímaritið. Það er mér satt best að segja hreinasta ráðgáta að TMM sé ekki keypt inn á hvert einasta heimili.
Í þessu nýjasta hefti fannst mér viðtalið við Sigurð Pálsson einstaklega skemmtilegt, bæði safaríkt og skynsamlegt, án þess þó að verða tilgerðarlegt. Það er ekki hlaupið að því að taka vel heppnuð viðtöl “um skáldskaparlistina”, en það tókst þér svo sannarlega að þessu sinni.
Það yljar mér líka alltaf um hjartaræturnar hvað þú leggur mikla rækt við barnabókmenntir. Ekki var heldur leiðinlegt að sjá að ekki færri en þrjár bekkjarsystur mínar úr bókmenntafræðinni áttu efni í blaðinu.
Sem sagt – tímaritið þitt hefur gert kvefpest í 30° C hita í London miklu bærilegri en ella, síðustu daga. Bestu þakkir fyrir mig,
Arndís
Bók Schillers um nauðsyn fegurðarinnar
 |
loksins komin á íslensku
Nýjasta Lærdómsrit Bókmenntafélagsins er hið dásamlega rit Friedrichs Schiller Um fagurfræðilegt uppeldi mannsins. Upphaflega voru þetta bréf sem Schiller skrifaði danska erfðaprinsinum Friðriki Christian af Augustenburg árið 1793 en sá prins varð Friðrik sjöundi af Danmörku. Hann hafði veitt Schiller myndarlegan fjárstuðning þegar skáldið þurfti mest á að halda.
Bréfin birtust svo betur unnin á prenti í tímaritinu Die Horen sem Schiller og útgefandinn Johann Friedrich Gotta fóru að gefa út 1795. Þýðendur bókarinnar eru Arthúr Björgvin Bollason og Þröstur Ásmundsson og sá síðarnefndi skrifar líka fróðlegan og aðgengilegan inngang að ritinu og skýringar við það aftan- og neðanmáls.
Nafn ritsins segir talsvert um efni þess. Schiller hefur áhyggjur af því að nytsemin sé “hið mikla skurðgoð” þess tíma sem hann lifir og hneppi alla krafta í ánauð. “Á þessari grófgerðu vog hafa andlegir verðleikar listarinnar ekkert vægi og eftir að búið er að reyta þannig af henni fjaðrirnar flýr hún háreystina á markaðstorgi aldarinnar.” (70) Gegn nytseminni vill hann stefna listinni og fegurðinni og ala manninn upp sem fegurðardýrkandi veru sem líka er skynsöm og siðferðug. Hann ætlar sér eiginlega ekkert minna en að búa til nýjan mann og handa honum heim sem sé til muna unaðslegri staður en sá sem við byggjum. Þó er hann raunsærri en svo að hann ímyndi sér að slíkur heimur verði skapaður í hvelli, en hvert og eitt okkar getur átt hann innra með sér – og jafnvel fleiri saman – uns óskirnar rætast.
Þetta er afskaplega fallega unnin bók og það telst til afreka hvað þýðendum tekst vel að endurskapa texta Schillers á íslensku. Fegurðardýrkendum er eindregið ráðlagt að lesa hana sér til yndis og upplýsingar.
Guardian birtir viðtal við Arnald Indriðason
 |
 |
undir fyrirsögninni “Northern Exposure“
A child’s birthday party in a new housing development on the outskirts of Reykjavik. As the sugar-filled excitement builds to an unbearable cacophony, an adult guest sits quietly watching a toddler gnawing on a toy. So opens Arnaldur Indridason’s award-winning 2005 novel Silence of the Grave (translated by Bernard Scudder). The smiling little girl eventually comes nearer and the adult looks more intently at her scruffy toy. It is revealed as a piece of bone, a 10cm-long strip of human rib, “off-white in colour and worn smooth where it had broken”. Enter Inspector Erlendur Sveinsson, Indridason’s “gloomy Scandinavian” 50-something detective (broken marriage, heroin-addict daughter, lonely evenings reading Icelandic sagas), whose melancholy doggedness will cast light on deeply buried family history, wartime atrocities and booming economic change.
“I suppose that scene is pretty disgusting,” laughs Indridason, sipping coffee in a café overlooking the city of Reykjavik and the dramatic snow-covered heights of Mount Esja behind it. “But I wrote about films for 20 years and Alfred Hitchcock was my favourite director. So in a way it is a tribute to him. I think it is also a little bit funny and I hope it catches some of his combination of humour and mayhem.”
