TMM

Fötin skapa manninn – eða hvað?

Silja — Mon, 31 May 2010 21:39:41 +0000

Mér þykir leitt að játa fyrir lesendum mínum að mér finnst ég eiginlega vanhæf til að fjalla um tvo síðustu viðburði sem ég sá á sviði. Annar var dansverkið Bræður í Þjóðleikhúsinu sem var frumsýnt á fimmtudagskvöldið var, hitt var leikverkið Klæði sem var frumsýnt í gærkvöldi á Norðurpólnum. Ástæður til vanhæfi eru þó ólíkar …

Bræður var glæsileg sýning eftir Ástrós Gunnarsdóttur og Láru Stefánsdóttur með tólf karldönsurum og tveimur kvendönsurum (höfundunum sjálfum). Þar var dansað bæði við tónlist sem Ragnhildur Gísladóttir sá um og talaðan texta sem unninn var af Hrafnhildi Hagalín og fluttur af dönsurunum. Allt var verkið gersamlega heillandi og dansararnir voru bæði flottir og fyndnir. Flottastir þóttu mér Gunnlaugur Egilsson, sem dýrmætt var að fá að sjá á íslensku sviði, og Jorma Uotinen, aldursforseti hópsins en einstakur dansari enn og auk þess hörkusöngvari eins og við fengum að heyra. En þótt yndi væri að horfa á hóp fagurra karlmanna dansa með öllum líkamanum, jafnvel rasskinnunum, í smart búningum Filippíu I. Elísdóttur, og þótt einsýnt sé að verkið fjalli um karlmennskuna frá ýmsum hliðum, þá víkja tákn verksins og dýpri merking sér undan túlkun.

Leikverkið Klæði er eftir Berg Ebba Benediktsson sem fyrir fáeinum dögum gaf út ljóðabók hjá forlaginu sem ég vinn hjá, þess vegna er erfitt að láta sem ég meti hann kalt og hlutlaust. Þó er óhætt að fullyrða að höfundur hefur gaman af að skoða fólk og velta fyrir sér hegðun þess við hversdagslegar aðstæður. Skoða hlutverkin sem það leikur í samskiptum sínum við annað fólk og hvernig það breytist um leið og skiptir um mótleikara.

Það er klassískur þríhyrningur á sviðinu, ein stúlka, Sara (Sara Margrét Nordahl), og tveir piltar, Ólafur Anton (Hjörtur Jóhann Jónsson) og Pétur (Snorri Engilbertsson). Pétur er gamall vinur Söru sem tekur hana svolítið sem gefna. Ólafur Anton gerir sér leik að því að kynnast henni af því honum líst vel á hana. Strákarnir eru ólíkar manngerðir eins og leikararnir sýna ágætlega: Pétur er víkjandi, vill frekar vera valinn en velja sjálfur og er sennilega smeykur við að binda sig; Ólafur er sjálfsöruggur, veit hvað hann vill og gengur í að öðlast það. Við finnum æ betur eftir því sem líður á sýninguna að Sara veit líka hvað hún vill en hún er stúlka og veigrar sér við því að taka af skarið – auk þess sem aðdáun kallar á aðdáun á móti. Við hyllumst til að elska þann sem elskar okkur enda er það miklu skemmtilegra en að elska þann sem enga ást kann á móti.

Efnið er sígilt og persónusköpunin ekki flókin, en aðferð Bergs Ebba við að koma efninu á framfæri er skemmtilega óvenjuleg. Hann notar fatnað markvisst til að leiða sögu sína áfram. Sara og Pétur bregða bæði á það ráð að skilja fataplögg eftir í húsi hins, væntanlega til að fá tilefni til að koma í heimsókn og skila þeim. Ólafur Anton grípur tækifærið til að tala við Söru um leið og hann réttir henni hanska sem hún hefur misst, kannski viljandi. Svo gerast atriði bæði í fatabúð þar sem afgreiðslumaður (Ólafur Ásgeirsson) gefur piltunum góð ráð um föt og við fataskápa Ólafs og Söru þegar þau eru að velja sér föt á fyrsta stefnumótið. Í samræðum um fatnað afhjúpar textinn margan dulinn sannleika um okkur, hvernig við búum okkur til á hverjum degi og fyrir hvert tækifæri eftir því hvað við viljum sýna – og hvað ekki.

Textinn er blátt áfram og þekkilegur, og Halldór Halldórsson leikstjóri fer þá leið að leyfa honum að njóta sín án nokkurra stæla. Persónurnar eru fólk sem við þekkjum öll og það er afar kunnuglegt á sviðinu. Búningavalið er mikilvægt, og Hildi Sigrúnu Valsdóttur tekst vel upp við það. Svo situr Snorri Helgason til hliðar og leikur hugljúfa tóna á gítarinn sinn. Mjög ánægjulegt – verð ég að fá að segja að lokum.

