Kúltúrfyllirí
 |
í holtaþokuvæli og Pinter
sjá pistil á http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=411
´Kúltúrfyllirí
 |
| Nanna Kristín og Hjálmar Hjálmarsson í Fagnaði. |
 |
| Ólafur Egill – engum líkur. |
í holtaþokuvæli og Pinter
Á fimmtudaginn var naut ég þess í botn að hlusta á séríslenskt “holtaþokuvæl” í Salnum, framleitt af Didda fiðlu (á frumstæða íslenska fiðlu sem hljómaði eins og sög! og langspil), Báru Grímsdóttur tónskáldi og söngkonu og Steindór Andersen rímnasnillingi. Þau fluttu – einstaka sinnum með hjálp úr sal – brot úr tónlistararfi þjóðarinnar og slógu á ólíka strengi. Þarna mátti heyra drykkjuvísur, rómantískar vísur, vögguvísur eins og “Hættu að gráta hringaná”, sálma og gamanmál. Óvæntastur var “söngleikurinn” gamli “Frísir kalla”, þar sem ung stúlka reynir í örvæntingu að fá fjölskyldu sína til að borga sig úr gíslingu hjá sjóræningjum. Svo var endað á “asnalegasta laginu”, eins og Diddi sagði, “Ég að öllum háska hlæ”. Stórkostleg skemmtun!
Hluti af opnun Listahátíðar í Reykjavík var vígsla nýs þjóðveldisaldarbæjar við Aðalstræti. Hér hefur þó ekki verið reist stæling á slíkum bæ heldur sópað ofan af rústum sem að (litlum) hluta eru frá 9. öld þegar ritaðar heimildir segja okkur að Ísland hafi byggst en að mestu leyti frá 10. öld. Þarna sjáum við ekki aðeins rústir og muni sem fundust við uppgröftinn heldur líka fjallahringinn allt í kring eins og hann hefur blasað við Ingólfi og Hallveigu í árdaga – og blasir enn við okkur núna. Byggð hefur verið þurrkuð út af myndunum en við sjáum á svipmyndum hús og fólk að störfum. Skýringatextar eru stuttir og skilmerkilegir, og sýningin er falleg og auk þess tilgerðar- og grobblaus. Þangað verður ánægjulegt að koma með gesti næstu ár.
Leikfélag Akureyrar er að taka yfir í Reykjavík, svo vinsælar eru sýningar þess, Fullkomið brúðkaup og Litla hryllingsbúðin. Brúðkaupinu hafa áður verið gerð skil hér, en hryllinginn sá ég syðra. Lögin eru alkunn úr útvarpi og af sviði hérlendis og hafa verið í rösk tuttugu ár, svo norðlenska leikfélaginu er vandi á höndum með sinn litla leikhóp, en leikstjórinn Magnús Geir veit hvað til þarf. Hann raðar vel í hlutverk úr fastaliðinu: Guðjón Davíð er hinn ólánlegi Baldur, Þráinn Karlsson er Músnikk gamli búðareigandi, Jóhannes Haukur er tannsi og Álfrún Örnólfsdóttir og Esther Talia Casey syngja stelpurnar ásamt nýliðanum Ardísi Ólöfu Víkingsdóttur. Annar nýliði slær svo alveg í gegn í hlutverki Auðar fyrstu: Vigdís Hrefna Pálsdóttir. Góð leik- og söngkona og gullfalleg með ljósu kolluna.
Það skiptir svo auðvitað höfuðmáli hver syngur Auði aðra, og leikstjórinn hefur fengið verðlaunahugmynd ársins þegar hann fól Andreu Gylfadóttur hlutverkið. Í hvert skipti sem plöntuskrímslið opnaði sitt víðáttumikla gin og út barst dimm og grimm rödd Andreu þá fékk sýningin aukalega dýpt – og breidd og hæð líka reyndar. Hún varð alvöru … Þegar Andrea steig út úr gini plöntunnar í uppklappinu ætlaði allt um koll að keyra í salnum – og ekki ófyrirsynju. Hún er stórstirnið meðal blikandi smástjarnanna.