Silence of the Grave is the fourth of seven novels featuring Erlendur – Icelanders always address each other by first name – although only the second to be translated into English. A third, Voices (sixth in the series, it opens with the discovery of a murdered Father Christmas; still in red suit and white beard but with a bloody stab wound to the heart, trousers round his ankles and a condom hanging from his penis) will be published by Harvill in the UK next month.
All are set in Iceland and all deal with social and political issues that, while not exclusive to Iceland, are shaped by a specific local resonance: a national DNA data base for this genetically homogenous population, domestic violence, the legacy of war and colonisation, migration from the country to the city. Indridason’s incorporation of aspects of the Icelandic literary tradition of saga, such as the sometimes bloodthirsty repercussions of actions down the generations, further root the stories deep in this most idiosyncratic culture and landscape. “Especially that crisp style where one word is better than two,” he explains. “You go straight to the point.”
This attention to local verisimilitude has, paradoxically, seen Indridason become the latest in a line of Scandinavian thriller writers – Peter Hoeg, Henning Mankell and Karin Fossum – to spectacularly break out of their home markets in recent years. He has been described as “fascinating and brilliant” by Val McDermid. “You would not immediately have thought of Reykjavik as one of Europe’s prominent murder centres,” wrote Marcel Berlins, but Indridason’s Icelandic capital “is as dark, scary and lethal as Ian Rankin’s Edinburgh”.
Indridason has regularly picked up literary prizes over the last few years, including last year’s Crime Writers’ Association Gold Dagger for Silence of the Grave. Just a few days after winning the dagger he was paid what could be seen as a back-handed compliment when it was announced that in future, books in translation – three had won in the last five years – would no longer be eligible. The decision led to the organisers being accused of both Little Englandism and insulting the abilities of British writers. The upshot has been the creation of a new prize – although one less valuable than the main award – specifically for books in translation.
“That decision did surprise me and of course I can’t agree it’s a good development,” says Indridason with exaggerated diplomacy, “but I don’t really want to dwell on it. It was a great thing to have won, as when I started out people said I had nothing to write about because nothing ever happens in Iceland. You can’t shoot people here. It’s not Los Angeles. But it turned out there was plenty to write about. The thing they didn’t realise was that crime fiction is about so much more than just crime.”
Indridason, born in 1961, says his earliest exposure to the genre came at age three. “One night I couldn’t get to sleep and I went into the living room where my father was watching a film on television. It was Little Caesar. That was my introduction to crime and for a long time it was my favourite movie.” That he should first have come across film, rather than books, was not inevitable. His father was the prominent Icelandic novelist Indridi Thorsteinsson. “He was also an editor and wrote for newspapers so the ‘tap tap tap’ of his typewriter was always there,” recalls Indridason. “I kept my writing secret from him for quite a time. And when I did show him a manuscript he was at first astounded. But after that he gave me wonderful support.”
After reading history at the university of Iceland, with a dissertation on Icelandic films, Indridason wrote on film for Morgunbladid, the biggest newspaper in the country, and edited two reference books on Icelandic cinema. His father’s status made him hesitant to write his own fiction. “I didn’t start until I was 34, which I thought was very old. Although now I’m 45 it seems like nothing. By then I’d seen so many bad movies that I knew how not to tell a story, as well as how to tell one.”
He says he knew he had a good plot but was worried about writing at such length. “When we were at school we used to be given these pills that were sugary on the outside but contained cod liver oil inside. I wondered what might be the implications years later if they hadn’t been filled with cod liver oil but something more sinister. In the end it wasn’t effortless, but I made it. And then I had the ‘tap tap tap’ in my home.”
He says he hadn’t set out to write a thriller. “I didn’t have a prejudice against crime writing, but when I started out crime fiction was looked down upon in Iceland. Every 10 years or so someone would write one, but they usually disappeared quite quickly because it wasn’t considered a literary form.” Times have changed. In the summer of 2003 Indridason occupied the top five places in the Icelandic bestseller lists and the following year his books made up seven of the 10 most borrowed from the Reykjavik library.
But his own recreational reading is more traditional. “I mostly read poetry for my own enjoyment. The Icelandic classics fascinate me. I first encountered Hannes Pétursson at high school. I suppose his subject is ‘Life and Death’. That’s all. His technique and use of language is wonderful and I love the way he finds similarities between nature and our lives.” An Icelandic novelist he admires is Ólafur Jóhann Sigurdsson, “who took 30 years to write a huge trilogy about Iceland through the middle years of the last century. It’s filled with great characters and a very laid-back humour.”