Einu sinni var prinsessa

Silja — Sun, 23 May 2010 13:09:20 +0000

Ung hvítklædd stúlka liggur á hvítum börum. Í kringum hana er allt hvítt, veggirnir klæddir hvítum tjöldum, gólfið þakið hvítu efni, jafnvel fólkið sem situr í kring er klætt í hvíta kyrtla.Umgjörðin um dansverkið “Kyrrju” sem Ragnheiður Bjarnarson samdi og dansar sjálf á Norðurpólnum þessa dagana er bæði fögur og áhrifarík.
Upp úr dauðaþögn hefst rödd úr fremur vondum græjum sem byrjar að segja okkur ævintýri: Einu sinni var björn og býfluga … Alvaran víkur nokkuð þegar næsti kafli hefst á orðunum tvisvar sinnum var og svo kemur þrisvar sinnum var og svo framvegis (líklega upp í sex sinnum þó að það heyrðist illa) uns röddin segir aftur einu sinni var og bætir við: prinsessa. Í sömu mund byrjar stúlkan á líkbörunum að hreyfa sig og hávær og nokkuð einhæf en sefjandi tónlist hljómar. Stúlkan er ekki dáin – svaf hún bara?
Sofandi prinsessur leiða hugann að Þyrnirósu og Mjallhvíti, þessum einkennilegu ævintýrum um stúlkur sem annað hvort stinga sig á snælduteini og sofa í hundrað ár eða eta eitrað epli og sofa óeðlilega lengi. Báðar vakna þær við aðdáun karlmanns. Hvað er svona heillandi við sofandi kvenfólk, mætti spyrja, en auðvitað segir sálfræðin okkur að þetta sé tákn fyrir sakleysi, reynsluleysi: Stúlkur “sofa” þangað til karlmenn kyssa þær, þá “vakna” þær til nýs lífs, fullorðinslífs.
En það kemur enginn karlmaður til Ragnheiðar. Hjálparlaust reynir hún að komast á fætur og það gengur afar illa. Við hljótum að skilja að það er erfitt að hafa sofið lengi og eiga að standa í fæturna. Kannski hefur líka verið eitrað fyrir hana, altént minna eplin sjö sem hún raðar á bríkina hjá sér og borðar á dvergana sjö þannig að hún er fremur Mjallhvít en Þyrnirós. Svo fer að hún hættir að falla um koll í sífellu og tekst að dansa sjálfstæðan dans. En ekki er líf hennar lukkulegt þrátt fyrir það, á verkinu er þunglyndislegur bragur. Er höfundur kannski að segja að sjálfstæði hafi ekki gert konur hamingjusamar?
Það er mikill metnaður lagður í þennan gjörning. Hjördís Árnadóttir tók þátt í hugsmíðinni með Ragnheiði, Snæbjörn Brynjarson samdi skemmtilegan inngangstextann og frumsamin tónsmíðin er eftir Jóhann Friðgeir Jóhannsson en Stefán Benedikt hannaði lýsinguna. Það er mikill kostur fyrir ungt skapandi fólk að fá vettvang eins og Norðurpólinn fyrir tilraunastarfsemi sína og listsköpun og óskandi að hann dafni.

Að elska heimilistæki

Silja — Fri, 21 May 2010 11:03:05 +0000

Ég ímynda mér að allt nútímafólk eigi sér sitt uppáhaldstæki. Mér þykir til dæmis ákaflega vænt um þvottavélina mína – enda hef ég gaman af að þvo þvott. Sjálfsagt er munur á körlum og konum í þessu eins og öðru, kannski halda fleiri konur en karlar upp á eldhústæki en karlarnir frekar upp á garðsláttuvélina eða borvélina sína. Það er heldur ekki nein venjuleg eldhúshrærivél sem Guðjón (Kristján Ingimarsson) elskar í verkinu Af ástum manns og hrærivélar sem var frumsýnt í Kassanum í gærkvöldi. Hún er miklu nær því að vera steypuhrærivél en vél til að hræra deig í brauð og kökur. Og það er heldur ekki alveg eðlilegt hvað hann á erfitt með að gera upp á milli vélarinnar og konu sinnar, Söru (Ólafía Hrönn Jónsdóttir), sem af tilviljun kom inn í líf hans sama dag og vélin.
Sara og Guðjón eru trúðar og fjöllistamenn og í leikverkinu eru þau að búa til eins konar veruleikaþætti fyrir sjónvarp um það sem þau bardúsa heima hjá sér auk þess sem þau eru að æfa atriði fyrir væntanlegar fjölleikasýningar. Meðan þau æfa ýmis listbrögð eins og að grípa diska og vínglös sem Sara kastar (fast) til Guðjóns (sem er óheyrilega lipur að grípa), færa til diska og glös á borðfæribandi, dansa og leika sér að stórum boltum o.fl. o.fl. tala þau um ýmislegt, segja okkur frá fyrstu kynnum sínum, fortíð sinni og nútíð eða skiptast á orðum um viðburði dagsins. Flest er það ósköp hversdagslegt, skondið og skemmtilegt, en við og við grillir í harminn undir niðri. Eins og í sönnum trúðleik eru hér báðar grímurnar uppi, bæði sú skælbrosandi og sú með skeifuna.
Kristján og Ólafía Hrönn eru dásamlegt par, svo ólík en spila svo innilega vel saman. Þau mynda afar fyndnar andstæður á sviði, hann þvengmjór og liðugur eins og beinlaus brúða en þó feiknasterkur og kraftmikill; hún þéttvaxin og þunglamalegri í hreyfingum en hélt þó ævinlega í við hann í dansi og sprelli. Þau eru bæði fyndin en þar sem Kristján er fyrst og fremst fyndinn í hreyfingum er Ólafía Hrönn jafnvíg á hvort tveggja, skoplegar hreyfingar og svipbrigði og tal. Hún getur gert einföldustu setningar hryllilega fyndnar á einhvern ólýsanlegan hátt og þegar hæst stendur hlægt mann um leið og hún grætir mann með raunum hversdagsins.
Ilmur Stefánsdóttir hefur skemmt sér vel við að raða heimilstækjum af ótrúlega margvíslegu tagi á sviðið og klæða Söru og Guðjón í búninga við hæfi. Davíð Þór Jónsson fer fram úr sjálfum sér í vali á fjöbreyttri músík sem hæfir hjónunum til skiptis og saman. Utan um allt þetta heldur Valur Freyr Einarsson leikstjóri sem líka samdi verkið ásamt Kristjáni, Ólafíu Hrönn og Ilmi.
Það er fjör í Kassanum. Þeir sem elska trúðleik í hæsta gæðaflokki ættu ekki að missa af þessu.