Í lok Hryllingsbúðarinnar horfum við fram á kvalafullan dauða alls mannkyns. Fagnaður Pinters sem frumsýndur var í Þjóðleikhúsinu undir stjórn Stefáns Jónssonar á sunnudagskvöldið boðar ekki snöggan heimsendi, en við sjáum glöggt að heimurinn er á heljarþröm. Við sitjum á fokdýru hip og kúl veitingahúsi með óhefluðum milljónamæringum og getum rétt ímyndað okkur hvernig þeir hafa auðgast. Kringum liðið snúast þjónarnir og reyna að skína líka; það tókst Ólafi Agli Egilssyni einkar vel, en meðal gesta var Nanna Kristín Magnúsdóttir helsti senuþjófur í hlutverki meinyrtu ljóskunnar.
Partur af ánægjunni af að horfa á Pinterleikrit er að skilja það ekki, hafði breski gagnrýnandinn Michael Billington eftir vísum manni á vel heppnuðu málþingi um Pinter fyrr um daginn. Verkum Nóbelskáldsins var ömurlega tekið yfirleitt þegar þau komu fyrst fram, og margur gagnrýnandinn fékk að éta texta sinn ofan í sig þegar þau voru tekin til sýninga aftur. Fagnaði má lýsa sem raunsæisverki með absúrd innslögum sem vandalaust er að skilja, og þetta er flott sýning, fyndin og beinskeytt og verðskuldar vinsældir.
Silja Aðalsteinsdóttir
Myrkraverk og misindismenn
 |
Reykjavík í íslenskum glæpasögum
… Jóhanna Vigdís Arnardóttir og Felix Bergsson lesa úr Þriðja tákninu eftir Yrsu Sigurðardóttur og Sigurður Halldórsson og Lars Graugaard flytja tónlist sem ábyggilega verður glæpsamlega flott.
Moggi sagði vel frá sýningunni í gær en ég sá ekki að minnst væri á þessa fínu opnunardagskrá. Kannski reiknar ekki nokkur maður með því að fólk mæti – meðan Silvía þreytir frumraun sína (og kannski einu raun) í Aþenu…
Sýningin stendur til 31. ágúst.
Dagbók flettarans í miðjum maí
 |
sjá http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=408
Dagbók flettarans í miðjum maí
 |
| Hin umdeilda Silvía … |
Annað stórmál undanfarinna daga er ölvunarakstur Eyþórs Arnalds. Mér finnst pilturinn hafa sýnt alvarlegt dómgreindarleysi og svo ótrúlegan skort á sjálfstjórn að hann geti ekki verið hæfur stjórnmálamaður. Þetta eru væntanlega mikilvægustu vikur í opinberu lífi hans, hann er um það bil að leggja undir sig Suðurland, og þá drekkur hann sig fullan, sest undir stýri og hættir lífi sínu, sambýliskonu sinnar og annarra vegfarenda. Afleitt.
Í Viðskiptablaðinu í dag skrifar Katrín Anna Guðmundsdóttir um furðuleg viðbrögð formanns Sjálfstæðisflokksins við dómgreindarleysi Eyþórs og bendir á að tengslanet karla og hinir svokölluðu “boys’ clubs” séu “oft á tíðum nefndir sem ein ástæða þess að karlar eiga auðveldara með framgang á vinnumarkaði og stjórnmálum. Þetta felur í sér stuðning þegar í harðbakkann slær,” segir hún. Þann stuðning eiga konur ekki vísan eins og Katrín Anna nefnir mörg dæmi um.
Ég hafði óskaplega gaman af viðtali Bergþóru Njálu Guðmundsdóttur við Guðna Franzson klarínettuleikara í Tímariti Mbl á sunnudaginn. Guðni segir skemmtilega frá uppvaxtarárum sínum á Keldum þar sem móðir hans var einn helsti sérfræðingurinn í mæðiveiki í rollum. Svo var hann “Skeggjabarn” eins og ég og fleiri, en meiri áhrif á hann höfðu tónlistarkennarar eins og eðlilegt var, til dæmis Gunnar Egilsson sem lokkaði hann með lævísi í gegnum unglingsárin þegar flestir hætta í tónlist. Þau Lára dansari hafa verið í London í tvö ár en eru komin aftur heim, góðu heilli, og ætla að stofna framsækinn listaskóla með nýju sniði. Gangi þeim vel.