The crime fiction that first caught his eye (as it did for another global figure in crime writing, Martin Cruz Smith) came from Swedish Marxist husband-and-wife team Per Wahlöö and Maj Sjöwall, whose explicitly socially and politically aware Martin Beck novels were published in the 60s and 70s. “What I liked was that there were few fights or guns and all the action was in the characters. This was seemingly just the office life of a policeman doing a job, but it was fascinating.”
Indridason’s first book, Sons of Earth (1997), received a predictably tepid critical and commercial response. “One of the things they had against it was that the names were too Icelandic. A detective should be called Morse, or Taggart, or Rebus. Erlendur or [his colleagues] Sigurdur Oli and Elinborg just sounded wrong to them. Book two was the same. But then came Tainted Blood [published in 2000 in Iceland and in 2004 as his first book in English translation] and it all turned around. Suddenly all the Icelandic aspects of the books were praised.”
He says he writes for an Icelandic readership “from an Icelandic perspective. I don’t write for anyone else. So I was a little surprised that coming from Iceland seems to have added to the appeal for readers from abroad. It is a tremendous thrill that this tiny language can be spread.” He has been published in more than 30 countries, and although his overseas readership is a few books behind Iceland, he is aware of raised expectations and new pressures. “The best way to follow success is to hold on to those initial reasons you decided to write. Ian Rankin said before visiting a new city you should read crime fiction from there. That way you find out what’s happening. The crime story can be used in so many ways to say something about society. There was a huge debate in Iceland about a genetic data base. I used that but what really interested me, was that there are no secrets with DNA.”
Indridason is aware he is now at a stage in his career where he could spend more time touring and talking about his books than writing. “I prefer to be at home working. I’m not like Salinger or Thomas Pynchon but I can see the appeal.” And his long-term aim is a simple one: “I want to really understand Erlendur.” Part of that process means understanding his father and Iceland’s recent history. Over the past 60 years Iceland has been transformed from a poor, essentially peasant country to an extremely affluent modern society. It is a process that has not been without national and individual pain.
“My father was of the generation that moved to the city and he wrote about characters who had too. Erlendur comes from the country and never felt at home in the city. His domestic life is either difficult or just bleak. A good-looking man in his 30s with a happy home life and good at his job is a happy ending of a story, not a beginning. The study of family life lets you raise all kinds of questions.” Indridason lives in Reykjavik with his wife and three children and says there are few other things so important in our lives, “and few that have so many possibilities in drama and humour. How can Erlendur deal with other people’s family tragedies – usually lost people in every sense – but can’t help himself? What makes him who he is? And I’m running out of time. They say 10 books is the limit for a character. After that you repeat yourself, learn nothing new and say nothing new. I’m not at 10 yet, but it’s getting closer. I really don’t know if I’ll get there.”
Skírnir skiptir um ham
 |
Sjá Á líðandi stund http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=429
Skírnir skiptir um ham
 |
Halldór Guðmundsson var útgáfustjóri Máls og menningar í hálfan annan áratug og síðan Eddu útgáfu fyrst eftir sameiningu MM og Vöku-Helgafells. Og þó að hann hafi líka kennt við Háskóla Íslands er frekar hægt að segja um hann en fyrirrennara hans á ritstjórastóli að hann komi úr markaðstengdu umhverfi. Þeir voru háskólakennarar og vildu að Skírnir þjónaði háskólamönnum, og almenningi þótti efnið iðulega fyrir ofan sinn skilning. Ef marka má þetta nýja hefti vill nýr ritstjóri fremur tala við almenna lesendur en sérfróða, og minna efnistök oftar á Tímarit Máls og menningar en Skírni eins og hann var. Halldóri tókst meira að segja það sem sjaldnast gerist með menningartímarit: að koma frétt um eina greinina í alla fjölmiðla og á baksíðu Morgunblaðsins. Þetta var að sjálfsögðu minningargrein Vals Ingimundarsonar sagnfræðings um orrustuþoturnar sem bandaríkjaher hafði um árabil á Keflavíkurflugvelli og íslensk stjórnvöld trúðu á.
Fyrst í heftinu eru þrjú bréf sem Halldór Laxness skrifaði Gunnari Gunnarssyni á árunum 1940, ‘41 og ’47 meðan hann var að þýða bækur Gunnars. Þetta eru ekki afhjúpandi bréf en fréttnæm fyrir þýðendur, lýsingar hans á vinnuaðferð sinni, þankar um íslenska tungu og pælingar eins og þær hvernig beri að þýða titilinn á öðru bindi Fjallkirkjunnar sem á dönsku hét Skibe paa himlen. Halldór vill ekki láta skipin sigla “á himnum” af því þar sé fyrst og fremst bústaður guðs en stingur upp á Skipum heiðríkjunnar. Hann fékk sitt fram, en þegar Gunnar þýddi þessa bók sjálfur löngu seinna skírði hann hana Skip á himnum svo ekki hefur honum hugnast nafnið. Hins vegar hefur Halldór ekki haft vilja sinn varðandi nafnið á verkinu í heild sem hann vildi skíra Heiðahofið!