Hættu nú alveg …

Silja — Tue, 18 May 2010 15:49:57 +0000

Það var frekar tónlistin en nafnið sem gerði að ég tengdi Tvo fátæka pólskumælandi Rúmena strax við bíómyndir Emirs Kusturica, til dæmis Svartan kött hvítan kött. En það var ekki svo galið, því sú tenging sendi mig rakleiðis inn í réttan heim fyrir þetta tryllta leikverk eftir pólska leikskáldið Dorotu Maslowsku sem nú er sýnt á Norðurpólnum undir stjórn Heiðars Sumarliðasonar. Tónlistarstjórnin er í höndum Gunnars Karels Mássonar sem hefur valið vel.

Við vitum ekki hvað fór á undan, við hittum bara í byrjun manninn (Árni Pétur Guðjónsson) sem tekur nauðugur upp í bíl sinn afar einkennilegt par, illa klætt og illa tennt og hátt uppi eftir mikið svall (Hannes Óli Ágústsson og Magnea Björk Valdimarsdóttir). Hann verður afar ósáttur við þau enda finnst honum þau hafa í hótunum við sig, en svo fer að honum tekst að losna við þau úr bílnum með því að aka beinlínis á lögreglubíl og þvinga lögregluna þannig til að hjálpa sér. Hvernig honum tekst að komast út úr því veseni sjálfum fáum við ekki botn í af því að við fylgjum parinu áfram í æ æðisgengnari tilraunum þeirra til að komast til Varsjár.

En það er sama hvern þau hitta, veslings vegavilltu greyin, allir eru í hæsta máta undarlegir. Ekki fá þau lánaðan síma á kaffihúsi sem þau rekast inn á því afgreiðslustúlkunni finnst þau afar tortryggileg (Vigdís Másdóttir). Þau verða fegin þegar kona tekur þau upp í bíl sinn (Aðalbjörg Árnadóttir) en ennþá fegnari þegar þau sleppa út úr bílnum hennar aftur! Þau verða óskaplega fegin þegar þau sjá ljóstýru framundan þar sem þau labba eftir eyðilegum vegi gegnum skóginn en ekki ná þau heldur að hvílast þar og slappa af fyrir íbúa hússins (Hjörtur Jóhann Jónsson).
Þetta er glettilega vel gert verk á köflum, einkum meðan við erum að átta okkur á því að hér er ekkert sem sýnist. Allir búa í haginn fyrir sig og hirða þá ekkert um hvað er satt og hvað ekki. En ég missti sambandið við verkið undir lokin. Einhver þyrfti að segja mér hvað Dorota er að hugsa þar.
Leikurinn var í stíl við efnið og þar fóru fremst Hannes Óli og Aðalbjörg, en Árni Pétur var líka traustur í hrædda karlhróinu. Annars var tilfinningin svolítið áleitin að það vantaði herslumun á að leikararnir hvíldu þægilega í rullunum sínum. Þurftu þau meiri tíma?

Heimsfrægð eða dauði

Silja — Fri, 07 May 2010 11:23:17 +0000

Ég fór að sjá nýjasta Hugleikinn í gærkvöldi í nýju húsnæði þess ágæta áhugamannaleikfélags úti í Örfirisey, Rokk. Það var alveg þreföld ánægja. Í fyrsta lagi að þessi yndislegi hópur skuli vera kominn með “eigið” húsnæði (þó að stólarnir séu ekki góðir við gömul bök og rassa), í öðru lagi að ný kynslóð skuli vera tekin við kyndlinum (að minnsta kosti í þessari sýningu) og í þriðja lagi að það skyldi vera alveg eins gaman og ævinlega áður.