Í þessu Tímariti er líka stórmerkilegt viðtal Orra Páls Ormarssonar við unga konu, Helgu Lilju Aðalsteinsdóttur (no relation) sem er nýkomin heim úr margra mánaða dvöl í Kenýa. Ég get alveg lamast af aðdáun á fólki sem leggur svona lagað á sig, sér til þroska og öðrum til gagns, og mann langar mest til að láta allt spariféð sitt ganga beint til skóla eins og þess sem Helga Lilja starfaði við í stærsta fátækrahverfi Afríku (sem er reyndar búið að leggja niður núna af fjárskorti). Allir sem hyggja á svipaðar ferðir og Helga ættu að kynna sér þetta viðtal við hana sem geymir gagnlegar upplýsingar og ábendingar auk persónulegra frásagna.
Ég var svo heppin í fyrra að sjá leiklesturinn á Sögunni af bláa hnettinum í London undir stjórn Jóns Gunnars Þórðarsonar, og ég gladdist þegar ég las í Mogga á sunnudaginn að honum hefur tekist að fá leikhúsið þar sem lesturinn fór fram til að taka verkið til sýninga. Frumsýningin verður á föstudaginn langa að ári. Þangað fer ég ef ég lifi!
Rosalega varð ég hissa þegar ég las í Mogga á fimmtudaginn var að bara tæplega átta þúsund (8000) ávísanir frá bókaútgefendum og Glitni hefðu skilað sér í bókabúðirnar – af þeim eitt hundrað þúsund (100 000) sem voru sendar inn á heimilin. Níutíu og tvær milljónir ónotaðar! Skömm er að.
Auðvitað vorkennir maður Dorrit að hafa verið stöðvuð á flugvelli í Ísrael, það er alltaf andstyggileg lífsreynsla – ég tala nú ekki um í landi þar sem manndráp af tilviljun og /eða ásetningi eru daglegt brauð. Lögreglunni hefði vel getað dottið í hug að skjóta hana á staðnum af því hún var uppi með kjaft. En það var vissulega ekki skylda lögreglunnar á staðnum að vita að Ísland hefði forseta – eða jafnvel að Ísland væri til.
Ég gæti ekki verið meira ósammála Súsönnu Svavarsdóttur um verkefnaval Þjóðleikhússins, ef marka má grein hennar um það í Fréttablaðinu 9. maí. Hún er bara ánægð með Eldhús eftir máli og Pétur Gaut, annað finnst henni allof “gáfumannalegt”. Ég verð að segja að mér finnst verkefnavalið sýna metnað og stórhug – í bland við grín og gaman. Vitaskuld er erfitt að deila við hana um Túskildingsóperuna því þar ræður smekkur, einkum á tónlist Kurts Weill – það er eins og með Silvíu Nótt, annað hvort ertu með eða móti. Ég er með. Og Virkjunin er í minningunni djöfulli flott sýning og þó að hún hafi verið sundurlaus eru atriði úr henni eins og brennd í minnið – til dæmis þar sem sungið var fagurlega um litla lækinn sem löngu er kominn ofan í jarðgöng ásamt öðrum sprænum á svæðinu. Svona eigum við eftir að syngja um Jöklu … Það var virkilegur skaði hvað margir misstu af þeirri sýningu vegna harkalegrar gagnrýni. Svo nefndi Súsanna ekki sýninguna Frelsi sem laðaði ótalmargt ungt fólk í leikhúsið.