Af öðru sem ég las í heftinu í endalausri rigningu í sumarbústað í Brekkuskógi langar mig að nefna grein Guðna Elíssonar, “Dauðinn á forsíðunni” þar sem hann fjallar um DV undir stjórn Mikaels Torfasonar. Undirtitillinn er “DV og gotnesk heimssýn” og gefur til kynna aðferð Guðna og hugmynd. Þetta er bráðgóð grein eins og Guðna er von og vísa, full af skemmtilegum athugasemdum, en hún hlýtur að vera óþarflega löng. Hér birtist aðeins fyrri hluti hennar og er þó upp á 26 síður.
Skemmtilegasta greinin í heftinu þótti mér sú sem ég hafði áður heyrt flutta á bókmenntasamkomu í vetur, nefnilega umfjöllun Sveins Yngva Egilssonar, fráfarandi ritstjóra, um “Illan læk” Jónasar Hallgrímssonar. Sveini Yngva tókst það sem engum hafði áður tekist: að finna hið ‘þjóðkunna spánska kvæði’ sem Jónas ‘kvað eftir’ og þýsku þýðinguna á því sem langlíklegast er að Jónas hafi notað. Safnið sem sú þýðing birtist í kom út 1843 og eiginhandarrit Jónasar er dagsett 8. febrúar 1844 þannig að hann hefur verið með fingurinn á menningarpúlsinum – enda staddur í Sorø þegar hann orti kvæðið. Frumkvæðið spænska er miklu eldra, það er þjóðkvæði frá síðmiðöldum og Sveinn Yngvi birtir bæði eina gerð þess og orðrétta þýðingu á því okkur til hjálpar sem skiljum ekki spænsku. Í raun og veru hefði verið ansi gott að fá slíka þýðingu á þýsku gerðinni líka, en það hefði ekki verið skírnislegt.
Sveinn Yngvi á auðvelt með að sýna fram á að upprunalega ljóðið er kynferðislegra en kvæði Jónasar hefur verið túlkað – ung stúlka klagar í mömmu sína af því lækurinn hefur bleytt hana, hún hefur reynt að halda sig frá honum og lofar nú að fara aldrei aftur að honum. Lækurinn er augljóslega karlmaður sem getur orðið stúlkunni skeinuhættur ef hún leyfir honum að “bleyta” sig aftur. Af þessum sökum finnst Sveini Yngva óviðeigandi að kvæðið skuli vera notað sem barnaljóð hér hjá okkur – prentað bæði í Ljóðabók barnanna (1953 og 1965) og lestrarbókinni Blákápu (1994 o.áfr.) með sætri mynd eftir Barböru Árnason, finnst “kominn tími til þess að þjóðin vaxi upp úr skólabókarskilningi sínum á þessum tvíræða texta” (148). En þar gleymir hann því sem síst skyldi gleyma: snilld Jónasar! Hjá honum er ljóðið algerlega í tveimur lögum og ekki galopið á milli eins og í spænskunni og hjá þýska þýðandanum. Þar er meira en gefið í skyn að lækurinn sé tákn fyrir ágengan karlmann, en svoleiðis þarf ekki að lesa Jónas. Hans kvæði er alveg gilt sem texti handa börnum – stelpan barnsleg en þó grallari og lækurinn stríðinn en ekki svikull eins og í hinum gerðunum – en hinum megin á teningnum er auðvitað allt það sem er í frumtextanum.
Ég hef aldrei fílað Borges, best að játa það hér og nú, en gaman hafði ég af kvæði hans um Snorra Sturluson sem Matthías Johannessen þýðir fyrir Skírni og gaman þótti mér líka að frásögn Einars Kárasonar af skáldinu argentínska. Hann hefur lesið nýja ævisögu skáldsins og komið svo á óvart lífsreynsla hans að hann rekur ævi hans stuttlega, okkur hinum verr lesnu til upplýsingar. Einkum kom mér á óvart dálæti Borges á herforingjastjórnum, en að lokum óx hann þó upp úr því.