Við erum stödd í frumstæðu æfingahúsnæði þar sem fjórir strákar ætla að stíga sín fyrstu skref til alheimsfrægðar. Fyrir þeim fer Steini söngvari (Jón Svavar Jósefsson), geysilega kraftmikill strákur og fantasöngvari sem tekst með léttum leik að láta mann trúa á væntingarnar með sér. En félagar hans, Hreinn bassaleikari (Hjalti Stefán Kristjánsson), Grímur gítarleikari (Guðmundur Stefán Þorvaldsson) og Boggi trommari (Baldur Ragnarsson), eru sáróánægðir með hvað leigan er há hjá systkinunum skuggalegu (en stórskemmtilegu) Jens Leó (Flosi Þorgeirsson) og Gunnþórunni (Guðrún Eysteinsdóttir). Þess vegna ákveða þeir að deila húsnæðinu og leigunni með nýstofnuðu stelpubandi – og eins og þið getið gert ykkur í hugarlund gengur á ýmsu í samskiptum listamannahópanna tveggja. Fyrir stelpubandinu fer söngkonan Ragna (Elísabeth Lind Ingólfsdóttir) sem ekki er minni orkusprengja en Steini þó orkan hennar sé lengi vel neikvæðari en hans. Einkum er henni uppsigað við nýju stúlkuna í hópnum, fiðluleikarann Snæfríði (Guðrún Sóley Sigurðardóttir), en hinar stelpurnar, Lóa trommari (Hildur Halldórsdóttir), Védís bassi (Ösp Kristjánsdóttir) og Bogga á hljómborðinu (Helga Ragnarsdóttir) vinna ötullega að því að sætta Rögnu við viðbótina og skapa einingu í bandinu.

Leikararnir lifðu sig fallega inn í rullurnar sínar – enda kannski ekki fjarri þeim sjálfum. Þó að þau séu öll einlæg og fín í hlutverkum sínum eru sumir alltaf jafnari en aðrir. Jón Svavar er lærður óperusöngvari en það þvældist ekkert fyrir honum, hann var rokkari af lífi og sál og gaf sterka mynd af sinni persónu. Elísabeth Lind var fín Ragna og syngur vel, Ösp skapaði ansi skemmtilega, hlýlega og sannfærandi persónu úr Védísi sem er pínulítið treg en fjarska góð sál, og Guðrún Sóley var öflug Snæfríður. Mikla kátínu vakti Flosi líka í hlutverki Jens Leó, popparans eilífa sem hefur marga fjöruna sopið með mörgum hljómsveitum úr hliðskipuðum veruleika, eins og ein persónan bendir á.

Það var margt gleðilegt við þessa sýningu fyrir utan hvað hún var ung og aðlaðandi. Textinn var kannski ekki djúpur eða margræður en virkilega fyndinn og hugkvæmur. Hann eiga fjórmenningarnir Ásta Gísladóttir, Júlía Hannam, Sigurður H. Pálsson og Þórarinn Stefánsson. Söngtextar sömu höfunda auk Eggerts Hilmarssonar heyrðust ekki alltaf alveg nógu vel en það sem ég heyrði fannst mér bráðgott. Leikstjóranum Þorgeiri Tryggvasyni tókst annars afar vel við að þjálfa lítt reynt fólkið sitt í framsögn, enda mátti heyra á mæli nokkurra að þeir koma frá skýrmæltum svæðum landsins. Hópurinn á vel skilinn þann heiður að fá að leika í Þjóðleikhúsinu í sumar sem besti áhugahópurinn þennan leikhúsvetur og ég skora á áhugamenn um leikhús og músík að fjölmenna á hana. Og takið krakkana með!