Súsanna var líka óánægð með Fagnað Pinters. Breski gagnrýnandinn Michael Billington sagði frá því á málþingi á frumsýningardag að yfirleitt skildu gagnrýnendur ekkert í Pinterleikritum við fyrstu sýn og hefðu margir haft um þau mörg og ljót orð sem þeir síðan þurftu að éta ofan í sig þegar verkin voru sýnd aftur. Slík tækifæri fær maður ekki oft á Íslandi, hér verðum við að skilja strax eða ekki. En ennþá hefur Súsanna tækifæri til að sjá sýninguna aftur…
Bakþankar Fréttablaðsins hafa verið ansi góðir margir undanfarið. Guðmundur Steingrímsson var fínn að vanda á laugardaginn var þar sem hann bendir á að lífsgæðakapphlaupið sé liðin tíð en við hafi tekið lífsgæðakappaksturinn. Þórhildur Elín Elínardóttir fór hraðferð yfir líf konu í sínum pistli í gær sem var yndislegur - og endar á þeirri merkilegu þróun þegar ”þetta mánaðarlega” fer að tákna hina mánaðarlegu hárlitun! Og Gerður Kristný er fín í dag…
Kolbrún Bergþórsdóttir tók viðtal við Halldór Baldursson skopteiknara á laugardaginn en hann er einhver helsta prýði Blaðsins. Myndin af Halldóri er ansi skondin (Steinar Hugi myndaði), hann lítur þar upp eins og Jesús á krossinum eða Che Guevara á píslarvættismyndinni, enda er fyrirsögnin “Heilagt hlutverk skopmyndateiknarans”. Þetta ítrekar Halldór í viðtalinu og segir hlutverkið vera að “koma auga á gallana á því sem borið er á borð fyrir okkur og benda á þá. Hann verður líka að standa vörð um litla manninn.” Dæmi þessa sjáum við á myndum Halldórs dag eftir dag, vel útfærð.
Þetta minnir mig á fjöruga frásögn blaðamannsins Martins Krasnik í Week-endavisen um síðustu helgi af villtri leit hans að Salman Rushdie í New York til að spyrja hann um álit hans á hinum frægu Múhameðs-teikningum í Jyllandsposten. Eftir ótrúlegar hrakfarir og ævintýri tekst honum að komast aftan að Rushdie á velgjörðarsamkomu, pikka í bakið á honum og spyrja hvað honum finnist um teikningarnar. “Þessi um jómfrúna var nú ansi góð,” tautar Rushdie. “Ég á við hvort þetta mál með teikningarnar sé skylt þínu eigin máli eða hvort markmið þitt var göfugra…?” spyr blm. “Mér er alveg sama um markmið,” segir Rushdie, “og hver getur dæmt um það hvort markmið eru göfug eður ei?” “Einmitt,” segir blm. “Mér er alla vega nákvæmlega sama um markmið og það er íslamistunum líka,” segir Rushdie, “þetta fjallar um hvort allir megi segja það sem þeim finnst um hvaðeina og það vilja þeir ekki hafa.” “En eru skopmyndirnar ekki stuðandi og móðgandi?” spyr blm. “Pólitískar skopmyndir eiga að vera stuðandi og móðgandi. Þær eiga að stuða og þær eiga að móðga, annars getur maður bara sleppt þeim. Svo er alltaf hægt að ræða hvort þær eru fyndnar eða ekki. Til helvítis með markmiðin!”
Myndin af Barða Jóhannssyni framan á Lesbók síðast (Lisa Roze) minnir mig á eitthvað – líklega doktor Jekyll eða mister Hyde í einhverri gamalli svarthvítri bíómynd. Rosaflott. Og það verður gaman að fá tónverkið um Nornina (Häxan) á plötu. Ógleymanleg upplifun í Háskólabíó í fyrravetur.
Þetta er nú orðið æði langt, en að lokum get ég ekki að mér gert að undrast að Þorkell Helgason orkumálastjóri skuli skrifa heila grein í miðopnu Mbl. um orku og ál í gær án þess að nefna bókina sem ALLIR eru að tala um og halda ráðstefur um og málfundi, jafnt á opinberum vettvangi sem á einkaheimilum.