Alda Björk Valdimarsdóttir kannar ástina í skáldsögum Steinunnar Sigurðardóttur og flettir ofan af kvenpersónum hennar sem hún segir vera ástsjúkar fremur en ástfangnar, og karlmennirnir í lífi þeirra meiri skuggaverur en maður hefur haldið, enda ekki alvörumenn heldur viðföng þráhyggju. Þær Samanta í Ástinni fiskanna og Brynhildur í Hundrað dyrum í golunni elska og þrá – eins og Alda í Tímaþjófnum og foreldrar Lillu í Sólskinshesti – en eru ekki elskaðar á móti, þvert ofan í það sem lesendur hafa líklega haldið. Ég veit ekki hvort ég get kvittað án tafar undir þessa niðurstöðu, finnst hún kannski einfalda sögurnar um of, en Alda (viðeigandi nafn á rannsakanda) veltir upp ýmsu áhugaverðu í leiðinni. Aðdáendur Steinunnar ættu ekki að láta þessa grein framhjá sér fara.
Ritdómar eru um Kjarval og Sumarljós og svo kemur nóttin eftir Jón Kalman Stefánsson sem báðar fengu Íslensku bókmenntaverðlaunin í vetur leið og Steintré Gyrðis Elíassonar. Þetta eru allt saman fínar greinar en mest gaman hafði ég af umsögn Guðmundar Andra Thorssonar um Kjarvalsbók. Þar kemur einkum til sýn hans á listamanninn sem er bæði persónuleg og bókmenntaleg og vinnur það afrek að bæta við texta bókarinnar þótt langur sé. Ég lýk þessu spjalli um Skírni á eftirminnilegum lokaorðum Guðmundar Andra sem segir það hafa verið hlutskipti Kjarvals “að verða smám saman að nokkurs konar frummynd listamannsins í vitund íslensku þjóðarinnar. Hann var hið heilaga fífl sem allt mátti segja, hann var sjamaninn, sjáandinn – sumar sögurnar af honum minna á sögur af hrekkjóttum zen-Búddamunkum – stundum er hann Nasreddin – alltaf djúpseilinn finnandi heilagra sanninda. Óaðskiljanlegur hluti af slíkri sögu er hugmyndin um fórn listamannsins – meinlæti hans og sjálfvalda einsemd. Hann var Óðinn á Vindgameiði og Kristur í eyðimörkinni – á fjöllum að mála fjörutíu daga og fjörutíu nætur, nærðist á norðanvindinum og hafði þröskuld fyrir kodda og kom loks til byggða klyfjaður málverkum sem saman mynduðu hin íslensku trúarbrögð.”
SA
Nýjar bókaumsagnir
http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublIntro&intCatId=112
Hinum megin við landslagið
 |
| Sigurbjörg Þrastardóttir. |
nýtt norrænt ljóðasafn á ensku
Í gær kom út í Bandaríkjunum safn norrænna ljóða á ensku, The other Side of the Landscape – An Anthology of Contemporary Nordic Poetry. Fulltrúar Íslands eru skáldkonurnar Sigurbjörg Þrastardóttir og Didda en útgefandinn er Slope Editions.
Í bókinni eru ljóð eftir sautján skáld sem útgáfan segir þau áhugaverðustu í landi sínu af skáldum sem fædd eru eftir 1960. Segir í frétt frá útgáfunni að þessi skáld séu jafnt undir áhrifum módernisma og póstmóderisma og Eddukvæða sem í árdaga urðu til upp úr samnorrænni goðafræði.
Auk Sigurbjargar og Diddu eru frá Danmörku eru Morten Søndergaard, Pia Juul, Nicolaj Stochholm og Lars Skinnebach, frá Finnlandi Jyrki Kiiskinen, Helena Sinervo, Anni Sumari og Markku Paasonen, frá Svíþjóð Håkan Sandell, Lars M. Raattamaa, Jörgen Lind, og Pär Hansson og frá Noregi Tone Hødnebø, Morten Øen og Pedro Carmona-Alvarez.
Bókin er 208 síður og segir útgefandi hana vera stærsta og mest spennandi ljóðasafn norrænna samtímahöfunda sem völ sé á í Bandaríkjunum, og hnykkir á: “It’s a poetry that refuses to be ignored.”
Ritstjórar bókarinnar eru Nicolaj Stochholm og Anni Sumari, þau skrifa einnig inngang að safninu þar sem segir m.a.: ”The new Nordic poetry we present in this book is an amalgam of present and past. We have long ago stopped branding our Nordic light. It’s just here — miraculously — born again over the local 7-Eleven and Arab kiosk in the new blazing dawn.”
Bókina má panta á orders@slope.org og gegnum Small Press Distribution http://www.spdbooks.org og www.spdbooks.org. Líka má finna leiðir til að nálgast hana á www.slopeeditions.org. Hún kostar 22 bandaríkjadali.