Að gæta bróður síns

Silja — Sun, 02 May 2010 15:20:08 +0000

Það var virkilega gaman að koma í Norðurpólinn, nýja leikhúsið á Seltjarnarnesi í gær. Alltaf er gaman þegar leiklistin fær nýjan vettvang og ekki dregur úr ánægjunni þegar hann er eins aðlaðandi og Norðurpóllinn: Geysistór forsalur með bar, mjúkum sófum og gömlum Sunnudagsblöðum Tímans (!) til að kíkja í meðan beðið er sýningar, tveir miðlungsstórir sýningarsalir, að vísu hvor inn af öðrum þannig að erfitt er að leika í báðum í einu.
Aðstandendur eru þó aðeins of hrifnir af aðstöðunni, allavega drógu þeir heldur lengi að hefja sýninguna í gær. Mér finnst vondur galli á leikhúsum þegar stjórnendur þeirra kunna ekki á klukku og treysti því að þetta hafi verið einsdæmi. Það var líka gaman að sjá gesti nýja leikhússins, unga fólkið sem þyrptist á sýninguna. Leikhúsunum í landinu hefur virkilega tekist að kveikja og viðhalda leiklistaráhuga meðal þegnanna.
Á dagskrá í gær voru Glerlaufin, nýtt verk eftir Bretann Philip Ridley. Þetta er nokkuð dæmigert stofuleikrit þó að það gerist í nokkrum “stofum”: Heima hjá listamanninum Barry (Ólafur S.K. Þorvaldz), heima hjá Steven eldri bróður hans (Jóel Sæmundsson), á skrifstofunni hans og heima hjá móður þeirra bræðra (Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir). Persónur bræðranna virðast nokkuð klárar, Barry er vandræðagripur og gengur flest í óhag, Steven er traustur og gengur allt í haginn. Mamman heldur meira upp á vandræðagripinn en reiðir sig samt á Steven. Enda er hann ríkur og á fallega konu, Debbie (Vigdís Másdóttir), sem nú ber fyrsta barn þeirra hjóna undir belti.
Fyrsta merkið um að ekki sé allt sem sýnist er hvað Steven tekur því fálega þegar Debbie segir honum frá óléttunni. Af hverju reynir hann ekki einu sinni að leika að hann sé glaður? Grunar hann raunverulega að Debbie hafi haldið við Barry? Reyndar skil ég þennan skort á viðbrögðum Stevens ekkert betur eftir að flett hefur verið ofan af öllum leyndarmálum sem þessi litla fjölskylda býr yfir – nema ég fari að búa til mínar einkaskýringar.
Af leyndarmálum er þó sannarlega nóg og ekki má koma upp um þau í svona umsögn. Skal látið duga að segja að þau eru mjög raunveruleg og sannarlega alvarleg, jafnvel óhugnanleg. Nokkuð finnst mér þó vanta upp á að höfundurinn vinni nógu vel úr efni sínu, einkum skortir talsvert á að hann flétti vísanir, til dæmis í glerlauf titilisins, nógu markvisst inn í textann þannig að uppljóstrunin verði fullnægjandi. Kannski er verkið of stutt fyrir þessi óhugnanlegu gömlu leyndarmál. En fróðlegt var að bera saman vinnubrögð Ridleys og landa hans Dennis Kelly í verkinu Munaðarlaus sem var sýnt í Norræna húsinu upp úr áramótum. Það verk fór í klassísku deildina um leið.
Leikararnir fóru ágætlega með hlutverk sín undir stjórn Bjartmars Þórðarsonar. Jóel var kannski dálítið stífur Steven en tvíræðni hans, háðslegum innskotum og óeinlægni náði hann firna vel. Ég var óánægð með búninginn á Debbie fyrst í stað en skildi þegar á leið að hann var hárréttur; þetta er kona sem reynir að klæða sig samkvæmt annarra smekk, ekki sínum eigin, og Vigdís túlkaði þessa bældu persónu vel. Ólafur gerði sér góðan mat úr flókinni persónu Barrys og var á köflum verulega magnaður. En stóra hrósið fær Lilja Guðrún fyrir sannfærandi mynd sína af móðurinni bitru sem telur í sífellu upp alla þá sem hún hefur jarðað, og aldrei er hægt að gera henni alveg til geðs.
Búningar voru vel hugsaðir hjá Thelmu Björk Jónsdóttur og engin ástæða er til að amast við ljósahönnun Arnars Ingvarssonar og tónlistarstjórn Védísar Hervarar Árnadóttur. En ég var ekki ánægð með þýðinguna á verkinu og skil vel að þýðandinn skuli ekki láta nafns síns getið í leikskrá. Textinn var flatur og iðulega óþægilega “enskur” í orðaröð og orðavali. Og ég bendi á að íslenskan á miklu öflugri blótsyrði en fokking – að minnsta kosti til að nota inn á milli.
Loks er full ástæða til að óska Alheiminum og Börnum Loka – og okkur öllum – innilega til hamingju með nýja leikhúsið í höfuðborginni. Megi það lengi lifa.

Börn götunnar

Silja — Mon, 26 Apr 2010 14:36:16 +0000

Þau eru geysilega flink, ungmennin sjö í útskriftarhópi Listaháskólans í leiklist, og í lokaverkefni sínu fá þau gott tækifæri til að sýna það. Í Stræti eftir Jim Cartwright eru ein tuttuguogfimm hlutverk sem þau skipta á milli sín, þó ekki jafnt. Hilmir Jensson leikur til dæmis bara Scullery, náungann sem kynnir okkur fyrir götunni sinni, fátæklegri götu í ömurlegu hverfi í skítapleisi á Norður-Englandi, og fólkinu sem þar býr. Aðrir leika frá tveim og upp í sjö hlutverk.

Flest er fólkið hans Scullerys vandræðafólk, drykkfelldir karlar og lauslátar konur, og þó er Scullery nokkuð stoltur af sínu. Sjálfur býr hann í bíldruslu, en það kemur ekki í veg fyrir að hann haldi partý og taki á móti dömum. Gervið á Hilmi var prýðilegt og fasinu náði hann fullkomlega, en auðvitað er þetta ekki manneskja sem maður vildi eyða kvöldstund með, og nokkuð varð hann leiðigjarn til lengdar.
Raunar má segja það sama um aðrar persónur verksins, þær eru ósköp lítilla sanda og lítilla sæva. En litríkar eru þær, og þar fá leikararnir góðan stuðning frá búningahönnuðinum Filippíu Elísdóttur og Sóleyju Björt Guðmundsdóttur sem gerir leikgervi. Það var oft verulega erfitt að þekkja leikarana bak við gervin, og Stefán Baldursson leikstjóri sá til þess að gervinu fylgdi viðeigandi túlkun.
Jim Cartwright samdi Stræti um valdaskeið Margrétar Thatcher. Þetta var fyrsta leikrit hans, og nýja sýningin er sú þriðja sem ég sé í íslensku leikhúsi. Það er merkilegt hve lítið situr eftir í manni af atburðum og persónurnar renna nokkuð saman. Þó mundi ég vel eftir Joey (Ævar Þór Benediktsson) sem sér enga leið út úr ömurleikanum aðra en svelta sig í hel. Hann snart mann verulega djúpt í þessari uppsetningu. Og hann tekur stúlkuna sína (Anna Gunndís Guðmundsdóttir) með sér þó að hún hafi enga aðra hugsjón en þá að fylgja honum. Ævar Þór gerði afar vel í fleiri hlutverkum, til dæmis var hann frábær gamall karl sem man tímana tvenna. Anna Gunndís fékk líka bæði að leika þá elstu og þá yngstu, gömlu konuna og litlu stúlkuna sem er skilin eftir ein þegar pabbi fer út á fyllirí. Sú litla hæfði henni betur en báðar voru vel skapaðar. Átakanlega hlægileg er senan þegar fullorðin kona (Svandís Dóra Einarsdóttir) reynir að koma ungum manni (Hilmar Guðjónsson) til við sig og vill ekki sjá að hann er nær dauða en lífi af drykkju. Hilmar lék mörg fleiri hlutverk og var virkilega flottur til dæmis í hlutverki Skinnisins. Svandís Dóra lék fleiri konur í eldri kantinum og gerði það prýðilega. Stelpurnar á djamminu (Þórunn Arna Kristjánsdóttir og Lára Jóhanna Jónsdóttir) voru ansi skemmtilegar, bæði í byrjun þegar þær búa sig af stað, hvor heima hjá sér, og í lokin þegar þær eru komnar heim til gauranna (Ævar Þór og Hilmar) og fremja sitt frelsandi rítúal með hjálp Otis Redding. Sviðið var eftir Vytautas Narbutas og var við hæfi.
Það verður fróðlegt að fylgjast með þessum öflugu krökkum á næstu árum og óskandi að leikstjórar hafi fylgst vel með þeim í vetur. Þau eru til alls vís ef þau fá tækifæri.