SA
Hreifst af íslensku leikhúsi
 |
| Harold Pinter. |
Leiðarljós Stefáns Jónssonar leikstjóra fannst honum vera að láta leikarana “lifa í andartakinu” en forðast þá gildru að hugsa upp flóknar ævisögur persónanna – “í stuttu máli sagt: að treysta textanum.” Svo segir hann: “Meginmunurinn á þessari sýningu og uppsetningu Pinters sjálfs í Almeida-leikhúsinu árið 2000 er að nýja sýningin er ekki eins raunsæisleg að sjá. Smarta veitingahúsið þar sem verkið gerist var alhvítt herbergi með teinum í veggjum og hringlaga útgönguopi baka til sem vakti ýmisskonar hugrenningatengsl – við búr, móðurkvið, sjónauka, jafnvel einföldu trektina sem James Bond stígur fram úr í upphafi kvikmyndanna um 007. Og í lokin, þegar ruddalegu matargestirnir hverfa af vettvangi og ágengi Þjónninn rifjar upp sögur af afa sínum, þá er Ólafur Egill skilinn eftir eins og skuggamynd í rökkrinu sem minnti á vald persónulegra minninga í andstyggilegri efnishyggju heimsins. Það var stórfengleg lokamynd. Sem minnir líka á að Ísland á eitthvert hugmyndaríkasta leikhús í Evrópu. Eins og landið sjálft bíður það þess að við uppgötvum það til fullnustu og undrumst.”
Billington sá líka uppsetningu Baltasars Kormáks á Pétri Gaut og hreifst mjög af henni líka. Honum finnst þetta sýning á heimsmælikvarða og lætur í ljósi þá von að hún komi til London.
Leiktu fyrir mig
Dagskráin er á vegum Listahátíðar og okkur er lofað að þetta verði óborganlega fyndið. Við efumst ei! Miðar kosta þúsundkall.
Speki úr Vesturbænum
 |
 |
afmælisútgáfa frá Smekkleysu
Bók Braga heitir Fjórar línur og titill og öll ljóðin eru akkúrat það: fjórar línur og titill. Hér kemur eitt af handahófi:
Dauð stund á ættarmóti
Ég flautaði lítið upphafsstef
úr kvintett eftir Boccherini;
einhvern veginn varð ég
að bregðast við.
Bók Óskars Árna heitir Ráð við hversdagslegum uppákomum og er einnig akkúrat það sem hún segist vera, og má taka dæmi af hverri síðu því til sannindamerkis. Ég gríp niður í Húsráð til að viðhalda eiginkonunni:
“Eiginkonuna skal geyma á þurrum stað við stofuhita, jafnt fyrir og eftir samveru. Fyrir nóttina skal bera á hana ólífuolíu svo hún haldi náttúrulegri mýkt sinni. Eiginkonum hættir til að bæta á sig. Við því er aðeins eitt ráð: hafraseyði kvölds og morgna. Svitni eiginkonan fram úr hófi er ráð að gefa henni hitalækkandi stíla, þeir duga oft til að lægja óróleika kirtlastarfsem-innar.”
Þetta eru afskaplega skemmtilegar bækur sem gera mann ótrúlega hamingjusama(n). Þar að auki eru þær í litlu broti og því einkar þægilegar til að hafa með sér hvert sem maður fer, hvort sem er í strætisvagni, gangandi, í bíl eða á reiðhjóli. Getur maður þá gripið upp bókina og lesið þegar næðisstund gefst. TMM gefur þeim sín innilegustu meðmæli.
Norðurlandahraðlestin
 |
| Kari Hotakainen |
- sviðsettir leiklestrar í Borgarleikhúsi
Verkefnið er unnið í samstarfi við Listaháskóla Íslands, Listahátíð og Leiklistarsamband Íslands. Um leiklesturinn sjá leikarar Borgarleikhússins og útskriftarhópur leiklistardeildar Listaháskóla Íslands.
Dagskrá leiklestaranna:
Þriðjudag 16/5 kl. 17:00 verða flutt verkin Svefn eftir Jon Fosse frá Noregi í leikstjórn Guðjóns Pedersen og Kynlíf, eiturlyf og ofbeldi eftir Mathias Andersson frá Svíþjóð í leikstjórn Péturs Einarssonar.
Miðvikudag 17/5 kl. 17:00 verða flutt verkin Aska Gosa eftir Jokum Rohde frá Danmörku í leikstjórn Steinunnar Knútsdóttur og
Rauðir Úlfar eftir Kari Hotakainen frá Finnlandi í leikstjórn Guðjóns Pedersen, en það verk hlaut verðlaunin.
Brim eftir Jón Atla Jónasson var tilnefnt af Íslands hálfu.
Nýtt hefti og nýtt efni á tmm.is
 |
Sjá http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublIntro&intCatId=112 og http://www.tmm.is/default2.asp?strAction=getPublication&intPublId=399