Saga um háar hugsjónir, ást – og svik

Silja — Sat, 24 Apr 2010 12:59:01 +0000

Best að segja það strax: Sýning Þjóðleikhússins á Íslandsklukkunni eftir Halldór Laxness er vel heppnuð. Um margt ólík öllum þeim sex uppsetningum sem ég hef séð áður á verkinu, um margt hugmyndaríkari, beinskeyttari, pólitískari, efnismeiri jafnvel, bæði af því að sýningin er löng og svo er svið Finns Arnars Arnarsonar svo haglega gert að enginn tími fer í að skipta um sviðsbúnað þó við hverfum úr einum stað í annan. Aldrei hafa flóknum málum Jóns Hreggviðssonar verið gerð eins skýr skil, enda vill okkar tími rannsóknir á dómgæslu og vanrækslu hins opinbera. Aldrei hafa samtöl Arnasar Arnæus við Gullinló og von Úffelen komið manni eins mikið við og nú, enda spurning nú enn einu sinni hvort einhver hefur umboð til að selja Ísland – eða taka það upp í skuld.
Eins og vænta mátti af Benedikt Erlingssyni, sem bæði er höfundur leikgerðar og leikstjóri, nýtur gróteska Halldórs Laxness sín betur hér en í fyrri uppsetningum, en þó verður annað einkenni hugstæðara: Þetta er látlaus sýning að því leyti að hún er laus við bæði stæla og tilfinningasemi. Hér ræður alvaran ríkjum – og þó er sýningin að sjálfsögðu fyndin enda ekki annað hægt, eins fyndin og sagan er í öllum sínum djúpa alvöruþunga.
Íslandsklukkan er eins og hinar bestu Íslendingasögur, hún hefur eitthvað fyrir alla: hasar, svik og tál, ofbeldi og ástir, öfgar í allar áttir. Í sögumiðju eru þrjár sterkar persónur sem um leið eru fulltrúar ákveðinna samfélagshópa. Arnas Arnæus (Björn Hlynur Haraldsson), menntamaðurinn og fræðimaðurinn sem fórnar heimilishamingju fyrir varðveislu menningararfsins, djarfa og uppreisnargjarna yfirstéttarstúlkan Snæfríður Eydalín (Lilja Nótt Þórarinsdóttir) og Jón Hreggviðsson (Ingvar E. Sigurðsson), óþægi og kjaftfori öreiginn sem hástéttarfólk og valdsmenn kasta á milli sín eins og kartöflupoka en ævinlega kemur standandi niður og hefur níu líf eins og kötturinn. Það eru örlög þessara persóna að elska hver aðra og dá en hljóta samt að svíkja hver aðra. Íslandsklukkan er saga um svik – jafnvel við það sem manni er helgast.
Íslandsklukkan er fantavel skrifað og samsett verk. Eiginlega makalaust verk. Nánast hver setning sem sögð er á sviðinu er gullvæg. Maður bíður eftir sumum þeirra og bregst við þegar þær koma, tárast, verður hissa, glaður eða óánægður. Hvernig er hægt að segja, til dæmis: „Vinur, hví dregurðu mig inn í þetta skelfilega hús?“ Mér fannst Lilja Nótt glæsileg Snæfríður, og hún fór vel með sínar dásamlegu setningar. Björn Hlynur var nokkuð fjarlægur í samskiptum Arnæusar við Snæfríði, en þegar reyndi á hann í erfiðum samtölum við hinn léttúðuga Gullinló (Ólafur Darri Ólafsson) og ábúðarmikla von Úffelen (Kjartan Guðjónsson) var hann afar sannfærandi. Ingvar var innlifaður Jón Hreggviðsson, þrunginn frumstæðum krafti og lúmskri slægð, stjarna sýningarinnar eins og vera ber. Þó að hjarta höfundarins slái í brjósti Arnasar Arnæus þá slær það fyrir fólk eins og Jón Hreggviðsson.
Af öðrum persónum má nefna að Arnar Jónsson var agressívari Eydalín lögmaður en maður er vanur og mér fannst fara vel á því. Herdís Þorvaldsdóttir var dásamleg í hlutverki móður Jóns, konunnar sem geymdi Skáldu, bók bóka, í rúmbotni sínum. Hún tengir þessa nýju uppfærslu við þá fyrstu fyrir sextíu árum þegar hún lék sjálfa Snæfríði. Erlingur Gíslason fór með formála verksins af kímni og krafti og lék líka gamla menn af sannri kunnáttu.
Persónur Íslandsklukkunnar skiptast nokkuð hreinlega í tvennt á sviðinu, þær alvarlegu og raunsæislegu sem nú hafa verið taldar og þær hlægilegu, afkáralegu. Vonbiðill Snæfríðar, sá vonlausi Sigurður dómkirkjuprestur, var frumlega og skemmtilega túlkaður af Jóni Páli Eyjólfssyni. Guðrún Snæfríður Gísladóttir var ótrúlegt skrípi í hlutverki Mettu, danskrar eiginkonu Arnæasar. Ekki veit ég hvernig sú glæsilega leikkona var gerð slíkt afskræmi en þar eins og annars staðar sýndi búningahönnuðurinn Helga Björnsson snilli sína. Ilmur Kristjánsdóttir var svo heppin að fá hlutverk Jóns Grindvicensis – og ef ykkur skyldi detta í hug að leikur hennar sé ýktur skulið þið bara lesa lýsingu Halldórs á persónunni í bókinni. Stefán Hallur Stefánsson var ruddalegur Jón Marteinsson en komst þó við að lokum. Enn er þá ónefndur sá sem kannski verður minnisstæðastur af öllum fyrir utan Ingvar í hlutverki Jóns, nefnilega Björn Thors í hlutverki Magnúsar Sigurðssonar, júngkæra í Bræðratungu, hins ofbeldisfulla og drykkfellda eiginmanns Snæfríðar. Maður er farinn að hlakka til að sjá hvað hann gerir næst!
Tónlistin í sýningunni er í liprum höndum Eiríks Stephensen og Hjörleifs Hjartarsonar eða Hunds í óskilum og með þeim syngur fagurlega Þórunn Lárusdóttir. Kannski varð tónlistin svolítið plássfrek þegar á leið en það er óþarfi að kvarta undan því.
Þjóðleikhúsið heldur upp á sextugsafmæli sitt með glæsilegustu veislu sem við höfum lengi setið, frábærri nýrri og frumlegri túlkun á Gerplu og svipmikilli og skemmtilegri útfærslu á Íslandsklukkunni. Báðar eru þessar sýningar einlæg ástarjátning aðstandenda sinna til mesta skáldsagnahöfundar þjóðarinnar og þar með til þjóðarinnar sjálfrar. Ég veit að hún tekur vel á móti gjöfinni.

Þetta má ekki hafa eftir þér, Dorrit

Silja — Tue, 13 Apr 2010 09:34:04 +0000

Mánudagsleikhúsið fór af stað með hvelli í Iðnó í gærkvöldi. Þá var fyrsta og eina sýningin á leikritinu Nei, Dorrit! sem Þórarinn Leifsson byggði á frægu viðtali Joshua Hammer við íslensku forsetahjónin frá því snemma árs 2009; Auður Jónsdóttir stýrði. Nú er viðtal eiginlega leikrit og þetta viðtal er nógu djúsí til að standa lítt breytt sem slíkt enda virðist Þórarinn fyrst og fremst stytta það til að koma því í ákveðinn ramma. Það væri þó ólíkt Þórarni að skipta sér ekki pínulítið af og hann gefur hundinum Sámi mál þegar mikið liggur við – sem vakti innilega hrifingu áhorfenda.

Þetta viðtal vakti athygli þegar það var birt fyrst en drukknaði í atburðunum sem þá fóru í hönd, búsáhaldabyltingu með tilheyrandi látum og eftirköstum. Það er verulega vel til fundið að rifja það upp fyrir okkur núna þegar heildarskýrslan yfir efnahagshrunið er komin út. Viðtalið er eins konar neðanmálsgrein við hana, mjög merk og athyglisverð neðanmálsgrein. Maður sveiflast milli undrunar og hneykslunar lengi vel en fyllist smám saman af meðaumkun um leið og maður hlær. Þetta fólk á eiginlega bágt þrátt fyrir hlægilega íburðarmikla ímyndina sem þau reyna að skapa af sér.

Forsetahjónin voru túlkuð af myndlistarmönnunum Snorra Ásmundssyni (sem einu sinni bauð sig fram til forseta, sællar minningar) og Ásdísi Sif Gunnarsdóttur. Mikill munur var á leikhæfileikum þeirra og getu til að læra texta utanbókar. Snorri hvarf í skuggann nema í einstaka setningum þegar Ólafur skammaði konu sína en Ásdís Sif var prýðileg Dorrit og uppskar mikinn hlátur og fögnuð í húsinu. Davíð Þór Jónsson tónlistarmaður lék Hammer og gerði það myndarlega, einkum borðaði hann veislumatinn á Bessastöðum af innilegri lyst. Guðrún Ásmundsdóttir lék þögult hlutverk þernunnar af stakri snilld en stjarnan í sýningunni var þó Kristín Anna Valtýsdóttir í hlutverki Sáms. Hljóðmynd Ragnars Kjartanssonar var verulega truflandi á köflum (eins og hún átti eflaust að vera).

Þetta var gleðistund í gamla leikhúsinu eftir þjáningarfullan dag, þann fyrsta í skýrslu. Vonandi er Mánudagsleikhúsið ekki bundið við hann.

Sleppa ekki héðan í bráð

Silja — Sun, 11 Apr 2010 12:23:33 +0000

Við göngum inn í glæsilega leikmynd á Nýja sviði Borgarleikhússins þegar við mætum á Dúfurnar, leikrit Davids Gieselmanns sem var frumsýnt í gærkvöldi. Ilmur Stefánsdóttir hefur skapað verkinu smart umgjörð með ferkílómetravís af hvítu gardínuefni, gráum og hvítum bekkjum, hvítum lömpum, hvítum leðursessum og einu glitrarndi gervijólatré innst í vinstra horni. Svo koma leikararnir inn, drjúgur partur af framvarðarsveit hússins ásamt kunnuglegum spaugstofumanni sem aldrei bregst, í búningum sem gera mann grænan af öfund – enda eru þau ekki að túlka nein fjárhagsleg smámenni.

Sviðið tekur snið sitt af heimili aðalpersónunnar og konu hans, Bertrand-hjónanna Roberts (Hilmir Snær Guðnason) og Gerlinde (Halldóra Geirharðsdóttir) og sonar þeirra (Jörundur Ragnarsson), en í rauninni erum við líka og um leið á skrifstofu fyrirtækis þeirra, inni á heimili aðstoðarforstjórans Holgers Voss (Halldór Gylfason) og Natalie konu hans (Elma Lísa Gunnarsdóttir), á stofu sálfræðings og viljugs elskhuga þeirra allra, dr. Asendorfs (Sigurður Sigurjónsson), í dúfnakofa Roberts og lúxúsveitingahúsinu þar sem þau halda veislur sínar. Þar þjónar önnur Reichert-systranna (Unnur Ösp Stefánsdóttir) en hin – sem er alveg eins – vinnur í fyrirtæki Bertrands og hefur þar að aðalstarfi að einelta vesalings Holger Voss til að reyna að fá hann til að segja upp. Inn í þessa samansúrruðu veröld skundar Imke var der Vries (Nína Dögg Filippusdóttir), óræð en ötul hollensk ljóska sem hefur úrslitaáhrif á gang mála. Allt sviðið, eða hvaða hluti þess sem er, verður vettvangur ólíkra staða til skiptis, umsvifalaust og án minnstu breytinga. Persóna lengst til vinstri á sviðinu segir kannski setningu sem sýnir að hún er stödd á heimili Bertrand-hjónanna. Henni er svarað af persónu langt til hægri, svo að allt sviðið verður að þessu heimili, og hinir leikararnir setja upp svip misspenntra áhorfenda. Svo blandar þriðji aðili sér í málið og við erum komin á allt annan stað.

“Ég verð að losna héðan,” stynur Robert Bertrand í upphafi leiks. Þó að hann eigi allt sem hægt er að eiga hefur sest að honum innilegur leiði. Hann þráir einfalt líf með dúfunum sínum sem hann ræktar á laun. Hann lætur sig hverfa, sem minnir svolítið á heimilisföðurinn í Fjölskyldunni á stóra sviðinu fyrr í vetur. Til þess þarf hann að gera ráðstafanir sem reynast auðvitað ófyrirsjáanlegar. Við erum stödd í miðjum suðupotti lyga, svika og bókhaldsglæpa svo leikhúsfélaga mínum varð á orði eftir á að þetta væri besta hrunverkið sem hann hefði séð til þessa. Leikritið er líka fantavel skrifað og prýðilega þýtt af Hafliða Arngrímssyni, og Kristín Eysteinsdóttir leikstjóri hefur skemmt sér undir drep við að stýra þessum dásamlega leikhópi í trylltum hrunadansi verksins. Ekki veit ég hvort dægurlögin sem leikararnir “taka” þegar þeir bresta í söng eru skrifuð inn í verkið en þau vöktu mikla kátínu, enda engir aukvisar á ferð í söng þar sem er jafnvel fagfólk á borð við Halldóru Geirharðsdóttur og Halldór Gylfason. Það ríkti mikil leikgleði á Nýja sviði í gærkvöldi, að ég segi ekki sturluð leikvíma, og vísast að Robert Bertrand ratist rétt á munn þegar hann stynur í leikslok: Ég slepp ekki héðan í bráð …

PS Mér hefur borist njósn af þýsku frumuppsetningunni á Schaubühne í Berlín í fyrra. Þar voru líka sungin dægurlög sem partur af sýningunni, en ekki sömu lögin. Líklega hefur hver leikari fengið að velja lag fyrir sinn karakter í báðum sýningum en þó haft leikstjórann með í ráðum. Tíðindamanni mínum þótti íslenska uppsetningin ekki síðri en sú þýska og mun höfundurinn, sem var viðstaddur frumsýninguna, hafa verið himinlifandi.